ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

പേതുഃ ക്ഷിതൌ ഗജരഥാശ്വഗതാ വിമൂഢാ യാത്രാച്ഛലേന ഹരയേഽര്പയതീം സ്വശോഭാമ്। സൈവം ശനൈശ്ചലയതീ ചലപദ്മകോശൌ പ്രാപ്തിം തദാ ഭഗവതഃ പ്രസമീക്ഷമാണാ

ആ പ്രശസ്തരായ രാജാക്കന്മാർ, ആനകളിലും രഥങ്ങളിലും കുതിരകളിലും ഇരുന്ന്, ആശ്ചര്യത്തിൽ നിലംപതിച്ചു; അവൾ, യാത്രയുടെ പേരിൽ, തന്റെ ഭംഗി ഹരിയ്ക്ക് അർപ്പിച്ചു, മന്ദഗതിയിൽ കമലപാദങ്ങൾ നീക്കി, ഭഗവാന്റെ വരവ് നോക്കി.

ഉത്സാര്യ വാമകരജൈരലകാനപങ്ഗൈഃ പ്രാപ്താന്ഹ്രിയൈക്ഷത നൃപാന്ദദൃശേഽച്യുതം ച। താം രാജകന്യാം രഥമാരുരക്ഷതീം ജഹാര കൃഷ്ണോ ദ്വിഷതാം സമീക്ഷതാമ്

വലതുകൈയുടെ വിരലുകൾകൊണ്ട് മുടി മാറ്റി, കണികണ്ണോടെ ലജ്ജയോടെ അവളെത്തന്നെ കണ്ടു, അച്യുതനെയും രാജാക്കന്മാരെയും നോക്കി; ആ രാജകുമാരി രഥത്തിൽ കയറുമ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ശത്രുക്കളുടെ മുന്നിൽ അവളെ പിടിച്ചു.

രഥം സമാരോപ്യ സുപര്ണലക്ഷണം രാജന്യചക്രം പരിഭൂയ മാധവഃ। തതോ യയൌ രാമപുരോഗമഃ ശനൈഃ ശൃഗാലമധ്യാദിവ ഭാഗഹൃദ്ധരിഃ

ഗരുഡചിഹ്നമുള്ള രഥത്തിൽ അവളെ ഇരുത്തി, മാധവൻ രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തെ അവഗണിച്ച്, ബാലരാമൻ മുന്നിൽ നിന്ന്, സിംഹം കാട്ടുമൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഇരയെ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, മന്ദഗതിയിൽ പുറപ്പെട്ടു.

തം മാനിനഃ സ്വാഭിഭവം യശഃക്ഷയം। പരേ ജരാസന്ധമുഖാ ന സേഹിരേ। അഹോ ധിഗസ്മാന്യശ ആത്തധന്വനാം। ഗോപൈര്ഹൃതം കേശരിണാം മൃഗൈരിവ

ആ മഹത്തായ രാജാക്കന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് ജരാസന്ധനും കൂട്ടരും, തോൽവിയും അപമാനവും സഹിക്കാനാവാതെ, 'അയ്യോ, നമുക്ക് ലജ്ജയാണ്! ആയുധധാരികളായ നമുക്ക്, കൃഷ്ണനും കൂട്ടരും കാട്ടുപോലെയുള്ളവരെപ്പോലെ ഇരയെ കവർന്നുപോയി' എന്ന് പറഞ്ഞു.

അഥ ചതുഃപഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ 10.54 ശ്രീശുക ഉവാച। ഇതി സര്വേ സുസംരബ്ധാ വാഹാനാരുഹ്യ ദംശിതാഃ। സ്വൈഃ സ്വൈര്ബലൈഃ പരിക്രാന്താ അന്വീയുര്ധൃതകാര്മുകാഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ, തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വെച്ച്, സ്വന്തം സൈന്യങ്ങളുമായി ചുറ്റപ്പെട്ട്, വില്ലുകൾ പിടിച്ച് പിന്തുടർന്നു.

താനാപതത ആലോക്യ യാദവാനീകയൂഥപാഃ। തസ്ഥുസ്തത്സമ്മുഖാ രാജന്വിസ്ഫൂര്ജ്യ സ്വധനൂംഷി തേ

അവർ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട യാദവസേനാനായകർ, രാജാവേ, അവരുടെ വില്ലുകൾ കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, അവരെ നേരിട്ട് നേരിട്ടു നിന്നു.

