ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദൃഷ്ട്വാ ബ്രഹ്മണ്യദേവസ്തമവരുഹ്യ നിജാസനാത്। ഉപവേശ്യാര്ഹയാം ചക്രേ യഥാത്മാനം ദിവൌകസഃ

ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു ഭക്തജനങ്ങളുടെ ദൈവം തന്റെ സിംഹാസനത്തിൽ നിന്നു എഴുന്നേറ്റു, അവനെ ഇരുത്തി, ദേവതകൾ സ്വയം ആദരിക്കുന്നതുപോലെ ആദരിച്ചു.

തം ഭുക്തവന്തം വിശ്രാന്തമുപഗമ്യ സതാം ഗതിഃ। പാണിനാഭിമൃശന്പാദാവവ്യഗ്രസ്തമപൃച്ഛത

അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വിശ്രമിച്ചശേഷം, സന്മാർഗ്ഗികളുടെ ആശ്രയമായ കൃഷ്ണൻ സമീപിച്ചു, കൈകൊണ്ട് അവന്റെ കാലുകൾ തൊട്ട്, സ്നേഹപൂർവ്വം അവനെ ചോദ്യം ചെയ്തു.

കച്ചിദ്ദ്വിജവരശ്രേഷ്ഠ ധര്മസ്തേ വൃദ്ധസമ്മതഃ। വര്തതേ നാതികൃച്ഛ്രേണ സന്തുഷ്ടമനസഃ സദാ

ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, മൂപ്പന്മാർ അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ ധർമ്മം വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ നടന്നു വരികയാണോ? മനസ്സ് എപ്പോഴും സന്തുഷ്ടമാണോ?

സന്തുഷ്ടോ യര്ഹി വര്തേത ബ്രാഹ്മണോ യേന കേനചിത്। അഹീയമാനഃ സ്വദ്ധര്മാത്സ ഹ്യസ്യാഖിലകാമധുക്

ബ്രാഹ്മണൻ എന്തു കിട്ടിയാലും സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുമ്പോൾ, അവൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുന്നവനാകുന്നു.

അസന്തുഷ്ടോഽസകൃല്ലോകാനാപ്നോത്യപി സുരേശ്വരഃ। അകിഞ്ചനോഽപി സന്തുഷ്ടഃ ശേതേ സര്വാങ്ഗവിജ്വരഃ

സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവൻ, ദേവേന്ദ്രനാണെങ്കിലും, വീണ്ടും വീണ്ടും ലോകങ്ങളിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു; എന്നാൽ ഒന്നും ഇല്ലാത്തവനും സന്തുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, അവൻ എല്ലാ വേദനകളും ഇല്ലാതെ നന്നായി ഉറങ്ങുന്നു.

വിപ്രാന്സ്വലാഭസന്തുഷ്ടാന്സാധൂന്ഭൂതസുഹൃത്തമാന്। നിരഹങ്കാരിണഃ ശാന്താന്നമസ്യേ ശിരസാ സകൃത്

സ്വയം ലഭിക്കുന്നതിൽ തൃപ്തരായ, സദാചാരമുള്ള, സകലഭൂതങ്ങൾക്കും നല്ല സുഹൃത്തായ, അഹങ്കാരമില്ലാത്ത, ശാന്തരായ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഞാൻ ഒരു പ്രാവശ്യം തലകുനിച്ച് നമസ്കരിക്കുന്നു.

കച്ചിദ്വഃ കുശലം ബ്രഹ്മന്രാജതോ യസ്യ ഹി പ്രജാഃ। സുഖം വസന്തി വിഷയേ പാല്യമാനാഃ സ മേ പ്രിയഃ

ബ്രാഹ്മണനേ, നിങ്ങൾക്ക് സുഖമാണോ? ഒരു രാജാവിന്റെ പ്രജകൾ അവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുമ്പോൾ, ആ രാജാവാണ് എനിക്ക് പ്രിയൻ.

യതസ്ത്വമാഗതോ ദുര്ഗം നിസ്തീര്യേഹ യദിച്ഛയാ। സര്വം നോ ബ്രൂഹ്യഗുഹ്യം ചേത്കിം കാര്യം കരവാമ തേ

നീ ഇങ്ങനെ കഷ്ടങ്ങൾ അതിജീവിച്ച് സ്വമേധയാ ഇവിടെ വന്നതുകൊണ്ട്, എല്ലാം തുറന്നു പറയണം. രഹസ്യമൊന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതും പറയണം; ഞാൻ നിനക്കു എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് പറയൂ.

ഏവം സമ്പൃഷ്ടസമ്പ്രശ്നോ ബ്രാഹ്മണഃ പരമേഷ്ഠിനാ। ലീലാഗൃഹീതദേഹേന തസ്മൈ സര്വമവര്ണയത്

ഇങ്ങനെ പരമേശ്വരൻ ആദരവോടെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ലീലാവതാരമായ രൂപം ധരിച്ച കൃഷ്ണനോട് ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു.

