ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദിഷ്ട്യാ ഗൃഹേശ്വര്യസകൃന്മയി ത്വയാ കൃതാനുവൃത്തിര്ഭവമോചനീ ഖലൈഃ। സുദുഷ്കരാസൌ സുതരാം ദുരാശിഷോ ഹ്യസുംഭരായാ നികൃതിം ജുഷഃ സ്ത്രിയാഃ

ഗൃഹലക്ഷ്മിയേ, നിന്റെ ഭാഗ്യത്താൽ നീ എനിക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും അനുസരണയോടെ പെരുമാറി. അതൊരു അപൂർവമായ കാര്യമാണ്, ജന്മമുക്തി നൽകുന്നതും. ദുർലഭമായ ആഗ്രഹങ്ങൾ ഉള്ളവരും, വഞ്ചനയിൽ ഏർപ്പെടുന്നവരും പോലും അതിന് അർഹരല്ല.

ന ത്വാദൃശീമ്പ്രണയിനീം ഗൃഹിണീം ഗൃഹേഷു। പശ്യാമി മാനിനി യയാ സ്വവിവാഹകാലേ। പ്രാപ്താന്നൃപാന്ന വിഗണയ്യ രഹോഹരോ മേ। പ്രസ്ഥാപിതോ ദ്വിജ ഉപശ്രുതസത്കഥസ്യ

ഗൃഹിണിയരിൽ, നിന്നെപ്പോലൊരു പ്രണയിനിയെ ഞാൻ മറ്റൊരിടത്തും കണ്ടിട്ടില്ല. നിന്റെ വിവാഹസമയത്ത്, വന്നിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെ കണക്കാക്കാതെ, എന്റെ മഹത്വം കേട്ട ബ്രാഹ്മണനെ രഹസ്യമായി എന്നിലേക്ക് അയച്ചവളാണ് നീ.

ഭ്രാതുര്വിരൂപകരണം യുധി നിര്ജിതസ്യ। പ്രോദ്വാഹപര്വണി ച തദ്വധമക്ഷഗോഷ്ഠ്യാമ്। ദുഃഖം സമുത്ഥമസഹോഽസ്മദയോഗഭീത്യാ। നൈവാബ്രവീഃ കിമപി തേന വയം ജിതാസ്തേ

നിന്റെ സഹോദരൻ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെട്ട് രൂപഭംഗം നഷ്ടപ്പെട്ടപ്പോൾ, വിവാഹോത്സവത്തിൽ അക്ഷഗോഷ്ടിയിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ദു:ഖം സഹിക്കാനാവാത്തതായിരുന്നെങ്കിലും, എന്നിൽ നിന്ന് വേർപെടുമോ എന്ന ഭയത്താൽ നീ ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല; അതിനാൽ നീ ഞങ്ങളെ ജയിച്ചു.

ദൂതസ്ത്വയാത്മലഭനേ സുവിവിക്തമന്ത്രഃ। പ്രസ്ഥാപിതോ മയി ചിരായതി ശൂന്യമേതത്। മത്വാ ജിഹാസ ഇദം അങ്ഗമനന്യയോഗ്യം। തിഷ്ഠേത തത്ത്വയി വയം പ്രതിനന്ദയാമഃ

നീ എന്നെ നേടാൻ രഹസ്യ സന്ദേശം അയച്ചപ്പോൾ, ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കാമെന്നു ഞാൻ വിചാരിച്ചപ്പോൾ പോലും, നീ എന്നിൽ അചഞ്ചലമായിരുന്നു. അതിനാൽ ഞാനും അതിന് തുല്യമായി പ്രതികരിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഏവം സൌരതസംലാപൈര്ഭഗവാന്ജഗദീശ്വരഃ। സ്വരതോ രമയാ രേമേ നരലോകം വിഡമ്ബയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, സൗഹൃദപൂർവമായ സംഭാഷണങ്ങളിലൂടെ, ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ തന്റെ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് രുക്മിണിയെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു, മനുഷ്യരീതികൾ അനുകരിച്ചുകൊണ്ട് അവളോടൊപ്പം സന്തോഷിച്ചു.