അശ്വപൃഷ്ഠേ ഗജസ്കന്ധേ രഥോപസ്ഥേഽസ്ത്ര കോവിദാഃ। മുമുചുഃ ശരവര്ഷാണി മേഘാ അദ്രിഷ്വപോ യഥാ

കുതിരപ്പുറത്തും ആനപ്പുറത്തും രഥത്തിൽ ഇരുന്നും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, മലകളിൽ മഴപെയ്യുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.

പത്യുര്ബലം ശരാസാരൈശ്ഛന്നം വീക്ഷ്യ സുമധ്യമാ। സവ്രീഡമൈക്ഷത്തദ്വക്ത്രം ഭയവിഹ്വലലോചനാ

ഭർത്താവിന്റെ സൈന്യം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നത് കണ്ടു, സുന്ദരനായ നടുവുള്ള വധു ഭയത്താൽ കണ്ണുകൾ വിറച്ച്, ലജ്ജയോടെ ഭർത്താവിന്റെ മുഖം നോക്കി.

പ്രഹസ്യ ഭഗവാനാഹ മാ സ്മ ഭൈര്വാമലോചനേ। വിനങ്ക്ഷ്യത്യധുനൈവൈതത്താവകൈഃ ശാത്രവം ബലമ്

ഭഗവാൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു: 'കണ്ണേ, ഭയപ്പെടേണ്ട; ഈ ശത്രുസൈന്യം ഇപ്പോൾ നിന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കൾകൊണ്ടു നശിപ്പിക്കും.'

തേഷാം തദ്വിക്രമം വീരാ ഗദസങ്കര്ഷണാദയഃ। അമൃഷ്യമാണാ നാരാചൈര്ജഘ്നുര്ഹയഗജാന്രഥാന്

അവരുടെ വീര്യം സഹിക്കാനാവാതെ, ഗദനും സങ്കർഷണനും മറ്റു വീരന്മാരും ഇരുമ്പ് അമ്പുകൾകൊണ്ട് കുതിരകളെയും ആനകളെയും രഥങ്ങളെയും തകർത്തു.

പേതുഃ ശിരാംസി രഥിനാമശ്വിനാം ഗജിനാം ഭുവി। സകുണ്ഡലകിരീടാനി സോഷ്ണീഷാണി ച കോടിശഃ

ചക്രവാളക്കാരുടെയും കുതിരപ്പുറത്തുള്ളവരുടെയും ആനപ്പുറത്തുള്ളവരുടെയും കുണ്ഡലവും കിരീടവും തലയണിയും അണിഞ്ഞ തലകൾ ആയിരക്കണക്കിന് നിലത്തുവീണു.

ഹസ്താഃ സാസിഗദേഷ്വാസാഃ കരഭാ ഊരവോഽങ്ഘ്രയഃ। അശ്വാശ്വതരനാഗോഷ്ട്ര ഖരമര്ത്യശിരാംസി ച

വാളുകളും ഗദകളും വില്ലുകളും പിടിച്ച കൈകളും, ആനകളും തണ്ടുകളും കാലുകളും, കുതിരകളും കഴുതകളും ഒട്ടകങ്ങളും കാളകളും കഴുതകളും മനുഷ്യരുടെ തലകളും—

ഹന്യമാനബലാനീകാ വൃഷ്ണിഭിര്ജയകാങ്ക്ഷിഭിഃ। രാജാനോ വിമുഖാ ജഗ്മുര്ജരാസന്ധപുരഃസരാഃ

വിജയം ആഗ്രഹിച്ച വൃഷ്ണിമാരാൽ അവരുടെ സൈന്യങ്ങൾ നശിപ്പിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, ജരാസന്ധൻ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന രാജാക്കന്മാർ മുഖം തിരിച്ച് പിന്മാറി പോയി.

ശിശുപാലം സമഭ്യേത്യ ഹൃതദാരമിവാതുരമ്। നഷ്ടത്വിഷം ഗതോത്സാഹം ശുഷ്യദ്വദനമബ്രുവന്

ഭാര്യയെ നഷ്ടപ്പെട്ടവൻ പോലെ ദുഃഖിതനായ ശിശുപാലന്റെ അടുത്തേക്ക് ചെന്നു, അവന്റെ തേജസ് കെടുത്തി, ഉത്സാഹം ഇല്ലാതായി, വായ് ഉണങ്ങി, അവനോട് അവർ പറഞ്ഞു.

