ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തയോര്നിവേശനം ശ്രീമദുപാകല്പ്യ മഹാമതിഃ। സസൈന്യയോഃ സാനുഗയോരാതിഥ്യം വിദധേ യഥാ

മഹാമതിയായ അവൻ, ഇരുവർക്കും അവരുടെ സൈന്യത്തോടും അനുചരങ്ങളോടും ചേർന്ന്, ഭംഗിയായ വാസസ്ഥലം ഒരുക്കി, യോജിച്ച അതിഥിസത്കാരം നടത്തി.

ഏവം രാജ്ഞാം സമേതാനാം യഥാവീര്യം യഥാവയഃ। യഥാബലം യഥാവിത്തം സര്വൈഃ കാമൈഃ സമര്ഹയത്

അങ്ങനെ, കൂടിയിരുന്ന രാജാക്കന്മാരെ അവരുടെ വീര്യത്തിന്, പ്രായത്തിന്, ശക്തിക്ക്, സമ്പത്തിന് അനുസരിച്ച്, അവരവർക്കിഷ്ടമായതൊക്കെയും നൽകി ആദരിച്ചു.

കൃഷ്ണമാഗതമാകര്ണ്യ വിദര്ഭപുരവാസിനഃ। ആഗത്യ നേത്രാഞ്ജലിഭിഃ പപുസ്തന്മുഖപങ്കജമ്

കൃഷ്ണൻ എത്തിയെന്നു കേട്ടു, വിദർഭ നഗരവാസികൾ അവിടെ എത്തി, കയ്യെണ്ണിയ കണ്ണുകളോടെ കൃഷ്ണന്റെ മുഖകമലത്തെ ആസ്വദിച്ചു.

അസ്യൈവ ഭാര്യാ ഭവിതും രുക്മിണ്യര്ഹതി നാപരാ। അസാവപ്യനവദ്യാത്മാ ഭൈഷ്മ്യാഃ സമുചിതഃ പതിഃ

കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യയാകാൻ രുക്മിണി മാത്രമേ യോഗ്യയുള്ളൂ, മറ്റാരുമല്ല; അവനും പൂർണ്ണമായ ഗുണങ്ങളുള്ളവൻ, ഭൈഷ്മിയുടെ ഭർത്താവായി ഏറ്റവും അനുയോജ്യൻ.

കിഞ്ചിത്സുചരിതം യന്നസ്തേന തുഷ്ടസ്ത്രിലോകകൃത്। അനുഗൃഹ്ണാതു ഗൃഹ്ണാതു വൈദര്ഭ്യാഃ പാണിമച്യുതഃ

നമ്മൾ ചെയ്ത ചെറിയ നല്ല പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ടു തന്നെ മൂലലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവ് സന്തോഷപ്പെട്ടു; അച്യുതൻ വൈദർഭിയുടെ കൈ സ്വീകരിക്കട്ടെ, സ്വീകരിക്കട്ടെ.

ഏവം പ്രേമകലാബദ്ധാ വദന്തി സ്മ പുരൌകസഃ। കന്യാ ചാന്തഃപുരാത്പ്രാഗാദ്ഭടൈര്ഗുപ്താമ്ബികാലയമ്

ഇങ്ങനെ, പ്രേമത്തിന്റെ ബന്ധത്തിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു നഗരവാസികൾ സംസാരിച്ചു; ആ പെൺകുട്ടി ഭടന്മാർ കാവലുള്ളവളായി അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് അംബികാക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോയി.

പദ്ഭ്യാം വിനിര്യയൌ ദ്രഷ്ടും ഭവാന്യാഃ പാദപല്ലവമ്। സാ ചാനുധ്യായതീ സമ്യങ്മുകുന്ദചരണാമ്ബുജമ്

ഭവാനിയുടെ കനിവുള്ള കാൽപാദങ്ങൾ കാണാൻ അവൾ കാൽനടയായി പുറപ്പെട്ടു; നടന്നു പോകുമ്പോൾ അവൾ മുഴുവൻ മനസ്സോടെ മുകുന്ദന്റെ പാദകമലങ്ങൾ ധ്യാനിച്ചു.

യതവാങ്മാതൃഭിഃ സാര്ധം സഖീഭിഃ പരിവാരിതാ। ഗുപ്താ രാജഭടൈഃ ശൂരൈഃ സന്നദ്ധൈരുദ്യതായുധൈഃ। മൃഡങ്ഗശങ്ഖപണവാസ്തൂര്യഭേര്യശ്ച ജഘ്നിരേ

അവൾ അമ്മമാരുടെയും സുഹൃത്തുക്കളുടെയും വലയത്തിൽ, കാവൽക്കാരായ ധൈര്യശാലികളായ രാജഭടന്മാർ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച് കാവലിരുത്തി; മൃദംഗം, ശംഖം, പണവം, തൂറിയം, ഭേരി എന്നിവ മുഴങ്ങി.

