ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ബധ്യമാനം ഹതാരാതിം പാശൈര്വാരുണമാനുഷൈഃ। വാരയാമാസ ഗോവിന്ദസ്തേന കാര്യചികീര്ഷയാ

ശത്രുക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം, മനുഷ്യരും വാരുണപാശങ്ങളും കൊണ്ട് അവനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ ഒരു പ്രത്യേക ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി അതു തടഞ്ഞു.

സാ മുക്തോ ലോകനാഥാഭ്യാം വ്രീഡിതോ വീരസമ്മതഃ। തപസേ കൃതസങ്കല്പോ വാരിതഃ പഥി രാജഭിഃ

ലോകനാഥന്മാർ അവനെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വീരന്മാർക്കിടയിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ ലജ്ജിച്ചു; തപസ്സിന് മനസ്സുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ വഴിയിൽ തടഞ്ഞു.

വാക്യൈഃ പവിത്രാര്ഥപദൈര്നയനൈഃ പ്രാകൃതൈരപി। സ്വകര്മബന്ധപ്രാപ്തോഽയം യദുഭിസ്തേ പരാഭവഃ

പവിത്രമായ അർത്ഥമുള്ള വാക്കുകളും, സാധാരണമായ കാഴ്ചകളും കൊണ്ട് പോലും, യദുക്കളുടെ വഴി അവന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി ഈ തോൽവി സംഭവിച്ചു.

ഹതേഷു സര്വാനീകേഷു നൃപോ ബാര്ഹദ്രഥസ്തദാ। ഉപേക്ഷിതോ ഭഗവതാ മഗധാന്ദുര്മനാ യയൌ

സൈന്യങ്ങൾ മുഴുവനും നശിച്ചപ്പോൾ, ബാർഹദ്രഥ വംശത്തിലെ രാജാവിനെ ഭഗവാൻ അവഗണിച്ചു; മനസ്സിൽ ദുഃഖത്തോടെ അവൻ മഗധത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.

മുകുന്ദോഽപ്യക്ഷതബലോ നിസ്തീര്ണാരിബലാര്ണവഃ। വികീര്യമാണഃ കുസുമൈസ്ത്രീദശൈരനുമോദിതഃ

മുകുന്ദൻ, ശക്തി കുറയാതെ ശത്രുസൈന്യങ്ങളുടെ സമുദ്രം കടന്ന്, ദേവന്മാർ പൂക്കൾ വിതറി സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അവൻ വിജയത്തോടെ മുന്നേറി.

മാഥുരൈരുപസങ്ഗമ്യ വിജ്വരൈര്മുദിതാത്മഭിഃ। ഉപഗീയമാനവിജയഃ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ

മഥുരാവാസികൾ, സുഖത്തോടെ സന്തോഷഭരിതരായി, അവനെ സമീപിച്ചു; സാരഥിമാർ, ഗായകർ, പാട്ടുകാരൻമാർ അവന്റെ വിജയം പാടിച്ചു.

ശങ്ഖദുന്ദുഭയോ നേദുര്ഭേരീതൂര്യാണ്യനേകശഃ। വീണാവേണുമൃദങ്ഗാനി പുരം പ്രവിശതി പ്രഭൌ

ശംഖങ്ങളും മദ്ധളങ്ങളും മുഴങ്ങി, പലതരം കാഹളങ്ങളും ബേരികളും മുഴക്കപ്പെട്ടു; വീണ, കുഴൽ, മൃദംഗം എന്നിവയുടെ സംഗീതത്തോടെ പ്രഭു നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

സിക്തമാര്ഗാം ഹൃഷ്ടജനാം പതാകാഭിരഭ്യലങ്കൃതാമ്। നിര്ഘുഷ്ടാം ബ്രഹ്മഘോഷേണ കൌതുകാബദ്ധതോരണാമ്

തണുപ്പിച്ച വഴികൾ, സന്തോഷഭരിതരായ ജനങ്ങൾ, പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നഗരം, വേദഘോഷം മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം, ആഹ്ലാദത്തോടെ അലങ്കരിച്ച തൊരണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നഗരം ഭംഗിയായി.