ഭോ ഭോഃ പുരുഷശാര്ദൂല ദൌര്മനസ്യമിദം ത്യജ। ന പ്രിയാപ്രിയയോ രാജന്നിഷ്ഠാ ദേഹിഷു ദൃശ്യതേ

നല്ല മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവേ, ഈ ദു:ഖം വിട്ടുകളയണം. ശരീരമുള്ള ജീവികളിൽ ആരെയും സ്ഥിരമായ സന്തോഷവും ദു:ഖവും കാണാറില്ല.

യഥാ ദാരുമയീ യോഷിത്നൃത്യതേ കുഹകേച്ഛയാ। ഏവമീശ്വരതന്ത്രോഽയമീഹതേ സുഖദുഃഖയോഃ

മരക്കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ഒരു പെൺകുഞ്ഞിനെ കപടവാദി ഇഷ്ടംപോലെ നൃത്തം ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ഈ ലോകത്തുള്ളവരും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം സന്തോഷത്തിലും ദു:ഖത്തിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

ശൌരേഃ സപ്തദശാഹം വൈ സംയുഗാനി പരാജിതഃ। ത്രയോവിംശതിഭിഃ സൈന്യൈര്ജിഗ്യേ ഏകമഹം പരമ്

ശൗരിയെ ഞാൻ പതിനേഴു ദിവസം യുദ്ധത്തിൽ തോറ്റുപോയി; പതിനെട്ടാം ദിവസം ഇരുപത്തിമൂന്ന് സൈന്യങ്ങളുമായി ഞാൻ അവനെ ജയിച്ചു.

തഥാപ്യഹം ന ശോചാമി ന പ്രഹൃഷ്യാമി കര്ഹിചിത്। കാലേന ദൈവയുക്തേന ജാനന്വിദ്രാവിതം ജഗത്

എന്നിരുന്നാലും, ലോകം കാലവും വിധിയും ചേർന്ന് നയിക്കുന്നതാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ഞാൻ ഒരിക്കലും ദു:ഖിക്കുകയോ അതിയായി സന്തോഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല.

അധുനാപി വയം സര്വേ വീരയൂഥപയൂഥപാഃ। പരാജിതാഃ ഫല്ഗുതന്ത്രൈര്യദുഭിഃ കൃഷ്ണപാലിതൈഃ

ഇപ്പോൾ പോലും, വീരന്മാരുടെ തലവന്മാരായ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കൃഷ്ണൻ രക്ഷിക്കുന്ന യദുക്കളുടെ ചതിയുള്ള തന്ത്രങ്ങൾകൊണ്ട് തോറ്റുപോയിരിക്കുന്നു.

രിപവോ ജിഗ്യുരധുനാ കാല ആത്മാനുസാരിണി। തദാ വയം വിജേഷ്യാമോ യദാ കാലഃ പ്രദക്ഷിണഃ

ഇപ്പോൾ നമ്മുടെ ശത്രുക്കൾ ജയിച്ചു, കാരണം കാലം സ്വന്തം വഴിയിൽ പോകുന്നു; കാലം നമ്മെ അനുകൂലിക്കുമ്പോൾ നാം ജയിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഏവം പ്രബോധിതോ മിത്രൈശ്ചൈദ്യോഽഗാത്സാനുഗഃ പുരമ്। ഹതശേഷാഃ പുനസ്തേഽപി യയുഃ സ്വം സ്വം പുരം നൃപാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സുഹൃത്തുക്കൾ ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ചേദിരാജാവ് തന്റെ അനുചരന്മാരുമായി നഗരത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. ശേഷിച്ച രാജാക്കന്മാരും തങ്ങളുടേതായ നഗരങ്ങളിലേക്ക് മടങ്ങി.

രുക്മീ തു രാക്ഷസോദ്വാഹം കൃഷ്ണദ്വിഡസഹന്സ്വസുഃ। പൃഷ്ഠതോഽന്വഗമത്കൃഷ്ണമക്ഷൌഹിണ്യാ വൃതോ ബലീ

പക്ഷേ, തന്റെ സഹോദരിയുടെ രാക്ഷസവിവാഹം സഹിക്കാനാവാതെ, കൃഷ്ണനെ ദ്വേഷിച്ച രുക്മി, ശക്തനും വലിയ സൈന്യത്തോടെ കൃഷ്ണന്റെ പിന്നാലെ പോയി.

