ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

പ്രഘോഷോ ഗാത്രവാന്സിംഹോ ബലഃ പ്രബല ഊര്ധ്വഗഃ। മാദ്ര്യാഃ പുത്രാ മഹാശക്തിഃ സഹ ഓജോഽപരാജിതഃ

പ്രഘോഷൻ, ഗാത്രവാൻ, സിംഹൻ, ബലൻ, പ്രബലൻ, ഊർദ്ധ്വഗൻ, മഹാശക്തി, സഹ, ഓജ, അപരാജിതൻ — ഇവരാണ് മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാർ.

വൃകോ ഹര്ഷോഽനിലോ ഗൃധ്രോ വര്ധനോഽന്നാദ ഏവ ച। മഹാശഃ പാവനോ വഹ്നിര്മിത്രവിന്ദാത്മജാഃ ക്ഷുധിഃ

വൃക, ഹർഷ, അനില, ഗൃധ്ര, വർധന, അന്നാദ, മഹാശ, പാവന, വഹ്നി, കൂടാതെ ക്ഷുധി — ഇവരാണ് മിത്രവിന്ദയുടെ പുത്രന്മാർ.

സങ്ഗ്രാമജിദ്ബൃഹത്സേനഃ ശൂരഃ പ്രഹരണോഽരിജിത്। ജയഃ സുഭദ്രോ ഭദ്രായാ വാമ ആയുശ്ച സത്യകഃ

സംഗ്രാമജിത്, ബൃഹത്സേനൻ, ശൂരൻ, പ്രഹരണൻ, അരിജിത്, ജയ, സുഭദ്രൻ, വാമായു, സത്യകൻ — ഇവരാണ് ഭദ്രയുടെ പുത്രന്മാർ.

ദീപ്തിമാംസ്താമ്രതപ്താദ്യാ രോഹിണ്യാസ്തനയാ ഹരേഃ। പ്രദ്യുമ്നാച്ചാനിരുദ്ധോഽഭൂദ്രുക്മവത്യാം മഹാബലഃ । പുത്ര്യാം തു രുക്മിണോ രാജന്നാമ്നാ ഭോജകടേ പുരേ

ദീപ്തിമാൻ, താമ്രൻ, തപ്തൻ മുതലായവർ രോഹിണിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. പ്രദ്യുമ്നനിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു; രുക്മവതിയിൽ, രുക്മിയുടെ ശക്തമായ മകളിൽ, ഭോജകട നഗരത്തിൽ.

ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാശ്ച ബഭൂവുഃ കോടിശോ നൃപ। മാതരഃ കൃഷ്ണജാതീനാം സഹസ്രാണി ച ഷോഡശ

അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും കോടികൾക്കണക്കിന് ആയിരുന്നു, രാജാവേ. കൃഷ്ണന്റെ മക്കളുടെ അമ്മമാർ പതിനാറായിരം പേരായിരുന്നു.

ശ്രീരാജോവാച। കഥം രുക്മ്യരിപുത്രായ പ്രാദാദ്ദുഹിതരം യുധി। കൃഷ്ണേന പരിഭൂതസ്തം ഹന്തും രന്ധ്രം പ്രതീക്ഷതേ। ഏതദാഖ്യാഹി മേ വിദ്വന്ദ്വിഷോര്വൈവാഹികം മിഥഃ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണനാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടും, അവനെ കൊല്ലാൻ അവസരം കാത്തിരുന്നും, രുക്മി തന്റെ മകളെ യുദ്ധത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനോട് കല്യാണം കഴിക്കാൻ കൊടുത്തത് എങ്ങനെ? ശത്രുക്കളായ ഇരുവരുടെയും വിവാഹകഥ എനിക്ക് പറയൂ.

അനാഗതമതീതം ച വര്തമാനമതീന്ദ്രിയമ്। വിപ്രകൃഷ്ടം വ്യവഹിതം സമ്യക്പശ്യന്തി യോഗിനഃ

യോഗികൾക്ക് കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതമായതും ദൂരെയോ മറഞ്ഞതുമായതും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.

ശ്രീശുക ഉവാച। വൃതഃ സ്വയംവരേ സാക്ഷാദനങ്ഗോഽങ്ഗയുതസ്തയാ। രാജ്ഞഃ സമേതാന്നിര്ജിത്യ ജഹാരൈകരഥോ യുധി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: സ്വയംവരത്തിൽ, അനംഗൻ തന്നെ, അനേകം അംഗങ്ങളോടെ അവളാൽ തിരഞ്ഞെടുത്തു. രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ അവളെ ഒറ്റയാൾ രഥത്തിൽ കയറ്റി കൊണ്ടുപോയി.