നിചീയമാനോ നാരീഭിര്മാല്യദധ്യക്ഷതാങ്കുരൈഃ। നിരീക്ഷ്യമാണഃ സസ്നേഹം പ്രീത്യുത്കലിതലോചനൈഃ

സ്ത്രീകൾ പൂമാലകളും തൈയും തൈരും നൽകി ആദരിച്ചു; സ്നേഹപൂർവ്വം സന്തോഷം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് അവനെ നോക്കി.

ആയോധനഗതം വിത്തമനന്തം വീരഭൂഷണമ്। യദുരാജായ തത്സര്വമാഹൃതം പ്രാദിശത്പ്രഭുഃ

യുദ്ധത്തിൽ ലഭിച്ച അനന്തമായ ധനവും വീരഭൂഷണങ്ങളും എല്ലാം യദുരാജാവിനായി കൊണ്ടുവന്ന് ഭഗവാൻ സമർപ്പിച്ചു.

ഏവം സപ്തദശകൃത്വസ്താവത്യക്ഷൌഹിണീബലഃ। യുയുധേ മാഗധോ രാജാ യദുഭിഃ കൃഷ്ണപാലിതൈഃ

ഇങ്ങനെ പതിനേഴു തവണയോളം വലിയ സൈന്യത്തോടെ മഗധരാജാവ് യദുക്കളുമായി, കൃഷ്ണൻ സംരക്ഷിച്ചവരുമായി, യുദ്ധം നടത്തി.

അക്ഷിണ്വംസ്തദ്ബലം സര്വം വൃഷ്ണയഃ കൃഷ്ണതേജസാ। ഹതേഷു സ്വേഷ്വനീകേഷു ത്യക്തോഽഗാദരിഭിര്നൃപഃ

കൃഷ്ണന്റെ തേജസ്സിൽ ശക്തരായ വൃഷ്ണികൾ ആ സൈന്യം മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; സ്വന്തം സൈന്യം കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാജാവിനെ കൂട്ടുകാർ ഉപേക്ഷിച്ചു, അവൻ പോയി.

അഷ്ടാദശമ സങ്ഗ്രാമ ആഗാമിനി തദന്തരാ। നാരദപ്രേഷിതോ വീരോ യവനഃ പ്രത്യദൃശ്യത

പതിനെട്ടാം യുദ്ധം തുടങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ, നാരദൻ അയച്ച വീരനായ യവനൻ അപ്പോൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

രുരോധ മഥുരാമേത്യ തിസൃഭിര്മ്ലേച്ഛകോടിഭിഃ। നൃലോകേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വോ വൃഷ്ണീന്ശ്രുത്വാത്മസമ്മിതാന്

മൂന്നു കോടി മ്ലേച്ഛസൈന്യങ്ങളുമായി ആ വിദേശി മഥുരയെ വളഞ്ഞു; മനുഷ്യലോകത്ത് അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല, വൃഷ്ണികളെക്കുറിച്ച് കേട്ടവൻ.

തം ദൃഷ്ട്വാചിന്തയത്കൃഷ്ണഃ സങ്കര്ഷണ സഹായവാന്। അഹോ യദൂനാം വൃജിനം പ്രാപ്തം ഹ്യുഭയതോ മഹത്

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, സംകർഷണനോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ ചിന്തിച്ചു: 'അയ്യോ, യദുക്കൾക്ക് ഇരുവശത്തുനിന്നും വലിയ അപായം വന്നിരിക്കുന്നു.'

യവനോഽയം നിരുന്ധേഽസ്മാനദ്യ താവന്മഹാബലഃ। മാഗധോഽപ്യദ്യ വാ ശ്വോ വാ പരശ്വോ വാഗമിഷ്യതി

ഈ യവനൻ, അതിയായ ശക്തിയോടെ, ഇന്ന് നമ്മെ വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മഗധരാജാവ് ഇന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ നാളെ, അല്ലെങ്കിൽ അതിനുശേഷം വരും.