ശ്രീരുക്മിണ്യുവാച। ശ്രുത്വാ ഗുണാന്ഭുവനസുന്ദര ശൃണ്വതാം തേ। നിര്വിശ്യ കര്ണവിവരൈര്ഹരതോഽങ്ഗതാപമ്। രൂപം ദൃശാം ദൃശിമതാമഖിലാര്ഥലാഭം। ത്വയ്യച്യുതാവിശതി ചിത്തമപത്രപം മേ

കാ ത്വാ മുകുന്ദ മഹതീ കുലശീലരൂപ। വിദ്യാവയോദ്രവിണധാമഭിരാത്മതുല്യമ്। ധീരാ പതിം കുലവതീ ന വൃണീത കന്യാ। കാലേ നൃസിംഹ നരലോകമനോഽഭിരാമമ്

മുകുന്ദാ, ഉത്തമകുലത്തിൽ ജനിച്ച, നല്ല സ്വഭാവവും സൌന്ദര്യവും വിജ്ഞാനവും ധനവും യശസ്സും എല്ലാം സമ്പന്നനായ അങ്ങയെ പോലൊരു ഭർത്താവിനെ, നല്ല കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു വിവേകമുള്ള പെൺകുട്ടി എങ്ങനെ തിരഞ്ഞെടുത്തില്ലെന്ന് പറയാൻ കഴിയില്ല. മനുഷ്യരിൽ സിംഹനായ അങ്ങ് എല്ലാവരുടെയും മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു.

തന്മേ ഭവാന്ഖലു വൃതഃ പതിരങ്ഗ ജായാമ്। ആത്മാര്പിതശ്ച ഭവതോഽത്ര വിഭോ വിധേഹി। മാ വീരഭാഗമഭിമര്ശതു ചൈദ്യ ആരാദ്। ഗോമായുവന്മൃഗപതേര്ബലിമമ്ബുജാക്ഷ

അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, ഞാൻ അങ്ങയെ തന്നെ എന്റെ ഭർത്താവായി തിരഞ്ഞെടുത്തിരിക്കുന്നു. ഞാൻ എന്റെ മനസ്സും ശരീരം മുഴുവൻ അങ്ങയിലേക്ക് സമർപ്പിച്ചു. കേദിയുടെ രാജാവായ ചേദി, സിംഹത്തിനായി നല്കുന്ന ബലിയെ കുറിച്ച് ശല്യം ചെയ്യുന്ന ഒരു നരി പോലെ, എന്റെ ഭാഗം തൊടരുതേ, കമലനയനാ.

പൂര്തേഷ്ടദത്തനിയമവ്രതദേവവിപ്ര। ഗുര്വര്ചനാദിഭിരലം ഭഗവാന്പരേശഃ। ആരാധിതോ യദി ഗദാഗ്രജ ഏത്യ പാണിം। ഗൃഹ്ണാതു മേ ന ദമഘോഷസുതാദയോഽന്യേ

എനിക്കു വേണ്ടി ഞാൻ ദാനം, യജ്ഞം, വ്രതം, ദേവതാരാധന, ബ്രാഹ്മണ സേവനം, ഗുരുവിന് അർപ്പണം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ ഭഗവാനായ പരമേശ്വരനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഗദയുടെ മൂത്തസഹോദരനായ അങ്ങ് തന്നെ വരികയും എന്റെ കൈ പിടികയും ചെയ്യട്ടെ. ദമഘോഷന്റെ മകനോ മറ്റാരോ അങ്ങനെ ചെയ്യരുത്.

ശ്വോ ഭാവിനി ത്വമജിതോദ്വഹനേ വിദര്ഭാന്। ഗുപ്തഃ സമേത്യ പൃതനാപതിഭിഃ പരീതഃ। നിര്മഥ്യ ചൈദ്യമഗധേന്ദ്ര ബലം പ്രസഹ്യ। മാം രാക്ഷസേന വിധിനോദ്വഹ വീര്യശുല്കാമ്

അജിതാ, നാളെ അങ്ങ് രഹസ്യമായി അങ്ങയുടെ സൈന്യാധിപന്മാരോടൊപ്പം വിഡർഭ നഗരത്തിലെ വിവാഹത്തിന് വരുമ്പോൾ, ചേദി, മഗധരാജാക്കന്മാരുടെ സൈന്യങ്ങളെ തോൽപ്പിച്ച്, വീര്യശൂല്കമായി എന്നെ രാക്ഷസവിവാഹരീതിയിൽ ജയിച്ച് കൊണ്ടുപോകണം.