തഥാന്യാസാമപി വിഭുര്ഗൃഹേഷു ഗൃഹവാനിവ। ആസ്ഥിതോ ഗൃഹമേധീയാന്ധര്മാംല്ലോകഗുരുര്ഹരിഃ

അങ്ങനെ തന്നെ, സർവ്വവ്യാപിയായ ഹരിയും ലോകഗുരുവായവനും, ഓരോ ഭാര്യയുടെ വീടുകളിലും ഗൃഹസ്ഥന്റെ പോലെ പാർത്തു, ഗൃഹസ്ഥധർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

അഥൈകഷഷ്ടിതമോഽധ്യായഃ 10.61 ശ്രീശുക ഉവാച। ഏകൈകശസ്താഃ കൃഷ്ണസ്യ പുത്രാന്ദശ ദശാബലാഃ। അജീജനന്നനവമാന്പിതുഃ സര്വാത്മസമ്പദാ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: പിന്നീട്, ഓരോ കൃഷ്ണഭാര്യയും പത്തു പത്തു വീതം ശക്തിയുള്ള പുത്രന്മാരെയും, ഒന്ന് ഒന്ന് ഒമ്പതാം പുത്രനെയും പ്രസവിച്ചു. അവർക്കെല്ലാം പിതാവിന്റെ സവിശേഷതകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു.

ഗൃഹാദനപഗം വീക്ഷ്യ രാജപുത്ര്യോഽച്യുതം സ്ഥിതമ്। പ്രേഷ്ഠം ന്യമംസത സ്വം സ്വം ന തത്തത്ത്വവിദഃ സ്ത്രിയഃ

അച്യുതൻ വീട്ടിൽ നിന്നു ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകാത്തവനായി ഓരോ രാജകുമാരിയുടെ വീട്ടിലും ഇരിക്കുമ്പോൾ, അവൾക്കൊന്നും അവൻ തന്നെയാണ് ഏറ്റവും പ്രിയൻ എന്ന് തോന്നി. എന്നാൽ, അവളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അവർ അറിയുന്നില്ലായിരുന്നു.

ചാര്വബ്ജകോശവദനായതബാഹുനേത്ര। സപ്രേമഹാസരസവീക്ഷിതവല്ഗുജല്പൈഃ। സമ്മോഹിതാ ഭഗവതോ ന മനോ വിജേതും। സ്വൈര്വിഭ്രമൈഃ സമശകന്വനിതാ വിഭൂമ്നഃ

പൂത്തുലഞ്ഞ താമരപൂവുപോലെയുള്ള മുഖവും നീണ്ട കൈകളും കണ്ണുകളും, സ്നേഹപൂർവമായ കാഴ്ചകളും മധുരമായ വാക്കുകളും കൊണ്ട്, ഭഗവാൻ സ്ത്രീകളെ ആകർഷിച്ചു. തന്റെ മഹത്വത്തിനുമുമ്പിൽ, അവരുടെ സ്വയം ആകർഷണശക്തിയാൽ അവർ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാനാവില്ലായിരുന്നു.

സ്മായാവലോകലവദര്ശിതഭാവഹാരി। ഭ്രൂമണ്ഡലപ്രഹിതസൌരതമന്ത്രശൌണ്ഡൈഃ। പത്ന്യസ്തു ഷോഡശസഹസ്രമനങ്ഗബാണൈര്। യസ്യേന്ദ്രിയം വിമഥിതും കരണൈര്ന ശേകുഃ

പുഞ്ചിരിയോടെയുള്ള കാഴ്ചകളും, ഭാവം പ്രകടിപ്പിക്കുന്ന ചലനങ്ങളും, ക眉കളുടെ ഇളകലിലൂടെ അയക്കുന്ന സ്നേഹപൂർവമായ വാക്കുകളും കൊണ്ട്, പതിനാറായിരം ഭാര്യമാർ സ്നേഹബാണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചിട്ടും, അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ അവർ കുലുക്കാൻ കഴിയില്ലായിരുന്നു.