യദ്യപ്യനുസ്മരന്വൈരം രുക്മീ കൃഷ്ണാവമാനിതഃ। വ്യതരദ്ഭാഗിനേയായ സുതാം കുര്വന്സ്വസുഃ പ്രിയമ്

കൃഷ്ണനാൽ അപമാനിതനായിരുന്നുവെങ്കിലും, ശത്രുത്വം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുക്മി, തന്റെ സഹോദരിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, തന്റെ മകളെ സഹോദരിയുടെ മകനായവനോട് വിവാഹം കഴിക്കാൻ നൽകി.

രുക്മിണ്യാസ്തനയാം രാജന്കൃതവര്മസുതോ ബലീ। ഉപയേമേ വിശാലാക്ഷീം കന്യാം ചാരുമതീം കില

രാജാവേ, ശക്തനായ കൃതവർമ്മയുടെ മകൻ, വിശാലമായ കണ്ണുകളും മനോഹരമായ രൂപവും ഉള്ള രുക്മിണിയുടെ മകളെ വിവാഹം ചെയ്തു.

ദൌഹിത്രായാനിരുദ്ധായ പൌത്രീം രുക്മ്യാദദാദ്ധരേഃ। രോചനാം ബദ്ധവൈരോഽപി സ്വസുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ । ജാനന്നധര്മം തദ്യൌനം സ്നേഹപാശാനുബന്ധനഃ

ഹരിയുടെ മകനായ അനിരുദ്ധനോട്, രുക്മി തന്റെ കൊച്ചുമകളായ രോചനയെ വിവാഹം കഴിക്കാൻ നൽകി. ശത്രുത്വം നിലനിൽക്കുമ്പോഴും സഹോദരിയുടെ ഇഷ്ടത്തിനായി ഇങ്ങനെ ചെയ്തു; അതു ശരിയായ ബന്ധമല്ലെന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, സ്നേഹബന്ധം കൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്തത്.

തസ്മിന്നഭ്യുദയേ രാജന്രുക്മിണീ രാമകേശവൌ। പുരം ഭോജകടം ജഗ്മുഃ സാമ്ബപ്രദ്യുമ്നകാദയഃ

ആ സന്തോഷകരമായ ചടങ്ങിനിടെ, രുക്മിണിയും രാമനും കൃഷ്ണനും, കൂടെ സാംബനും പ്രദ്യുമ്നനും മറ്റുള്ളവരും, രാജാവേ, ഭോജകട്ട നഗരത്തിലേക്ക് പോയി.

തസ്മിന്നിവൃത്ത ഉദ്വാഹേ കാലിങ്ഗപ്രമുഖാ നൃപാഃ। ദൃപ്താസ്തേ രുക്മിണം പ്രോചുര്ബലമക്ഷൈര്വിനിര്ജയ

വിവാഹം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, കാലിംഗ രാജാവിനെ മുന്നിൽ നിർത്തി, അഹങ്കാരമുള്ള മറ്റു രാജാക്കന്മാർ രുക്മിയെ ഉത്തേജിപ്പിച്ചു: നീ ബലരാമനോട് പാശാ കളിയിൽ ജയിക്കണം എന്ന്.

അനക്ഷജ്ഞോ ഹ്യയം രാജന്നപി തദ്വ്യസനം മഹത്। ഇത്യുക്തോ ബലമാഹൂയ തേനാക്ഷൈര്രുക്മ്യദീവ്യത

രാജാവേ, ഇവൻ പാശാ കളിയിൽ പരിചയമില്ലെങ്കിലും, തോൽവിയുടെ ദു:ഖം വലിയതാണ് എന്ന് പറഞ്ഞു, ബലരാമനെ വിളിച്ചു. പിന്നെ രുക്മിയും ബലരാമനും പാശാ കളി തുടങ്ങി.

ശതം സഹസ്രമയുതം രാമസ്തത്രാദദേ പണമ്। തം തു രുക്മ്യജയത്തത്ര കാലിങ്ഗഃ പ്രാഹസദ്ബലമ്। ദന്താന്സന്ദര്ശയന്നുച്ചൈര്നാമൃഷ്യത്തദ്ധലായുധഃ

അവിടെ രാമൻ നൂറും ആയിരവും പതിനായിരവും നാണയങ്ങൾ പന്തമായി വെച്ചു. ആ കളിയിൽ രുക്മി ജയിച്ചു. പിന്നെ കാലിംഗ രാജാവ് ബലരാമനെ പരിഹസിച്ചു, പല്ലുകൾ കാണിച്ചുകൊണ്ട് വലിയ ശബ്ദത്തിൽ ചിരിച്ചു. ഹലായുധനായ ബലരാമന് അതു സഹിക്കാനായില്ല.