അന്തഃപുരാന്തരചരീമനിഹത്യ ബന്ധൂന്। ത്വാമുദ്വഹേ കഥമിതി പ്രവദാമ്യുപായമ്। പൂര്വേദ്യുരസ്തി മഹതീ കുലദേവയാത്രാ। യസ്യാം ബഹിര്നവവധൂര്ഗിരിജാമുപേയാത്

എനിക്ക് അകത്തുള്ള അന്തഃപുരത്തിൽ ബന്ധുക്കൾ കാത്തിരിക്കുന്നുവല്ലോ, അങ്ങ് എങ്ങനെ എന്നെ വിവാഹം കഴിക്കും എന്ന് സംശയമുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ വഴി പറയുന്നു: വിവാഹത്തിന് മുൻപുള്ള ദിവസം വലിയൊരു കുടുംബദേവീയാത്രയുണ്ട്. അപ്പോൾ പുതിയ വധു ഗിരിജയെ പൂജിക്കാൻ പുറത്തേക്ക് പോകും.

യസ്യാങ്ഘ്രിപങ്കജരജഃസ്നപനം മഹാന്തോ। വാഞ്ഛന്ത്യുമാപതിരിവാത്മതമോഽപഹത്യൈ। യര്ഹ്യമ്ബുജാക്ഷ ന ലഭേയ ഭവത്പ്രസാദം। ജഹ്യാമസൂന്വ്രതകൃശാന്ശതജന്മഭിഃ സ്യാത്

കമലനയനാ, മഹാത്മാക്കൾ അങ്ങയുടെ കമലപാദധൂളിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു, ഉമാപതിയെപ്പോലെ തന്നെ, അകത്തുള്ള അജ്ഞാനമൊക്കെ അകറ്റാൻ. അങ്ങയുടെ അനുഗ്രഹം എനിക്ക് ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ, ഞാൻ ഈ ജീവൻ വ്രതങ്ങൾകൊണ്ട് ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ട്, നൂറുകാലം ജനിച്ചാലും ഉപേക്ഷിക്കും.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച। ഇത്യേതേ ഗുഹ്യസന്ദേശാ യദുദേവ മയാ ഹൃതാഃ। വിമൃശ്യ കര്തും യച്ചാത്ര ക്രിയതാം തദനന്തരമ്

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ യദുകുലത്തിലെ രാജകുമാരിയുടെ രഹസ്യ സന്ദേശങ്ങൾ ഞാൻ കൊണ്ടുവന്നിരിക്കുന്നു. ഇനി എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് ആലോചിച്ചു, അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുക.

അഥ ത്രിപഞ്ചാശത്തമോഽധ്യായഃ 10.53 ശ്രീശുക ഉവാച। വൈദര്ഭ്യാഃ സ തു സന്ദേശം നിശമ്യ യദുനന്ദനഃ। പ്രഗൃഹ്യ പാണിനാ പാണിം പ്രഹസന്നിദമബ്രവീത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വിഡർഭരാജകുമാരിയുടെ സന്ദേശം കേട്ട യദുനന്ദനൻ, ബ്രാഹ്മണന്റെ കൈ പിടിച്ച്, പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। തഥാഹമപി തച്ചിത്തോ നിദ്രാം ച ന ലഭേ നിശി। വേദാഹമ്രുക്മിണാ ദ്വേഷാന്മമോദ്വാഹോ നിവാരിതഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എനിക്കും അവളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് രാത്രി ഉറക്കം കിട്ടുന്നില്ല. അവളെ എന്നോട് വിവാഹം കഴിക്കാൻ അനുവദിക്കാതിരുന്നത് അവളുടെ സഹോദരൻ്റെ വൈരാഗ്യമാണ് എന്ന് എനിക്ക് അറിയാം.

താമാനയിഷ്യ ഉന്മഥ്യ രാജന്യാപസദാന്മൃധേ। മത്പരാമനവദ്യാങ്ഗീ മേധസോഽഗ്നിശിഖാമിവ

അവൾ എനിക്ക് അർപ്പിച്ചവളാണ്, കുഴപ്പമില്ലാത്ത സൗന്ദര്യമുള്ളവളാണ്. യുദ്ധത്തിൽ രാജാക്കന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന്, അഗ്നിശിഖയെപ്പോലെ അവളെ ഞാൻ കൊണ്ടുവരും.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഉദ്വാഹര്ക്ഷം ച വിജ്ഞായ രുക്മിണ്യാ മധുസൂദനഃ। രഥഃ സംയുജ്യതാമാശു ദാരുകേത്യാഹ സാരഥിമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രുക്മിണിയുടെ വിവാഹത്തിന് ഉത്തമസമയമെന്നു മനസ്സിലാക്കിയ മധുസൂദനൻ, 'ദാരുകാ, വേഗത്തിൽ രഥം ഒരുക്കൂ' എന്നു തന്റെ സാരഥിയോട് പറഞ്ഞു.