ഇത്ഥം രമാപതിമവാപ്യ പതിം സ്ത്രിയസ്താ। ബ്രഹ്മാദയോഽപി ന വിദുഃ പദവീം യദീയാമ്। ഭേജുര്മുദാവിരതമേധിതയാനുരാഗ। ഹാസാവലോകനവസങ്ഗമലാലസാദ്യമ്

ഇങ്ങനെ, ലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവായ ഭഗവാനെ സ്വന്തമാക്കിയ ആ സ്ത്രീകൾക്ക്, ബ്രഹ്മാദിമാരും പോലും അറിയാത്ത വഴിയാണ്. അവർ സന്തോഷത്തോടെ, ഒരിക്കലും തളരാത്ത സ്നേഹത്തോടെ, ഭഗവാന്റെ പുഞ്ചിരിക്കും, കാഴ്ചയ്ക്കും, സ്പർശത്തിനും, അങ്കലാപത്തിനും ആഗ്രഹിച്ച്, അവനെ സേവിച്ചു.

പ്രത്യുദ്ഗമാസനവരാര്ഹണപാദശൌച। താമ്ബൂലവിശ്രമണവീജനഗന്ധമാല്യൈഃ। കേശപ്രസാരശയനസ്നപനോപഹാര്യൈഃ। ദാസീശതാ അപി വിഭോര്വിദധുഃ സ്മ ദാസ്യമ്

നൂറുകണക്കിന് ദാസിമാർ ഭഗവാനെ സേവിച്ചു; അവനെ വരവേറ്റു, ഇരിപ്പിടം കൊടുത്തു, കാലുകൾ കഴുകി, പാന്സു നൽകി, വിശ്രമിപ്പിച്ചു, വീശി, സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകൾ അണിയിച്ചു, മുടി ചീർത്തു, കിടക്ക ഒരുക്കി, കുളിപ്പിച്ചു, മറ്റു സേവനങ്ങളും ചെയ്തു.

താസാം യാ ദശപുത്രാണാം കൃഷ്ണസ്ത്രീണാം പുരോദിതാഃ। അഷ്ടൌ മഹിഷ്യസ്തത്പുത്രാന്പ്രദ്യുമ്നാദീന്ഗൃണാമി തേ

കൃഷ്ണന്റെ പത്നിമാരിൽ, പത്ത് പുത്രന്മാരിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നവരാണു എട്ട് മഹിഷ്യർ. അവരുടെ പുത്രന്മാരെ, പ്രദ്യുമ്നനെ തുടക്കം കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം.

ചാരുദേഷ്ണഃ സുദേഷ്ണശ്ച ചാരുദേഹശ്ച വീര്യവാന്। സുചാരുശ്ചാരുഗുപ്തശ്ച ഭദ്രചാരുസ്തഥാപരഃ

ചാരുദേഷ്ണൻ, സുദേഷ്ണൻ, ശക്തനായ ചാരുദേഹൻ, സുചാരു, ചാരുഗുപ്തൻ, ഭദ്രചാരു, മറ്റൊരു ചാരു ഇവരാണ്.

ചാരുചന്ദ്രോ വിചാരുശ്ച ചാരുശ്ച ദശമോ ഹരേഃ। പ്രദ്യുമ്നപ്രമുഖാ ജാതാ രുക്മിണ്യാം നാവമാഃ പിതുഃ

ചാരുചന്ദ്രൻ, വിചാരു, ചാരു എന്ന പത്താമത്തെ ഹരിയുടെ പുത്രൻ; ഇവർക്ക് നേതൃത്വം നൽകുന്നത് പ്രദ്യുമ്നനാണ്. ഇവർ എല്ലാം രുക്മിണിയിൽ ജനിച്ചവരും, പിതാവിനേക്കാൾ കുറവില്ലാത്തവരുമാണ്.

ഭാനുഃ സുഭാനുഃ സ്വര്ഭാനുഃ പ്രഭാനുര്ഭാനുമാംസ്തഥാ। ചന്ദ്ര ഭാനുര്ബൃഹദ്ഭാനുരതിഭാനുസ്തഥാഷ്ടമഃ

ഭാനു, സുഭാനു, സ്വർഭാനു, പ്രഭാനു, ഭാനുമാൻ, ചന്ദ്രഭാനു, ബൃഹദ്ഭാനു, രതിഭാനു ഇവരാണ് ആറ് പേർ.

