ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തസ്മാദദ്യ വിധാസ്യാമോ ദുര്ഗം ദ്വിപദദുര്ഗമമ്। തത്ര ജ്ഞാതീന്സമാധായ യവനം ഘാതയാമഹേ

അതിനാൽ, ഇന്ന് മനുഷ്യർക്കു സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഒരു കോട്ട നിർമ്മിക്കാം; അവിടെ ബന്ധുക്കളെ സുരക്ഷിതമായി വച്ചിട്ട്, യവനനെ നശിപ്പിക്കാം.

ഇതി സമ്മന്ത്ര്യ ഭഗവാന്ദുര്ഗം ദ്വാദശയോജനമ്। അന്തഃസമുദ്രേ നഗരം കൃത്സ്നാദ്ഭുതമചീകരത്

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, ഭഗവാൻ സമുദ്രത്തിനകത്ത് പന്ത്രണ്ട് യോജനവ്യാപകമായ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കോട്ടനഗരം സൃഷ്ടിച്ചു.

ദൃശ്യതേ യത്ര ഹി ത്വാഷ്ട്രം വിജ്ഞാനം ശില്പനൈപുണമ്। രഥ്യാചത്വരവീഥീഭിര്യഥാവാസ്തു വിനിര്മിതമ്

അവിടെ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ അതുല്യമായ ശില്പകലയുടെയും, വഴികളും ചത്വരങ്ങളും വീഥികളും യഥാവാസ്തു നിർമിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ കാഴ്ചയുമാണ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.

സുരദ്രുമലതോദ്യാന വിചിത്രോപവനാന്വിതമ്। ഹേമശൃങ്ഗൈര്ദിവിസ്പൃഗ്ഭിഃ സ്ഫടികാട്ടാലഗോപുരൈഃ

ആ നഗരം ദൈവികവൃക്ഷങ്ങളാലും മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിച്ച ആകാശത്തോളം ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങളും സ്ഫടികമന്ദിരങ്ങളും കവാടങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

രാജതാരകുടൈഃ കോഷ്ഠൈര്ഹേമകുമ്ഭൈരലങ്കൃതൈഃ। രത്നകൂതൈര്ഗൃഹൈര്ഹേമൈര്മഹാമാരകതസ്ഥലൈഃ

വെള്ളിയും പൊന്നുംകൊണ്ടുള്ള കൂറ്റൻ ഗോപുരങ്ങൾ, പൊൻകുമ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന നിധികൾ, രത്നങ്ങളാൽ മൂടിയ വീടുകൾ, വലിയ പച്ചമണിമേഞ്ഞ നിലങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

വാസ്തോഷ്പതീനാം ച ഗൃഹൈര്വല്ലഭീഭിശ്ച നിര്മിതമ്। ചാതുര്വര്ണ്യജനാകീര്ണം യദുദേവഗൃഹോല്ലസത്

ദിശാപാലന്മാരുടെ വീടുകളും പ്രിയഭാര്യമാരുടെ ഭവനങ്ങളും ചേർത്ത്, നാലു വർണങ്ങളിലുമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, യദുദേവന്മാരുടെ വീടുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ച നഗരം ആയിരുന്നു അത്.

സുധര്മാം പാരിജാതം ച മഹേന്ദ്രഃ പ്രാഹിണോദ്ധരേഃ। യത്ര ചാവസ്ഥിതോ മര്ത്യോ മര്ത്യധര്മൈര്ന യുജ്യതേ

സുദർമ്മ എന്ന സഭയും പാർിജാതവൃക്ഷവും ഇന്ദ്രൻ അവിടേക്ക് അയച്ചു; അവിടെ താമസിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് മനുഷ്യരായുള്ള പരിമിതികൾ ബാധിക്കില്ല.

ശ്യാമൈകവര്ണാന്വരുണോ ഹയാന്ശുക്ലാന്മനോജവാന്। അഷ്ടൌ നിധിപതിഃ കോശാന്ലോകപാലോ നിജോദയാന്

വരുണൻ കറുത്ത നിറമുള്ള, മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള വെള്ളയാനകൾ നൽകി; നിധിപതി എട്ടു നിധികളും ലോകപാലന്മാർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്തുകളും സമർപ്പിച്ചു.