തതോ ലക്ഷം രുക്മ്യഗൃഹ്ണാദ്ഗ്ലഹം തത്രാജയദ്ബലഃ। ജിതവാനഹമിത്യാഹ രുക്മീ കൈതവമാശ്രിതഃ

അതിനുശേഷം രുക്മി ഒരു ലക്ഷം നാണയങ്ങൾ പന്തമായി വെച്ചു. ആ കളിയിൽ ബലരാമൻ ജയിച്ചു. എന്നാൽ രുക്മി വഞ്ചനയോടെ, "ഞാനാണ് ജയിച്ചത്" എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു.

മന്യുനാ ക്ഷുഭിതഃ ശ്രീമാന്സമുദ്ര ഇവ പര്വണി। ജാത്യാരുണാക്ഷോഽതിരുഷാ ന്യര്ബുദം ഗ്ലഹമാദദേ

കോപത്തിൽ തിളങ്ങി, മഹത്വമുള്ള ബലരാമൻ, പൂർണ്ണമായ സമുദ്രംപോലെ, ജന്മത്തിലും കോപത്തിലും കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച്, ഒരു കോടി നാണയങ്ങൾ പന്തമായി വെച്ചു.

തം ചാപി ജിതവാന്രാമോ ധര്മേണ ഛലമാശ്രിതഃ। രുക്മീ ജിതം മയാത്രേമേ വദന്തു പ്രാശ്നികാ ഇതി

ആ കളിയിലും ബലരാമൻ നീതിപൂർവ്വം ജയിച്ചു. എന്നാൽ രുക്മി വഞ്ചനയുമായി, "ഞാനാണ് ജയിച്ചത്, സാക്ഷികൾ പറയട്ടെ" എന്ന് പറഞ്ഞു.

തദാബ്രവീന്നഭോവാണീ ബലേനൈവ ജിതോ ഗ്ലഹഃ। ധര്മതോ വചനേനൈവ രുക്മീ വദതി വൈ മൃഷാ

അപ്പോൾ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഒരു ശബ്ദം ഉയർന്നു: "ഈ കളിയിൽ ജയിച്ചത് ബലരാമനാണ്; രുക്മി വാക്കുകൾ കൊണ്ട് മാത്രം ജയിച്ചു എന്ന് പറഞ്ഞത് സത്യമല്ല."

താമനാദൃത്യ വൈദര്ഭോ ദുഷ്ടരാജന്യചോദിതഃ। സങ്കര്ഷണം പരിഹസന്ബഭാഷേ കാലചോദിതഃ

ആ ദൈവിക ശബ്ദം അവഗണിച്ച്, ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാരുടെ പ്രേരണയിലും വിധിയുടെ ഇളകിലും, വിദർഭരാജാവ് രുക്മി സങ്കർഷണനെ പരിഹസിച്ച് കളിയാക്കി.

നൈവാക്ഷകോവിദാ യൂയം ഗോപാലാ വനഗോചരാഃ। അക്ഷൈര്ദീവ്യന്തി രാജാനോ ബാണൈശ്ച ന ഭവാദൃശാഃ

നിങ്ങൾക്ക് പാശാ കളിയിൽ കഴിവില്ല, കാട്ടിൽ ചുറ്റുന്ന ഗോപന്മാരാണ് നിങ്ങൾ. രാജാക്കന്മാർ പാശയും അമ്പുകളും കളിക്കും; നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർക്ക് അതൊന്നുമല്ല.

രുക്മിണൈവമധിക്ഷിപ്തോ രാജഭിശ്ചോപഹാസിതഃ। ക്രുദ്ധഃ പരിഘമുദ്യമ്യ ജഘ്നേ തം നൃമ്ണസംസദി

അങ്ങനെ രാജാക്കന്മാരാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടും രുക്മിയുടെ പരിഹാസം കേട്ടും, കോപം നിറഞ്ഞ ബലരാമൻ തന്റെ ഗദ ഉയർത്തി, പുരുഷന്മാരുടെ സഭയിൽ രുക്മിയെ അടിച്ചു.