ശ്രീഭാനുഃ പ്രതിഭാനുശ്ച സത്യഭാമാത്മജാ ദശ। സാമ്ബഃ സുമിത്രഃ പുരുജിച്ഛതജിച്ച സഹസ്രജിത്

ശ്രീഭാനു, പ്രതിഭാനു എന്നിവരടക്കം പത്ത് പുത്രന്മാരാണ് സത്യഭാമയുടെ പുത്രന്മാർ. സാംബൻ, സുമിത്രൻ, പുരുജിത്, ശതജിത്, സഹസ്രജിത് എന്നിവരും ഉണ്ട്.

വിജയശ്ചിത്രകേതുശ്ച വസുമാന്ദ്രവിഡഃ ക്രതുഃ। ജാമ്ബവത്യാഃ സുതാ ഹ്യേതേ സാമ്ബാദ്യാഃ പിതൃസമ്മതാഃ

വിജയൻ, ചിത്രകേതു, വസുമാൻ, ദ്രവിഡൻ, ക്രതു — ഇവരാണ് ജാംബവതിയുടെ പുത്രന്മാർ. ഇവരിൽ സാംബനാണ് മുൻപിൽ, പിതാവിന്റെ ഇഷ്ടക്കാരാണ്.

വീരശ്ചന്ദ്രോ ഽശ്വസേനശ്ച ചിത്രഗുര്വേഗവാന്വൃഷഃ। ആമഃ ശങ്കുര്വസുഃ ശ്രീമാന്കുന്തിര്നാഗ്നജിതേഃ സുതാഃ

വീരചന്ദ്രൻ, അശ്വസേനൻ, ചിത്രഗു, വേഗവാൻ, വൃഷൻ, ആമ, ശങ്കു, വസു, ശ്രീമാൻ, കുന്തി — ഇവരാണ് നാഗ്നജിതിന്റെ പുത്രന്മാർ.

ശ്രുതഃ കവിര്വൃഷോ വീരഃ സുബാഹുര്ഭദ്ര ഏകലഃ। ശാന്തിര്ദര്ശഃ പൂര്ണമാസഃ കാലിന്ദ്യാഃ സോമകോഽവരഃ

ശ്രുതൻ, കവിയൻ, വൃഷൻ, വീരൻ, സുബാഹു, ഭദ്രൻ, ഏകലൻ, ശാന്തി, ദർശൻ, പൂർണമാസൻ — ഇവരാണ് കാലിന്ദിയുടെ പുത്രന്മാർ; സോമകൻ ആണ് ഏറ്റവും ഇളയവൻ.

പ്രഘോഷോ ഗാത്രവാന്സിംഹോ ബലഃ പ്രബല ഊര്ധ്വഗഃ। മാദ്ര്യാഃ പുത്രാ മഹാശക്തിഃ സഹ ഓജോഽപരാജിതഃ

പ്രഘോഷൻ, ഗാത്രവാൻ, സിംഹൻ, ബലൻ, പ്രബലൻ, ഊർദ്ധ്വഗൻ, മഹാശക്തി, സഹ, ഓജ, അപരാജിതൻ — ഇവരാണ് മാദ്രിയുടെ പുത്രന്മാർ.

വൃകോ ഹര്ഷോഽനിലോ ഗൃധ്രോ വര്ധനോഽന്നാദ ഏവ ച। മഹാശഃ പാവനോ വഹ്നിര്മിത്രവിന്ദാത്മജാഃ ക്ഷുധിഃ

വൃക, ഹർഷ, അനില, ഗൃധ്ര, വർധന, അന്നാദ, മഹാശ, പാവന, വഹ്നി, കൂടാതെ ക്ഷുധി — ഇവരാണ് മിത്രവിന്ദയുടെ പുത്രന്മാർ.

സങ്ഗ്രാമജിദ്ബൃഹത്സേനഃ ശൂരഃ പ്രഹരണോഽരിജിത്। ജയഃ സുഭദ്രോ ഭദ്രായാ വാമ ആയുശ്ച സത്യകഃ

സംഗ്രാമജിത്, ബൃഹത്സേനൻ, ശൂരൻ, പ്രഹരണൻ, അരിജിത്, ജയ, സുഭദ്രൻ, വാമായു, സത്യകൻ — ഇവരാണ് ഭദ്രയുടെ പുത്രന്മാർ.

