ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തമേകദാ മണിം കണ്ഠേ പ്രതിമുച്യ മഹാപ്രഭമ്। പ്രസേനോ ഹയമാരുഹ്യ മൃഗായാം വ്യചരദ്വനേ

ഒരു ദിവസം, പ്രസേനൻ ആ പ്രകാശമുള്ള മണി കഴുത്തിൽ ധരിച്ച്, കുതിര കയറി, കാടിൽ വേട്ടയാടാൻ പോയി.

പ്രസേനം സഹയം ഹത്വാ മണിമാച്ഛിദ്യ കേശരീ। ഗിരിം വിശന്ജാമ്ബവതാ നിഹതോ മണിമിച്ഛതാ

പ്രസേനനെയും അവന്റെ കുതിരയെയും ഒരു സിംഹം കൊന്നു, മണി പിടിച്ചു, ഒരു പർവ്വതഗുഹയിലേക്ക് കടന്നു. അവിടെ, ആ മണി നേടാൻ ആഗ്രഹിച്ച ജാംബവാൻ സിംഹത്തെ കൊല്ലുന്നു.

സോഽപി ചക്രേ കുമാരസ്യ മണിം ക്രീഡനകം ബിലേ। അപശ്യന്ഭ്രാതരം ഭ്രാതാ സത്രാജിത്പര്യതപ്യത

അവനും ആ രത്നം തന്റെ മകനു കളിപ്പാട്ടമായി ഗുഹയില്‍ വച്ചു; എന്നാല്‍ സഹോദരനെ കാണാതിരുന്ന സത്രാജിത് അത്യന്തം ദുഃഖത്തിലായി.

പ്രായഃ കൃഷ്ണേന നിഹതോ മണിഗ്രീവോ വനം ഗതഃ। ഭ്രാതാ മമേതി തച്ഛ്രുത്വാ കര്ണേ കര്ണേഽജപന്ജനാഃ

‘രത്നം ധരിച്ചവന്‍ കൃഷ്ണന്‍ കൊന്നു കാട്ടിലേക്ക് പോയി; സഹോദരന്‍ എനിക്ക് സ്വന്തമാണ്’ എന്നായിരുന്നു ആളുകള്‍ തമ്മില്‍ ചെവിയില്‍ ചെവിയിലായി ചൊല്ലിക്കൊണ്ടിരുന്നത്.

ഭഗവാംസ്തദുപശ്രുത്യ ദുര്യശോ ലിപ്തമാത്മനി। മാര്ഷ്ടും പ്രസേനപദവീമന്വപദ്യത നാഗരൈഃ

സ്വന്തം പേരില്‍ അപകീര്‍ത്തി വന്നതായി ഭഗവാന്‍ അറിഞ്ഞ്, പ്രസേനന്റെ പാത പിന്തുടര്‍ന്ന് നഗരവാസികളോടൊപ്പം തന്റെ നിരപരാധിത്വം തെളിയാന്‍ പുറപ്പെട്ടു.

ഹതം പ്രസേനം അശ്വം ച വീക്ഷ്യ കേശരിണാ വനേ। തം ചാദ്രി പൃഷ്ഠേ നിഹതമൃക്ഷേണ ദദൃശുര്ജനാഃ

വനത്തില്‍ സിംഹം കൊന്ന പ്രസേനനെയും അവന്റെ കുതിരയെയും കണ്ടു; പിന്നെ മലയുടെ ചായിലില്‍ കരടി കൊന്ന സിംഹത്തെയും ജനങ്ങള്‍ കണ്ടു.

ഋക്ഷരാജബിലം ഭീമമന്ധേന തമസാവൃതമ്। ഏകോ വിവേശ ഭഗവാനവസ്ഥാപ്യ ബഹിഃ പ്രജാഃ

ഭയാനകമായ, കനത്ത ഇരുട്ട് നിറഞ്ഞ കരടികളുടെ രാജാവിന്റെ ഗുഹയിലേക്കു ഭഗവാന്‍ ഒരുത്തന്‍ മാത്രം കടന്നു; ജനങ്ങളെ പുറത്തു നിര്‍ത്തി.