രുക്മ്യമര്ഷീ സുസംരബ്ധഃ ശൃണ്വതാം സര്വഭൂഭുജാമ്। പ്രതിജജ്ഞേ മഹാബാഹുര്ദംശിതഃ സശരാസനഃ

രുക്മി അത്യന്തം കോപത്തോടെ, എല്ലാ രാജാക്കന്മാരുടെയും മുന്നിൽ, വലിയ കൈകൾ വിറയച്ച്, വില്ലും അമ്പും പിടിച്ച് പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു.

അഹത്വാ സമരേ കൃഷ്ണമപ്രത്യൂഹ്യ ച രുക്മിണീമ്। കുണ്ഡിനം ന പ്രവേക്ഷ്യാമി സത്യമേതദ്ബ്രവീമി വഃ

യുദ്ധത്തിൽ കൃഷ്ണനെ കൊല്ലാതെ, രുക്മിണിയെ തിരിച്ചു കൊണ്ടുപോകാതെ ഞാൻ കുണ്ടിനപുരത്തിലേക്ക് കയറുകയില്ല; ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പറയുന്നു.

ഇത്യുക്ത്വാ രഥമാരുഹ്യ സാരഥിം പ്രാഹ സത്വരഃ। ചോദയാശ്വാന്യതഃ കൃഷ്ണഃ തസ്യ മേ സംയുഗം ഭവേത്

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, രഥത്തിൽ കയറി, രഥികനോട് വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു: കുതിരകളെ ഓടിക്കൂ, എനിക്ക് കൃഷ്ണനുമായി യുദ്ധം ചെയ്യണം.

അദ്യാഹം നിശിതൈര്ബാണൈര്ഗോപാലസ്യ സുദുര്മതേഃ। നേഷ്യേ വീര്യമദം യേന സ്വസാ മേ പ്രസഭം ഹൃതാ

ഇന്ന് ഞാൻ മൂർഖനായ ആ ഗോപന്റെ വീര്യഗർവം മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകൾകൊണ്ട് തകർക്കും; അവൻ എന്റെ സഹോദരിയെ ബലാൽ കൊണ്ടുപോയവനല്ലേ.

വികത്ഥമാനഃ കുമതിരീശ്വരസ്യാപ്രമാണവിത്। രഥേനൈകേന ഗോവിന്ദം തിഷ്ഠ തിഷ്ഠേത്യഥാഹ്വയത്

ഇങ്ങനെ വാഴ്ത്തി, ദൈവത്തിന്റെ മഹത്വം അറിയാതിരുന്ന രുക്മി, ഒരൊറ്റ രഥത്തിൽ കയറി, 'നിർത്തൂ, നിർത്തൂ' എന്ന് വിളിച്ച് ഗോവിന്ദനെ യുദ്ധത്തിന് ക്ഷണിച്ചു.

ധനുര്വികൃഷ്യ സുദൃഢം ജഘ്നേ കൃഷ്ണം ത്രിഭിഃ ശരൈഃ। ആഹ ചാത്ര ക്ഷണം തിഷ്ഠ യദൂനാം കുലപാംസന

ശക്തമായ വില്ല് വലിച്ച്, കൃഷ്ണനെ മൂന്നു അമ്പുകൾകൊണ്ട് വെട്ടി, 'യദുക്കളുടെ അപമാനമേ, ഒരു നിമിഷം കാത്തിരിക്കുക' എന്നു പറഞ്ഞു.

യത്ര യാസി സ്വസാരം മേ മുഷിത്വാ ധ്വാങ്ക്ഷവദ്ധവിഃ। ഹരിഷ്യേഽദ്യ മദം മന്ദ മായിനഃ കൂടയോധിനഃ

യാഗത്തിൽ കാക്ക കവർന്നതുപോലെ എന്റെ സഹോദരിയെ കവർന്നുവെച്ച് എവിടേക്ക് പോകുന്നു? കപടവും കപടയുദ്ധക്കാരനുമായ നിന്നെ ഇന്ന് ഞാൻ ഗർവം തകർക്കും!