സ ചാശ്വൈഃ ശൈബ്യസുഗ്രീവ മേഘപുഷ്പബലാഹകൈഃ। യുക്തം രഥമുപാനീയ തസ്ഥൌ പ്രാഞ്ജലിരഗ്രതഃ

ശൈബ്യ, സുഗ്രീവ, മേഘപുഷ്പ, ബലാഹക എന്നിങ്ങനെയുള്ള കുതിരകൾ ചേർത്ത രഥം സാരഥി കൊണ്ടുവന്നു, കൈകൂപ്പി മുന്നിൽ നിന്നു.

ആരുഹ്യ സ്യന്ദനം ശൌരിര്ദ്വിജമാരോപ്യ തൂര്ണഗൈഃ। ആനര്താദേകരാത്രേണ വിദര്ഭാനഗമദ്ധയൈഃ

ശൗരി രഥത്തിൽ കയറി, ബ്രാഹ്മണനെയും കൂട്ടി, വേഗമുള്ള കുതിരകളാൽ ആനർത്തത്തിൽ നിന്ന് ഒരു രാത്രിയിൽ തന്നെ വിഡർഭയിലേക്ക് എത്തി.

രാജാ സ കുണ്ഡിനപതിഃ പുത്രസ്നേഹവശാനുഗഃ। ശിശുപാലായ സ്വാം കന്യാം ദാസ്യന്കര്മാണ്യകാരയത്

കുണ്ടിനരാജാവിന് തന്റെ മകനോടുള്ള സ്നേഹത്തിൽ, ശിശുപാലനു തന്റെ മകളെ വിവാഹം നൽകാൻ വിവാഹസമയത്തിന്റെ ഒരുക്കങ്ങൾ തുടങ്ങി.

പുരം സമ്മൃഷ്ടസംസിക്ത മാര്ഗരഥ്യാചതുഷ്പഥമ്। ചിത്രധ്വജപതാകാഭിസ്തോരണൈഃ സമലങ്കൃതമ്

നഗരം മുഴുവൻ നന്നായി വൃത്തിയാക്കി, വഴികളും ചത്വരങ്ങളും നിറയെ വർണ്ണവ്യത്യസ്തമായ പതാകകളും തോറണങ്ങളും അലങ്കരിച്ച് ഒരുക്കിയിരുന്നു.

സ്രഗ്ഗന്ധമാല്യാഭരണൈര്വിരജോഽമ്ബരഭൂഷിതൈഃ। ജുഷ്ടം സ്ത്രീപുരുഷൈഃ ശ്രീമദ് ഗൃഹൈരഗുരുധൂപിതൈഃ

വളരെ വൃത്തിയുള്ള വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിച്ച സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും, പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധവസ്തുക്കളും ആഭരണങ്ങളും അണിഞ്ഞ്, അഗുരുദൂപം കത്തിച്ച മനോഹരമായ വീടുകളിൽ നിറഞ്ഞു നിൽക്കുന്നു.

പിതൄന്ദേവാന്സമഭ്യര്ച്യ വിപ്രാംശ്ച വിധിവന്നൃപ। ഭോജയിത്വാ യഥാന്യായം വാചയാമാസ മങ്ഗലമ്

രാജാവ് പിതാക്കളെയും ദേവതകളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും യഥാവിധി പൂജിച്ചു, അവരെ ആചാരപ്രകാരം അന്നം വിളമ്പി, മംഗളശബ്ദങ്ങൾ പാടിച്ചു.

സുസ്നാതാം സുദതീം കന്യാം കൃതകൌതുകമങ്ഗലാമ്। ആഹതാംശുകയുഗ്മേന ഭൂഷിതാം ഭൂഷണോത്തമൈഃ

അവൾ നല്ലപോലെയുള്ള പല്ലുകളുള്ള സുന്ദരിയായ കന്യക, നല്ലതായി കുളിച്ച്, ഉത്സവത്തിനായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളായിരുന്നു. അവൾക്ക് മനോഹരമായ വസ്ത്രങ്ങളും ഉത്തമാഭരണങ്ങളും അണിയിച്ചിരുന്നു.

ചക്രുഃ സാമര്ഗ്യജുര്മന്ത്രൈര്വധ്വാ രക്ഷാം ദ്വിജോത്തമാഃ। പുരോഹിതോഽഥര്വവിദ്വൈ ജുഹാവ ഗ്രഹശാന്തയേ

ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ സമവേദം, ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള മന്ത്രങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് വധുവിന്റെ രക്ഷാർഥം ചടങ്ങുകൾ നടത്തി. അതർവവേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള മുഖ്യപുരോഹിതൻ ഗ്രഹശാന്തിക്കായി ഹോമം നടത്തി.