തത്ര ദൃഷ്ട്വാ മണിപ്രേഷ്ഠം ബാലക്രീഡനകം കൃതമ്। ഹര്തും കൃതമതിസ്തസ്മിന്നവതസ്ഥേഽര്ഭകാന്തികേ

അവിടെ അതി വിലപ്പെട്ട രത്നം കുട്ടിയുടെ കളിപ്പാട്ടമായി കണ്ടു; അതു എടുക്കാന്‍ തീരുമാനിച്ച് കുട്ടിയുടെ അടുത്ത് കാത്തുനിന്നു.

തമപൂര്വം നരം ദൃഷ്ട്വാ ധാത്രീ ചുക്രോശ ഭീതവത്। തച്ഛ്രുത്വാഭ്യദ്രവത്ക്രുദ്ധോ ജാമ്ബവാന്ബലിനാം വരഃ

അപരിചിതനായ ആ മനുഷ്യനെ കണ്ടു ധാത്രി ഭയത്തോടെ നിലവിളിച്ചു; അതു കേട്ട ജാംബവാന്‍ കോപത്തോടെ ഓടിയെത്തി.

സ വൈ ഭഗവതാ തേന യുയുധേ സ്വാമിനാഽഽത്മനഃ। പുരുഷം പ്രാകൃതം മത്വാ കുപിതോ നാനുഭാവവിത്

തന്റെ യഥാര്‍ത്ഥ ശക്തി തിരിച്ചറിയാതെ, ഭഗവാനെ സാധാരണ മനുഷ്യനെന്നു കരുതി, ജാംബവാന്‍ തന്റെ ഉടമയുമായ ഭഗവാനോടു യുദ്ധം ചെയ്തു.

ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം സുതുമുലമുഭയോര്വിജിഗീഷതോഃ। ആയുധാശ്മദ്രുമൈര്ദോര്ഭിഃ ക്രവ്യാര്ഥേ ശ്യേനയോരിവ

രണ്ടുപേരും ജയിക്കാനാഗ്രഹിച്ച് ആയുധങ്ങളും കല്ലുകളും മരങ്ങളും കൈകളും ഉപയോഗിച്ച്, മാംസം പിടിക്കാന്‍ പോരാടുന്ന കഴുകന്മാരെപ്പോലെ, അത്യന്തം കഠിനമായ ഒരു ഏകാന്തയുദ്ധം നടന്നു.

ആസീത്തദഷ്ടാവിംശാഹമിതരേതരമുഷ്ടിഭിഃ। വജ്രനിഷ്പേഷപരുഷൈരവിശ്രമമഹര്നിശമ്

അവരിരുവരും ഇരുപത്തിയെട്ടു ദിവസം, രാത്രിയും പകലും, ഇടവേളയില്ലാതെ, വജ്രംപോലുള്ള മുഷ്ടികളാല്‍ പരസ്പരം അടിച്ചു.

കൃഷ്ണമുഷ്ടിവിനിഷ്പാത നിഷ്പിഷ്ടാങ്ഗോരു ബന്ധനഃ। ക്ഷീണസത്ത്വഃ സ്വിന്നഗാത്രസ്തമാഹാതീവ വിസ്മിതഃ

കൃഷ്ണന്റെ അടികള്‍ കൊണ്ട് ശരീരം തകർന്ന്, കൈകാലുകള്‍ ബന്ധിതമായി, ശക്തി തീര്‍ന്നു, ശരീരം വിയര്‍പ്പില്‍ മുഴുകി, അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ട ജാംബവാന്‍ ഭഗവാനോടു പറഞ്ഞു.

ജാനേ ത്വാം സര്വഭൂതാനാം പ്രാണ ഓജഃ സഹോ ബലമ്। വിഷ്ണും പുരാണപുരുഷം പ്രഭവിഷ്ണുമധീശ്വരമ്

സകല ജീവജാലങ്ങളുടെയും പ്രാണനും ശക്തിയും ബലവും നീയാണെന്ന് ഞാന്‍ അറിയുന്നു; നീയാണു പുരാതനനായ വിഷ്ണു, പരമാധിപതി, സകലത്തിന്റെയും ഉടമ.

ത്വം ഹി വിശ്വസൃജാം സ്രഷ്ടാ സൃഷ്ടാനാമപി യച്ച സത്। കാലഃ കലയതാമീശഃ പര ആത്മാ തഥാത്മനാമ്

സൃഷ്ടാക്കളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവരുടെ സ്രഷ്ടാവും സൃഷ്ടികളില്‍ നിലനില്‍ക്കുന്ന സത്വവും നീയാണു; കാലം എന്ന പേരില്‍ എല്ലാം അളക്കുന്നവനും, പരമാത്മാവും, എല്ലാ ആത്മാക്കളുടെയും ആത്മാവും നീയാണു.