ദീപ്തിമാംസ്താമ്രതപ്താദ്യാ രോഹിണ്യാസ്തനയാ ഹരേഃ। പ്രദ്യുമ്നാച്ചാനിരുദ്ധോഽഭൂദ്രുക്മവത്യാം മഹാബലഃ । പുത്ര്യാം തു രുക്മിണോ രാജന്നാമ്നാ ഭോജകടേ പുരേ

ദീപ്തിമാൻ, താമ്രൻ, തപ്തൻ മുതലായവർ രോഹിണിയുടെ പുത്രന്മാരാണ്. പ്രദ്യുമ്നനിൽ നിന്ന് അനിരുദ്ധൻ ജനിച്ചു; രുക്മവതിയിൽ, രുക്മിയുടെ ശക്തമായ മകളിൽ, ഭോജകട നഗരത്തിൽ.

ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാശ്ച ബഭൂവുഃ കോടിശോ നൃപ। മാതരഃ കൃഷ്ണജാതീനാം സഹസ്രാണി ച ഷോഡശ

അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും കോടികൾക്കണക്കിന് ആയിരുന്നു, രാജാവേ. കൃഷ്ണന്റെ മക്കളുടെ അമ്മമാർ പതിനാറായിരം പേരായിരുന്നു.

ശ്രീരാജോവാച। കഥം രുക്മ്യരിപുത്രായ പ്രാദാദ്ദുഹിതരം യുധി। കൃഷ്ണേന പരിഭൂതസ്തം ഹന്തും രന്ധ്രം പ്രതീക്ഷതേ। ഏതദാഖ്യാഹി മേ വിദ്വന്ദ്വിഷോര്വൈവാഹികം മിഥഃ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: കൃഷ്ണനാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ടും, അവനെ കൊല്ലാൻ അവസരം കാത്തിരുന്നും, രുക്മി തന്റെ മകളെ യുദ്ധത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ പുത്രനോട് കല്യാണം കഴിക്കാൻ കൊടുത്തത് എങ്ങനെ? ശത്രുക്കളായ ഇരുവരുടെയും വിവാഹകഥ എനിക്ക് പറയൂ.

അനാഗതമതീതം ച വര്തമാനമതീന്ദ്രിയമ്। വിപ്രകൃഷ്ടം വ്യവഹിതം സമ്യക്പശ്യന്തി യോഗിനഃ

യോഗികൾക്ക് കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതും ഇപ്പോഴുള്ളതും, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് അതീതമായതും ദൂരെയോ മറഞ്ഞതുമായതും വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയും.

ശ്രീശുക ഉവാച। വൃതഃ സ്വയംവരേ സാക്ഷാദനങ്ഗോഽങ്ഗയുതസ്തയാ। രാജ്ഞഃ സമേതാന്നിര്ജിത്യ ജഹാരൈകരഥോ യുധി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: സ്വയംവരത്തിൽ, അനംഗൻ തന്നെ, അനേകം അംഗങ്ങളോടെ അവളാൽ തിരഞ്ഞെടുത്തു. രാജാക്കന്മാരെ ജയിച്ച്, യുദ്ധത്തിനിടയിൽ അവളെ ഒറ്റയാൾ രഥത്തിൽ കയറ്റി കൊണ്ടുപോയി.

യദ്യപ്യനുസ്മരന്വൈരം രുക്മീ കൃഷ്ണാവമാനിതഃ। വ്യതരദ്ഭാഗിനേയായ സുതാം കുര്വന്സ്വസുഃ പ്രിയമ്

കൃഷ്ണനാൽ അപമാനിതനായിരുന്നുവെങ്കിലും, ശത്രുത്വം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിച്ചിരുന്ന രുക്മി, തന്റെ സഹോദരിയുടെ സന്തോഷത്തിനായി, തന്റെ മകളെ സഹോദരിയുടെ മകനായവനോട് വിവാഹം കഴിക്കാൻ നൽകി.