യദ്യദ്ഭഗവതാ ദത്തമാധിപത്യം സ്വസിദ്ധയേ। സര്വം പ്രത്യര്പയാമാസുര്ഹരൌ ഭൂമിഗതേ നൃപ

ഭഗവാൻ സ്വയം നൽകിയിരുന്ന എല്ലാ അധികാരങ്ങളും, തങ്ങളുടെ സിദ്ധിക്കായി ലഭിച്ചതൊക്കെയും, ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച ഹരിക്ക് അവർ തിരികെ നൽകി.

തത്ര യോഗപ്രഭാവേന നീത്വാ സര്വജനം ഹരിഃ। പ്രജാപാലേന രാമേണ കൃഷ്ണഃ സമനുമന്ത്രിതഃ। നിര്ജഗാമ പുരദ്വാരാത്പദ്മമാലീ നിരായുധഃ

അവിടെ യോഗശക്തിയാൽ ഹരി എല്ലാ ജനങ്ങളെയും കൊണ്ടുപോയി; ജനസംരക്ഷകനായ രാമനോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് കൃഷ്ണൻ താമരമാല ധരിച്ച് ആയുധമില്ലാതെ നഗരവാതിലിലൂടെ പുറത്ത് കടന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച। തം വിലോക്യ വിനിഷ്ക്രാന്തമുജ്ജിഹാനമിവോഡുപമ്। ദര്ശനീയതമം ശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അവനെ പുറത്തേക്കു വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഉദയചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, അത്യന്തം മനോഹരമായ കാഴ്ച, ശ്യാമവർണ്ണം, മഞ്ഞപിടിച്ച പിതാംബരം ധരിച്ചവനായിരുന്നു.

ശ്രീവത്സവക്ഷസം ഭ്രാജത്കൌസ്തുഭാമുക്തകന്ധരമ്। പൃഥുദീര്ഘചതുര്ബാഹും നവകഞ്ജാരുണേക്ഷണമ്

ശ്രീവത്സമുദ്രിക ചുണ്ടിൽ, കൗസ്തുഭമണിയാൽ കാന്തിയുള്ള കഴുത്ത്, വിശാലവും ഉയരവും ഉള്ള നാലു കൈകൾ, പുതുമയുള്ള താമരപ്പൂവുപോലുള്ള ചുവന്ന കണ്ണുകൾ.

നിത്യപ്രമുദിതം ശ്രീമത്സുകപോലം ശുചിസ്മിതമ്। മുഖാരവിന്ദം ബിഭ്രാണം സ്ഫുരന്മകരകുണ്ഡലമ്

എപ്പോഴും സന്തോഷം നിറഞ്ഞ, ഭംഗിയുള്ള, നിറഞ്ഞ കപോളങ്ങൾ, ശുദ്ധമായ പുഞ്ചിരി, താമരപൂവുപോലുള്ള മുഖം, മകരാകൃതിയിലുള്ള കാതുകണ്ടികൾ തിളങ്ങുന്നു.

വാസുദേവോ ഹ്യയമിതി പുമാന്ശ്രീവത്സലാഞ്ഛനഃ। ചതുര്ഭുജോഽരവിന്ദാക്ഷോ വനമാല്യതിസുന്ദരഃ

ഇവൻ തന്നെയാണ് വാസുദേവൻ; ശ്രീവത്സമുദ്രികയാൽ അലങ്കരിച്ച, നാലു കൈകളും താമരക്കണ്ണുകളും വനംമാലയും അണിഞ്ഞ, അത്യന്തം സുന്ദരനായവൻ.

ലക്ഷണൈര്നാരദപ്രോക്തൈര്നാന്യോ ഭവിതുമര്ഹതി। നിരായുധശ്ചലന്പദ്ഭ്യാം യോത്സ്യേഽനേന നിരായുധഃ

നാരദൻ പറഞ്ഞ ലക്ഷണങ്ങൾ അനുസരിച്ച്, മറ്റാരും ഇങ്ങനെ ആകാൻ കഴിയില്ല; ആയുധമില്ലാതെ കാൽനടയായി പോകുന്നവനോട് ഞാൻ ആയുധമില്ലാതെ തന്നെ പോരാടും.