യസ്യേഷദുത്കലിതരോഷകടാക്ഷമോക്ഷൈര്। വര്ത്മാദിശത്ക്ഷുഭിതനക്രതിമിങ്ഗലോഽബ്ധിഃ । സേതുഃ കൃതഃ സ്വയശ ഉജ്ജ്വലിതാ ച ലങ്കാ। രക്ഷഃശിരാംസി ഭുവി പേതുരിഷുക്ഷതാനി

നിന്റെ അല്പം കോപം കലർന്ന കണ്മുട്ടുനോട്ടം കൊണ്ട് തന്നെ സമുദ്രം ചലിച്ചു, വഴി കാണിച്ചു, പാലം പണിതു, ലങ്കയുടെ മഹത്വം തെളിഞ്ഞു, രാക്ഷസന്മാരുടെ തലകള്‍ അമ്പുകള്‍ കൊണ്ട് തകര്‍ന്ന് ഭൂമിയില്‍ വീണു.

ഇതി വിജ്ഞാതവിജ്ഞാനമൃക്ഷരാജാനമച്യുതഃ। വ്യാജഹാര മഹാരാജ ഭഗവാന്ദേവകീസുതഃ

ഇങ്ങനെ ഭഗവാനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, കരടികളുടെ രാജാവായ ജാംബവാന്‍, അച്യുതനായ ദേവകിയുടെ മകന്‍ അവനോടു സംസാരിച്ചു.

അഭിമൃശ്യാരവിന്ദാക്ഷഃ പാണിനാ ശംകരേണ തമ്। കൃപയാ പരയാ ഭക്തം മേഘഗമ്ഭീരയാ ഗിരാ

താമരക്കണ്ണനായ കൃഷ്ണന്‍ തന്റെ കൈകൊണ്ട് അവനെ സ്പര്‍ശിച്ചു; മേഘംപോലുള്ള ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തില്‍ അത്യന്തം കരുണയോടെ ഭക്തനോടു പറഞ്ഞു.

മണിഹേതോരിഹ പ്രാപ്താ വയമൃക്ഷപതേ ബിലമ്। മിഥ്യാഭിശാപം പ്രമൃജന്നാത്മനോ മണിനാമുനാ

രത്നത്തിനുവേണ്ടി, കരടികളുടെ രാജാവേ, ഈ ഗുഹയിലേക്കാണ് ഞാന്‍ വന്നത്; ഈ രത്നം കൊണ്ടു തന്നെ എന്റെ മേല്‍ വന്ന തെറ്റായ കുറ്റാരോപണം നീക്കാനാണ്.

ഇത്യുക്തഃ സ്വാം ദുഹിതരം കന്യാം ജാമ്ബവതീം മുദാ। അര്ഹണാര്ഥം സ മണിനാ കൃഷ്ണായോപജഹാര ഹ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, സന്തോഷത്തോടെ ജാംബവാന്‍ തന്റെ മകള്‍ ജാംബവതിയെയും രത്നവും കൃഷ്ണനു സമര്‍പ്പിച്ചു.

അദൃഷ്ട്വാ നിര്ഗമം ശൌരേഃ പ്രവിഷ്ടസ്യ ബിലം ജനാഃ। പ്രതീക്ഷ്യ ദ്വാദശാഹാനി ദുഃഖിതാഃ സ്വപുരം യയുഃ

ശൗരിയുടെ പുറത്ത് വരുന്നത് കാണാതിരുന്ന ജനങ്ങൾ, അവൻ ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചതിനുശേഷം പന്ത്രണ്ടു ദിവസം ദുഃഖത്തോടെ കാത്തിരുന്നു, പിന്നെ തങ്ങളുടെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

നിശമ്യ ദേവകീ ദേവീ രുക്മിണ്യാനകദുന്ദുഭിഃ। സുഹൃദോ ജ്ഞാതയോഽശോചന്ബിലാത്കൃഷ്ണമനിര്ഗതമ്

കൃഷ്ണൻ ഗുഹയിൽ നിന്ന് പുറത്തുവരാതെ പോയെന്നു കേട്ട ദേവകി രാജ്ഞിയും രുക്മിണിയും അനകദുന്ദുഭിയും സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരും ദുഃഖിച്ചു.