ആവയോഃ യുധ്യതോരസ്യ യദ്യാഗന്താ ജരാസുതഃ। ബന്ധൂന്ഹനിഷ്യത്യഥ വാ നേഷ്യതേ സ്വപുരം ബലീ

നാം ഇരുവരും യുദ്ധത്തിൽ ആയിരിക്കുമ്പോൾ ജരാസന്ധൻ വരുമെങ്കിൽ, അവൻ നമ്മുടെ ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ശക്തനായതുകൊണ്ട് അവരെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുകയോ ചെയ്യും.

തസ്മാദദ്യ വിധാസ്യാമോ ദുര്ഗം ദ്വിപദദുര്ഗമമ്। തത്ര ജ്ഞാതീന്സമാധായ യവനം ഘാതയാമഹേ

അതിനാൽ, ഇന്ന് മനുഷ്യർക്കു സമീപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള ഒരു കോട്ട നിർമ്മിക്കാം; അവിടെ ബന്ധുക്കളെ സുരക്ഷിതമായി വച്ചിട്ട്, യവനനെ നശിപ്പിക്കാം.

ഇതി സമ്മന്ത്ര്യ ഭഗവാന്ദുര്ഗം ദ്വാദശയോജനമ്। അന്തഃസമുദ്രേ നഗരം കൃത്സ്നാദ്ഭുതമചീകരത്

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചശേഷം, ഭഗവാൻ സമുദ്രത്തിനകത്ത് പന്ത്രണ്ട് യോജനവ്യാപകമായ അത്ഭുതകരമായ ഒരു കോട്ടനഗരം സൃഷ്ടിച്ചു.

ദൃശ്യതേ യത്ര ഹി ത്വാഷ്ട്രം വിജ്ഞാനം ശില്പനൈപുണമ്। രഥ്യാചത്വരവീഥീഭിര്യഥാവാസ്തു വിനിര്മിതമ്

അവിടെ, ത്വഷ്ടാവിന്റെ അതുല്യമായ ശില്പകലയുടെയും, വഴികളും ചത്വരങ്ങളും വീഥികളും യഥാവാസ്തു നിർമിച്ചിരിക്കുന്നതിന്റെ കാഴ്ചയുമാണ് കാണാൻ കഴിഞ്ഞത്.

സുരദ്രുമലതോദ്യാന വിചിത്രോപവനാന്വിതമ്। ഹേമശൃങ്ഗൈര്ദിവിസ്പൃഗ്ഭിഃ സ്ഫടികാട്ടാലഗോപുരൈഃ

ആ നഗരം ദൈവികവൃക്ഷങ്ങളാലും മനോഹരമായ തോട്ടങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സ്വർണ്ണത്താൽ നിർമ്മിച്ച ആകാശത്തോളം ഉയർന്ന ഗോപുരങ്ങളും സ്ഫടികമന്ദിരങ്ങളും കവാടങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

രാജതാരകുടൈഃ കോഷ്ഠൈര്ഹേമകുമ്ഭൈരലങ്കൃതൈഃ। രത്നകൂതൈര്ഗൃഹൈര്ഹേമൈര്മഹാമാരകതസ്ഥലൈഃ

വെള്ളിയും പൊന്നുംകൊണ്ടുള്ള കൂറ്റൻ ഗോപുരങ്ങൾ, പൊൻകുമ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്ന നിധികൾ, രത്നങ്ങളാൽ മൂടിയ വീടുകൾ, വലിയ പച്ചമണിമേഞ്ഞ നിലങ്ങൾ എന്നിവയും അവിടെയുണ്ടായിരുന്നു.