നാനോപഹാര ബലിഭിര്വാരമുഖ്യാഃ സഹസ്രശഃ। സ്രഗ്ഗന്ധവസ്ത്രാഭരണൈര്ദ്വിജപത്ന്യഃ സ്വലങ്കൃതാഃ

വിവിധ ഭോജനങ്ങൾ, പൂക്കളും സുഗന്ധങ്ങളും വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും കൊണ്ടു, ആയിരക്കണക്കിന് ഉന്നതവംശജരായ സ്ത്രീകൾ, അലങ്കരിച്ച്, ദ്വിജപത്നിമാർക്കായി എത്തിച്ചു.

ഗായന്ത്യശ്ച സ്തുവന്തശ്ച ഗായകാ വാദ്യവാദകാഃ। പരിവാര്യ വധൂം ജഗ്മുഃ സൂതമാഗധവന്ദിനഃ

ഗായകർ, വാദകർ, ഗാനം പാടിയും സ്തുതിയും ചെയ്ത്, വധുവിനെ ചുറ്റി, സൂതന്മാർ, മാഗധന്മാർ, വന്ദികൾ എന്നിവരോടൊപ്പം നടന്നു.

ആസാദ്യ ദേവീസദനം ധൌതപാദകരാമ്ബുജാ। ഉപസ്പൃശ്യ ശുചിഃ ശാന്താ പ്രവിവേശാമ്ബികാന്തികമ്

ദേവിയുടെ ആലയം എത്തി, കാൽകൈകൾ കഴുകി, ശുദ്ധിയും ശാന്തിയും പുലർത്തി, അവൾ അംബികയുടെ സന്നിധിയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

താം വൈ പ്രവയസോ ബാലാം വിധിജ്ഞാ വിപ്രയോഷിതഃ। ഭവാനീം വന്ദയാംചക്രുര്ഭവപത്നീം ഭവാന്വിതാമ്

വയസ്സായും വിധിനിഷ്ഠയായും ആയ ബ്രാഹ്മണസ്ത്രികൾ, ഭവാനിയോടൊപ്പം, ഭവപത്നിയായ ഐശ്വര്യവതിയായ അവളെ വന്ദിച്ചു.

നമസ്യേ ത്വാമ്ബികേഽഭീക്ഷ്ണം സ്വസന്താനയുതാം ശിവാമ്। ഭൂയാത്പതിര്മേ ഭഗവാന്കൃഷ്ണസ്തദനുമോദതാമ്

അമ്പികേ, ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു; നിന്റെ സ്വന്തം മക്കളോടൊപ്പം ശുഭമായവളായി; എന്റെ ഭർത്താവായി ഭഗവാൻ കൃഷ്ണൻ ഉണ്ടാകട്ടെ; നീ ഇതിൽ സന്തോഷിക്കണം.

അദ്ഭിര്ഗന്ധാക്ഷതൈര്ധൂപൈര്വാസഃസ്രങ്മാല്യ ഭൂഷണൈഃ। നാനോപഹാരബലിഭിഃ പ്രദീപാവലിഭിഃ പൃഥക്

സുഗന്ധമുള്ള വസ്തുക്കളും, അക്ഷതയും, ധൂപവും, വസ്ത്രങ്ങളും, പൂമാലകളും, അലങ്കാരങ്ങളും, പലവിധ ഭോജനസാമഗ്രികളും, വേർതിരിച്ചിട്ടുള്ള വിളക്കുകളുടെ നിരകളും കൊണ്ടു അവളെ അർപ്പണങ്ങൾ നൽകി പൂജിച്ചു.

വിപ്രസ്ത്രിയഃ പതിമതീസ്തഥാ തൈഃ സമപൂജയത്। ലവണാപൂപതാമ്ബൂല കണ്ഠസൂത്രഫലേക്ഷുഭിഃ

ബ്രാഹ്മണ സ്ത്രീകളും അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാരുമൊത്ത്, ഉപ്പും, അപ്പം, വെറ്റിലയും, കണികകളും, പഴങ്ങളും, കരിമ്പുംകൊണ്ട് അവളെ ആരാധിച്ചു.

തസ്യൈ സ്ത്രിയസ്താഃ പ്രദദുഃ ശേഷാം യുയുജുരാശിഷഃ। താഭ്യോ ദേവ്യൈ നമശ്ചക്രേ ശേഷാം ച ജഗൃഹേ വധൂഃ

അവ സ്ത്രീകൾ അവളെ ശേഷിച്ച ഭോജനങ്ങൾ നൽകി, അനുഗ്രഹങ്ങൾ ആശംസിച്ചു; അവർക്കു മുന്നിൽ വധു നമസ്കരിച്ചു, ശേഷിച്ചവയൊക്കെ സ്വീകരിച്ചു.