ഇതി നിശ്ചിത്യ യവനഃ പ്രാദ്രവന്തം പരാങ്മുഖമ്। അന്വധാവജ്ജിഘൃക്ഷുസ്തം ദുരാപമപി യോഗിനാമ്

ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച്, യവനൻ അവനെ പിടികൂടാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഓടിപ്പോയ കൃഷ്ണനെ പിന്തുടർന്നു; യോഗികൾക്കുപോലും ലഭിക്കാനാവാത്തവനെയാണ് പിന്തുടർന്നത്.

ഹസ്തപ്രാപ്തമിവാത്മാനം ഹരിണാ സ പദേ പദേ। നീതോ ദര്ശയതാ ദൂരം യവനേശോഽദ്രികന്ദരമ്

തനിക്കു തന്നെ കൈകൊണ്ട് പിടിക്കാമെന്നു കരുതി, യവനരാജാവ് ഓരോ പടിയും കയറിയപ്പോൾ ഹരി ദൂരത്ത് കാണിച്ചുകൊണ്ട് അവനെ ഒരു പർവ്വതഗുഹയിലേക്ക് നയിച്ചു.

പലായനം യദുകുലേ ജാതസ്യ തവ നോചിതമ്। ഇതി ക്ഷിപന്നനുഗതോ നൈനം പ്രാപാഹതാശുഭഃ

‘യദുകുലത്തിൽ ജനിച്ചവനായി ഓടിപ്പോവുന്നത് യോജ്യമല്ല’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അവനെ പരിഹസിച്ചുകൊണ്ട് പിന്തുടർന്നെങ്കിലും, ദുഷ്ടഭാഗ്യനായ അവൻ കൃഷ്ണനെ പിടികൂടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഏവം ക്ഷിപ്തോഽപി ഭഗവാന്പ്രാവിശദ്ഗിരികന്ദരമ്। സോഽപി പ്രവിഷ്ടസ്തത്രാന്യം ശയാനം ദദൃശേ നരമ്

ഇങ്ങനെ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടിട്ടും ഭഗവാൻ പർവ്വതഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു; യവനനും അകത്തേക്ക് ചെന്നപ്പോൾ, അവിടെ മറ്റൊരു മനുഷ്യനെ കിടക്കുന്നതായി കണ്ടു.

നന്വസൌ ദൂരമാനീയ ശേതേ മാമിഹ സാധുവത്। ഇതി മത്വാച്യുതം മൂഢസ്തം പദാ സമതാഡയത്

'ഇവനെ ദൂരത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി ഇവിടെ ഒരു സന്യാസിയെപ്പോലെ കിടക്കുന്നു' എന്ന് വിചാരിച്ച്, ആ മണ്ടനായ യവനൻ അച്യുതനെ കാലുകൊണ്ട് അടിച്ചു.

സ ഉത്ഥായ ചിരം സുപ്തഃ ശനൈരുന്മീല്യ ലോചനേ। ദിശോ വിലോകയന്പാര്ശ്വേ തമദ്രാക്ഷീദവസ്ഥിതമ്

അവൻ ദീർഘനിദ്ര കഴിഞ്ഞ് എഴുന്നേറ്റ്, പതിയെ കണ്ണുകൾ തുറന്നു, ചുറ്റും നോക്കിയപ്പോൾ, തന്റെ പക്കൽ ആ മനുഷ്യനെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ടു.

സ താവത്തസ്യ രുഷ്ടസ്യ ദൃഷ്ടിപാതേന ഭാരത। ദേഹജേനാഗ്നിനാ ദഗ്ധോ ഭസ്മസാദഭവത്ക്ഷണാത്

ഭാരതവംശജാ, ആ മനുഷ്യൻ കോപത്തോടെ നോക്കിയതോടെ, യവനൻ തന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നുള്ള അഗ്നിയിൽ ഒരു നിമിഷംകൊണ്ട് ചാരമായി.