സത്രാജിതം ശപന്തസ്തേ ദുഃഖിതാ ദ്വാരകൌകസഃ। ഉപതസ്ഥുശ്ചന്ദ്ര ഭാഗാം ദുര്ഗാം കൃഷ്ണോപലബ്ധയേ

ദ്വാരകയിലെ ദുഃഖിതരായ ജനങ്ങൾ സത്രാജിതിനെ ശപിച്ചു; കൃഷ്ണന്റെ വിവരം അറിയാൻ അവർ ചന്ദ്രഭാഗാ ദുർഗാദേവിയുടെ സന്നിധിയിൽ എത്തി.

തേഷാം തു ദേവ്യുപസ്ഥാനാത്പ്രത്യാദിഷ്ടാശിഷാ സ ച। പ്രാദുര്ബഭൂവ സിദ്ധാര്ഥഃ സദാരോ ഹര്ഷയന്ഹരിഃ

അവരുടെ ഭക്തിക്ക് മറുപടിയായി ദേവി അനുഗ്രഹം നൽകി; അതിനുശേഷം ലക്ഷ്യം നേടിയ ഹരിയും ഭാര്യയുമൊപ്പം പ്രത്യക്ഷമായി, എല്ലാവർക്കും സന്തോഷം നൽകി.

ഉപലഭ്യ ഹൃഷീകേശം മൃതം പുനരിവാഗതമ്। സഹ പത്ന്യാ മണിഗ്രീവം സര്വേ ജാതമഹോത്സവാഃ

ഹൃഷീകേശൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം മാണിക്യവുമായി മടങ്ങിവന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, മരിച്ചവൻ വീണ്ടും വന്നതുപോലെ എല്ലാവരും വലിയ ഉത്സവത്തിൽ ആഹ്ലാദിച്ചു.

സത്രാജിതം സമാഹൂയ സഭായാം രാജസന്നിധൌ। പ്രാപ്തിം ചാഖ്യായ ഭഗവാന്മണിം തസ്മൈ ന്യവേദയത്

സത്രാജിതിനെ സഭയിൽ രാജാവിന്റെ സാന്നിധിയിൽ വിളിച്ചു വരുത്തി, ഭഗവാൻ മാണിക്യത്തിന്റെ വീണ്ടെടുപ്പ് വിവരിച്ച് അതു അവനു സമർപ്പിച്ചു.

സ ചാതിവ്രീഡിതോ രത്നം ഗൃഹീത്വാവാങ്മുഖസ്തതഃ। അനുതപ്യമാനോ ഭവനമഗമത്സ്വേന പാപ്മനാ

വളരെ ലജ്ജിച്ച സത്രാജിത് മാണിക്യം എടുത്ത് തലകുനിച്ചുകൊണ്ട്, തന്റെ പാപം ഓർത്ത് വിഷമിച്ച് വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി.

സോഽനുധ്യായംസ്തദേവാഘം ബലവദ്വിഗ്രഹാകുലഃ। കഥം മൃജാമ്യാത്മരജഃ പ്രസീദേദ്വാച്യുതഃ കഥമ്

ശക്തമായ പാപബോധത്തിലും മനസ്സിലെ കലഹത്തിലും കുഴഞ്ഞ്, 'എങ്ങനെ ഞാൻ ഈ പാപം കഴുകി അച്യുതനെ പ്രസന്നനാക്കാം?' എന്ന് സത്രാജിത് ആലോചിച്ചു.

കിം കൃത്വാ സാധു മഹ്യം സ്യാന്ന ശപേദ്വാ ജനോ യഥാ। അദീര്ഘദര്ശനം ക്ഷുദ്രം മൂഢം ദ്രവിണലോലുപമ്

'എന്ത് ചെയ്താൽ ജനങ്ങൾ എന്നെ നല്ലവനായി കാണും? എനിക്ക് കുറുവീക്ഷണൻ, ചെറിയവൻ, മൂഢൻ, സ്വാർത്ഥൻ എന്നൊക്കെ ശപിക്കേണ്ടി വരില്ല?'