മുനിവ്രതമഥ ത്യക്ത്വാ നിശ്ചക്രാമാമ്ബികാഗൃഹാത്। പ്രഗൃഹ്യ പാണിനാ ഭൃത്യാം രത്നമുദ്രോപശോഭിനാ

മുനിവ്രതം ഉപേക്ഷിച്ച്, ആ അംബികയുടെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അവൾ പുറത്ത് കടന്നു, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച കൈകൊണ്ട് ദാസിയെ പിടിച്ചു.

താം ദേവമായാമിവ ധീരമോഹിനീം സുമധ്യമാം കുണ്ഡലമണ്ഡിതാനനാമ്। ശ്യാമാം നിതമ്ബാര്പിതരത്നമേഖലാം വ്യഞ്ജത്സ്തനീം കുന്തലശങ്കിതേക്ഷണാമ്

സുന്ദരമായ നടുവും, കുണ്ഡലവും മാണിക്യവും അണിഞ്ഞ മുഖവും, കറുത്ത നിറവും, അരയിൽ രത്നമാലയും, ഉന്നതമായ വക്ഷസ്സും, മുടിയുടെ മറവിൽ കണ്ണുകൾ ഒളിപ്പിച്ചും, അവൾ ദേവതകളുടെ മായയെപ്പോലെ മനോഹരിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ശുചിസ്മിതാം ബിമ്ബഫലാധരദ്യുതി ശോണായമാനദ്വിജകുന്ദകുഡ്മലാമ്। പദാ ചലന്തീം കലഹംസഗാമിനീം സിഞ്ജത്കലാനൂപുരധാമശോഭിനാ

ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ ചുവന്ന അധരങ്ങളുമായി, മുല്ലപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള പല്ലുകളോടെ, ഹംസയുടെ നടപ്പുപോലെ സുന്ദരമായി നടന്നു, മണിമണികൾ മുഴങ്ങുന്ന നൂപ്പുരകൾ അണിഞ്ഞ് അവൾ പ്രകാശിച്ചു.

വിലോക്യ വീരാ മുമുഹുഃ സമാഗതാ യശസ്വിനസ്തത്കൃതഹൃച്ഛയാര്ദിതാഃ। യാം വീക്ഷ്യ തേ നൃപതയസ്തദുദാരഹാസ വ്രീഡാവലോകഹൃതചേതസ ഉജ്ഝിതാസ്ത്രാഃ

അവളെ കണ്ടു, അവിടെ കൂടിയിരുന്ന വീരന്മാർ അവളോടുള്ള പ്രേമത്തിൽ മനസ്സുതളർന്നു; രാജാക്കന്മാർ അവളുടെ ലജ്ജാഭരിതമായ പുഞ്ചിരിയും കണികണ്ണോട്ടവും കണ്ടു, അവരുടെ ആയുധങ്ങൾ കൈവിട്ടു.

പേതുഃ ക്ഷിതൌ ഗജരഥാശ്വഗതാ വിമൂഢാ യാത്രാച്ഛലേന ഹരയേഽര്പയതീം സ്വശോഭാമ്। സൈവം ശനൈശ്ചലയതീ ചലപദ്മകോശൌ പ്രാപ്തിം തദാ ഭഗവതഃ പ്രസമീക്ഷമാണാ

ആ പ്രശസ്തരായ രാജാക്കന്മാർ, ആനകളിലും രഥങ്ങളിലും കുതിരകളിലും ഇരുന്ന്, ആശ്ചര്യത്തിൽ നിലംപതിച്ചു; അവൾ, യാത്രയുടെ പേരിൽ, തന്റെ ഭംഗി ഹരിയ്ക്ക് അർപ്പിച്ചു, മന്ദഗതിയിൽ കമലപാദങ്ങൾ നീക്കി, ഭഗവാന്റെ വരവ് നോക്കി.

ഉത്സാര്യ വാമകരജൈരലകാനപങ്ഗൈഃ പ്രാപ്താന്ഹ്രിയൈക്ഷത നൃപാന്ദദൃശേഽച്യുതം ച। താം രാജകന്യാം രഥമാരുരക്ഷതീം ജഹാര കൃഷ്ണോ ദ്വിഷതാം സമീക്ഷതാമ്

വലതുകൈയുടെ വിരലുകൾകൊണ്ട് മുടി മാറ്റി, കണികണ്ണോടെ ലജ്ജയോടെ അവളെത്തന്നെ കണ്ടു, അച്യുതനെയും രാജാക്കന്മാരെയും നോക്കി; ആ രാജകുമാരി രഥത്തിൽ കയറുമ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ ശത്രുക്കളുടെ മുന്നിൽ അവളെ പിടിച്ചു.

രഥം സമാരോപ്യ സുപര്ണലക്ഷണം രാജന്യചക്രം പരിഭൂയ മാധവഃ। തതോ യയൌ രാമപുരോഗമഃ ശനൈഃ ശൃഗാലമധ്യാദിവ ഭാഗഹൃദ്ധരിഃ

ഗരുഡചിഹ്നമുള്ള രഥത്തിൽ അവളെ ഇരുത്തി, മാധവൻ രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തെ അവഗണിച്ച്, ബാലരാമൻ മുന്നിൽ നിന്ന്, സിംഹം കാട്ടുമൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ഇരയെ കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ, മന്ദഗതിയിൽ പുറപ്പെട്ടു.

തം മാനിനഃ സ്വാഭിഭവം യശഃക്ഷയം। പരേ ജരാസന്ധമുഖാ ന സേഹിരേ। അഹോ ധിഗസ്മാന്യശ ആത്തധന്വനാം। ഗോപൈര്ഹൃതം കേശരിണാം മൃഗൈരിവ

ആ മഹത്തായ രാജാക്കന്മാർ, പ്രത്യേകിച്ച് ജരാസന്ധനും കൂട്ടരും, തോൽവിയും അപമാനവും സഹിക്കാനാവാതെ, 'അയ്യോ, നമുക്ക് ലജ്ജയാണ്! ആയുധധാരികളായ നമുക്ക്, കൃഷ്ണനും കൂട്ടരും കാട്ടുപോലെയുള്ളവരെപ്പോലെ ഇരയെ കവർന്നുപോയി' എന്ന് പറഞ്ഞു.

അഥ ചതുഃപഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ 10.54 ശ്രീശുക ഉവാച। ഇതി സര്വേ സുസംരബ്ധാ വാഹാനാരുഹ്യ ദംശിതാഃ। സ്വൈഃ സ്വൈര്ബലൈഃ പരിക്രാന്താ അന്വീയുര്ധൃതകാര്മുകാഃ

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇതു കേട്ട രാജാക്കന്മാർ എല്ലാവരും അത്യന്തം കോപത്തോടെ, തങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളിൽ കയറി, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വെച്ച്, സ്വന്തം സൈന്യങ്ങളുമായി ചുറ്റപ്പെട്ട്, വില്ലുകൾ പിടിച്ച് പിന്തുടർന്നു.

താനാപതത ആലോക്യ യാദവാനീകയൂഥപാഃ। തസ്ഥുസ്തത്സമ്മുഖാ രാജന്വിസ്ഫൂര്ജ്യ സ്വധനൂംഷി തേ

അവർ മുന്നോട്ട് വരുന്നത് കണ്ട യാദവസേനാനായകർ, രാജാവേ, അവരുടെ വില്ലുകൾ കെട്ടിപ്പിടിച്ച്, അവരെ നേരിട്ട് നേരിട്ടു നിന്നു.

അശ്വപൃഷ്ഠേ ഗജസ്കന്ധേ രഥോപസ്ഥേഽസ്ത്ര കോവിദാഃ। മുമുചുഃ ശരവര്ഷാണി മേഘാ അദ്രിഷ്വപോ യഥാ

കുതിരപ്പുറത്തും ആനപ്പുറത്തും രഥത്തിൽ ഇരുന്നും ആയുധവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവർ, മലകളിൽ മഴപെയ്യുന്ന മേഘങ്ങളെപ്പോലെ അമ്പുകളുടെ മഴയൊഴിച്ചു.

പത്യുര്ബലം ശരാസാരൈശ്ഛന്നം വീക്ഷ്യ സുമധ്യമാ। സവ്രീഡമൈക്ഷത്തദ്വക്ത്രം ഭയവിഹ്വലലോചനാ

ഭർത്താവിന്റെ സൈന്യം അമ്പുകളുടെ മഴയിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നത് കണ്ടു, സുന്ദരനായ നടുവുള്ള വധു ഭയത്താൽ കണ്ണുകൾ വിറച്ച്, ലജ്ജയോടെ ഭർത്താവിന്റെ മുഖം നോക്കി.

പ്രഹസ്യ ഭഗവാനാഹ മാ സ്മ ഭൈര്വാമലോചനേ। വിനങ്ക്ഷ്യത്യധുനൈവൈതത്താവകൈഃ ശാത്രവം ബലമ്

ഭഗവാൻ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു: 'കണ്ണേ, ഭയപ്പെടേണ്ട; ഈ ശത്രുസൈന്യം ഇപ്പോൾ നിന്റെ സ്വന്തം ബന്ധുക്കൾകൊണ്ടു നശിപ്പിക്കും.'