വാസ്തോഷ്പതീനാം ച ഗൃഹൈര്വല്ലഭീഭിശ്ച നിര്മിതമ്। ചാതുര്വര്ണ്യജനാകീര്ണം യദുദേവഗൃഹോല്ലസത്

ദിശാപാലന്മാരുടെ വീടുകളും പ്രിയഭാര്യമാരുടെ ഭവനങ്ങളും ചേർത്ത്, നാലു വർണങ്ങളിലുമുള്ള ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു, യദുദേവന്മാരുടെ വീടുകൾ കൊണ്ട് പ്രകാശിച്ച നഗരം ആയിരുന്നു അത്.

സുധര്മാം പാരിജാതം ച മഹേന്ദ്രഃ പ്രാഹിണോദ്ധരേഃ। യത്ര ചാവസ്ഥിതോ മര്ത്യോ മര്ത്യധര്മൈര്ന യുജ്യതേ

സുദർമ്മ എന്ന സഭയും പാർിജാതവൃക്ഷവും ഇന്ദ്രൻ അവിടേക്ക് അയച്ചു; അവിടെ താമസിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക് മനുഷ്യരായുള്ള പരിമിതികൾ ബാധിക്കില്ല.

ശ്യാമൈകവര്ണാന്വരുണോ ഹയാന്ശുക്ലാന്മനോജവാന്। അഷ്ടൌ നിധിപതിഃ കോശാന്ലോകപാലോ നിജോദയാന്

വരുണൻ കറുത്ത നിറമുള്ള, മനസ്സുപോലെ വേഗമുള്ള വെള്ളയാനകൾ നൽകി; നിധിപതി എട്ടു നിധികളും ലോകപാലന്മാർ തങ്ങളുടെ സമ്പത്തുകളും സമർപ്പിച്ചു.

യദ്യദ്ഭഗവതാ ദത്തമാധിപത്യം സ്വസിദ്ധയേ। സര്വം പ്രത്യര്പയാമാസുര്ഹരൌ ഭൂമിഗതേ നൃപ

ഭഗവാൻ സ്വയം നൽകിയിരുന്ന എല്ലാ അധികാരങ്ങളും, തങ്ങളുടെ സിദ്ധിക്കായി ലഭിച്ചതൊക്കെയും, ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ച ഹരിക്ക് അവർ തിരികെ നൽകി.

തത്ര യോഗപ്രഭാവേന നീത്വാ സര്വജനം ഹരിഃ। പ്രജാപാലേന രാമേണ കൃഷ്ണഃ സമനുമന്ത്രിതഃ। നിര്ജഗാമ പുരദ്വാരാത്പദ്മമാലീ നിരായുധഃ

അവിടെ യോഗശക്തിയാൽ ഹരി എല്ലാ ജനങ്ങളെയും കൊണ്ടുപോയി; ജനസംരക്ഷകനായ രാമനോടൊപ്പം ആലോചിച്ച് കൃഷ്ണൻ താമരമാല ധരിച്ച് ആയുധമില്ലാതെ നഗരവാതിലിലൂടെ പുറത്ത് കടന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച। തം വിലോക്യ വിനിഷ്ക്രാന്തമുജ്ജിഹാനമിവോഡുപമ്। ദര്ശനീയതമം ശ്യാമം പീതകൌശേയവാസസമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അവനെ പുറത്തേക്കു വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ഉദയചന്ദ്രനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ച്, അത്യന്തം മനോഹരമായ കാഴ്ച, ശ്യാമവർണ്ണം, മഞ്ഞപിടിച്ച പിതാംബരം ധരിച്ചവനായിരുന്നു.

ശ്രീവത്സവക്ഷസം ഭ്രാജത്കൌസ്തുഭാമുക്തകന്ധരമ്। പൃഥുദീര്ഘചതുര്ബാഹും നവകഞ്ജാരുണേക്ഷണമ്

ശ്രീവത്സമുദ്രിക ചുണ്ടിൽ, കൗസ്തുഭമണിയാൽ കാന്തിയുള്ള കഴുത്ത്, വിശാലവും ഉയരവും ഉള്ള നാലു കൈകൾ, പുതുമയുള്ള താമരപ്പൂവുപോലുള്ള ചുവന്ന കണ്ണുകൾ.