ശ്രീരാജോവാച। കോ നാമ സ പുമാന്ബ്രഹ്മന്കസ്യ കിം വീര്യ ഏവ ച। കസ്മാദ്ഗുഹാം ഗതഃ ശിഷ്യേ കിം തേജോ യവനാര്ദനഃ

രാജാവ് ചോദിച്ചു: ബ്രാഹ്മണാ, ആ മനുഷ്യൻ ആരാണ്, ഏത് വംശത്തിൽ നിന്നാണ്, അവനു എത്ര ശക്തിയുണ്ട്? അവൻ എന്തിനാണ് ഗുഹയിൽ ചെന്നു കിടന്നത്? യവനനെ സംഹരിച്ചവന്റെ തേജസ് എങ്ങനെയായിരുന്നു?

ശ്രീശുക ഉവാച। സ ഇക്ഷ്വാകുകുലേ ജാതോ മാന്ധാതൃതനയോ മഹാന്। മുചുകുന്ദ ഇതി ഖ്യാതോ ബ്രഹ്മണ്യഃ സത്യസങ്ഗരഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അവൻ ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ ജനിച്ച, മാഹാത്മ്യശാലിയായ മന്ദാതാവിന്റെ പുത്രൻ, മുചുകുന്ദൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന, ബ്രാഹ്മണഭക്തനും സത്യവ്രതനുമാണ്.

സ യാചിതഃ സുരഗണൈരിന്ദ്രാദ്യൈരാത്മരക്ഷണേ। അസുരേഭ്യഃ പരിത്രസ്തൈസ്തദ്രക്ഷാം സോഽകരോച്ചിരമ്

ഇന്ദ്രനും മറ്റു ദേവന്മാരും അസുരന്മാരിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കണമെന്നു അപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഭയപ്പെട്ട ദേവന്മാരെ ദീർഘകാലം സംരക്ഷിച്ചു.

ലബ്ധ്വാ ഗുഹം തേ സ്വഃപാലം മുചുകുന്ദമഥാബ്രുവന്। രാജന്വിരമതാം കൃച്ഛ്രാദ്ഭവാന്നഃ പരിപാലനാത്

അവരുടെ രക്ഷകനായ മുചുകുന്ദനെ ഗുഹയിൽ കണ്ടപ്പോൾ, ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുന്ന ഈ കഷ്ടതകൾ ഇനി ഉപേക്ഷിക്കൂ.

നരലോകം പരിത്യജ്യ രാജ്യം നിഹതകണ്ടകമ്। അസ്മാന്പാലയതോ വീര കാമാസ്തേ സര്വ ഉജ്ഝിതാഃ

വീരാ, മനുഷ്യലോകവും ശത്രുക്കളില്ലാത്ത രാജ്യവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കുമ്പോൾ നിന്റെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.

സുതാ മഹിഷ്യോ ഭവതോ ജ്ഞാതയോഽമാത്യമന്ത്രിണഃ। പ്രജാശ്ച തുല്യകാലീനാ നാധുനാ സന്തി കാലിതാഃ

നിന്റെ പുത്രന്മാർ, ഭാര്യമാർ, ബന്ധുക്കൾ, മന്ത്രിമാർ, ഉപദേശകർ, ഒരേ കാലഘട്ടത്തിൽ ജനിച്ച رعാജ്യവാസികൾ — ഇവരാരും ഇനി ജീവിച്ചിട്ടില്ല.

കാലോ ബലീയാന്ബലിനാം ഭഗവാനീശ്വരോഽവ്യയഃ। പ്രജാഃ കാലയതേ ക്രീഡന്പശുപാലോ യഥാ പശൂന്

ശക്തന്മാരിൽ പോലും ശക്തനായ, നശിക്കാത്ത ഭഗവാൻ ആയ കാലം, കളിച്ചുകൊണ്ട്, പശുപാലൻ പശുക്കളെപ്പോലെ, എല്ലാ ജീവികളെയും നശിപ്പിക്കുന്നു.