കലിങ്ഗരാജം തരസാ ഗൃഹീത്വാ ദശമേ പദേ। ദന്താനപാതയത്ക്രുദ്ധോ യോഽഹസദ്വിവൃതൈര്ദ്വിജൈഃ

ശീഘ്രം കാലിംഗ രാജാവിനെ പത്താം പടിയിൽ പിടിച്ചു, കോപത്തോടെ ബലരാമൻ അവന്റെ പല്ലുകൾ തകർത്തു. തുറന്ന പല്ലുകൾ കാണിച്ച് ചിരിച്ചവനാണ് അവൻ.

അന്യേ നിര്ഭിന്നബാഹൂരു ശിരസോ രുധിരോക്ഷിതാഃ। രാജാനോ ദുദ്രവുര്ഭീതാ ബലേന പരിഘാര്ദിതാഃ

മറ്റു രാജാക്കന്മാർക്ക് കൈകളും കാലുകളും തലയും തകർന്നു, രക്തത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടു, ബലരാമന്റെ ഗദയുടെ പ്രഹരത്തിൽ ഭയന്ന് ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

നിഹതേ രുക്മിണി ശ്യാലേ നാബ്രവീത്സാധ്വസാധു വാ। രക്മിണീബലയോ രാജന്സ്നേഹഭങ്ഗഭയാദ്ധരിഃ

രുക്മി, തന്റെ സഹോദരിയുടെ സഹോദരൻ, കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, രുക്മിണിയുടെയും ബലരാമന്റെയും സ്നേഹം തകരുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ ഹരി അതിനെ പ്രശംസിച്ചില്ലയും കുറ്റപ്പെടുത്തി പറയുകയും ചെയ്തില്ല.

തതോഽനിരുദ്ധം സഹ സൂര്യയാ വരം രഥം സമാരോപ്യ യയുഃ കുശസ്ഥലീമ്। രാമാദയോ ഭോജകടാദ്ദശാര്ഹാഃ സിദ്ധാഖിലാര്ഥാ മധുസൂദനാശ്രയാഃ

അതിനുശേഷം അനിരുദ്ധനും അവന്റെ ഭാര്യയും മനോഹരമായ രഥത്തിൽ ഇരുത്തി, രാമനും ദശാർഹന്മാരും ഭോജകട്ടയിൽ നിന്ന് കുശസ്ഥലിയിൽക്ക് പുറപ്പെട്ടു. മധുസൂദനന്റെ അനുഗ്രഹത്തിൽ അവരുടെ എല്ലാ ലക്ഷ്യങ്ങളും നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.

ഊഷാ-അനിരുദ്ധ സമാഗമഃ; അനിരുദ്ധസ്യ ബംധനം ച - ശ്രീരാജോവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ബാണസ്യ തനയാം ഊഷാം ഉപയേമേ യദൂത്തമഃ । തത്ര യുദ്ധമഭൂദ് ഘോരം ഹരിശങ്കരയോര്മഹത് । ഏതത്സര്വം മഹായോഗിന് സമാഖ്യാതും ത്വമര്ഹസി

രാജാവ് ചോദിച്ചു: യദു വംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠൻ ബാണന്റെ മകൾ ഊഷയെ വിവാഹം കഴിച്ചു. അപ്പോൾ ഹരിയും ശങ്കരനും തമ്മിൽ ഭയങ്കരമായ ഒരു യുദ്ധം നടന്നു. മഹായോഗിയായ നീ ഈ സംഭവങ്ങൾ എല്ലാം വിശദമായി പറയാൻ അർഹനാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - ബാണഃ പുത്രശതജ്യേഷ്ഠോ ബലേരാസീന് മഹാത്മനഃ । യേന വാമനരൂപായ ഹരയേഽദായി മേദിനീ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: മഹാത്മാവായ ബലിയുടെ നൂറു പുത്രന്മാരിൽ മൂത്തവനായിരുന്നു ബാണൻ. ഭൂമിയെ വാമനസ്വരൂപിയായ ഹരിക്ക് സമർപ്പിച്ചവൻ തന്നെയാണ് ആ ബലി.

തസ്യൌരസഃ സുതോ ബാനഃ ശിവഭക്തിരതഃ സദാ । മാന്യോ വദാന്യോ ധീമാംശ്ച സത്യസന്ധോ ദൃഢവ്രതഃ

അവന്റെ സ്വന്തം മകനായിരുന്നു ബാണൻ. ശിവഭക്തിയിൽ എപ്പോഴും ലയിച്ചിരിക്കുക, എല്ലാവരുടെയും ആദരവും ലഭിച്ചവൻ, ദാനശീലനും ബുദ്ധിമാനുമായിരുന്നു. സത്യനിഷ്ഠയും ദൃഢവ്രതവും അവനിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു.