ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തവ രാമ യദി ശ്രദ്ധാ യുധ്യസ്വ ധൈര്യമുദ്വഹ। ഹിത്വാ വാ മച്ഛരൈശ്ഛിന്നം ദേഹം സ്വര്യാഹി മാം ജഹി

നീ രാമാ, ധൈര്യവും വിശ്വാസവും ഉണ്ടെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യൂ. അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോവൂ, അല്ലെങ്കിൽ എന്നെ കൊല്ലൂ.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। ന വൈ ശൂരാ വികത്ഥന്തേ ദര്ശയന്ത്യേവ പൌരുഷമ്। ന ഗൃഹ്ണീമോ വചോ രാജന്നാതുരസ്യ മുമൂര്ഷതഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: യഥാർത്ഥ വീരന്മാർക്ക് കുതിപ്പോ അഭിമാനമോ ഇല്ല; അവർ അവരുടെ വീര്യം പ്രവർത്തിയിൽ കാണിക്കുന്നു. മരണം നേരിടുന്ന ഭീതിയുള്ളവന്റെ വാക്കുകൾ നാം ഗണിക്കാറില്ല, രാജാവേ.

ശ്രീശുക ഉവാച। ജരാസുതസ്താവഭിസൃത്യ മാധവൌ മഹാബലൌഘേന ബലീയസാഽഽവൃണോത്। സസൈന്യയാനധ്വജവാജിസാരഥീ സൂര്യാനലൌ വായുരിവാഭ്രരേണുഭിഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ജരാസന്ധന്റെ മകൻ മഹാ സൈന്യത്തോടും രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും പതാകകളോടും കൂടി, സൂര്യനും അഗ്നിയും പൊടിക്കാറ്റിൽ മറയുന്നപോലെ, മാധവന്മാരെ ചുറ്റി ആക്രമിച്ചു.

സുപര്ണതാലധ്വജചിഹ്നിതൌ രഥാവ്। അലക്ഷയന്ത്യോ ഹരിരാമയോര്മൃധേ। സ്ത്രിയഃ പുരാട്ടാലകഹര്മ്യഗോപുരം। സമാശ്രിതാഃ സമ്മുമുഹുഃ ശുചാര്ദിതഃ

ഗരുഡനും താളവൃക്ഷവും ചിഹ്നമായി ഉള്ള ഹരിയും രാമനും ഇരുവരുടെയും രഥങ്ങൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കണ്ട സ്ത്രീകൾ പുരാതന ഗോപുരങ്ങളിലും കൊത്തുമാളികകളിലും അഭയം തേടി, ദുഃഖത്തിലും ആശങ്കയിലും മുങ്ങി.

ഹരിഃ പരാനീകപയോമുചാം മുഹുഃ ശിലീമുഖാത്യുല്ബണവര്ഷപീഡിതമ്। സ്വസൈന്യമാലോക്യ സുരാസുരാര്ചിതം വ്യസ്ഫൂര്ജയച്ഛാര്ങ്ഗശരാസനോത്തമമ്

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആദരിക്കുന്ന തന്റെ സൈന്യം ശത്രുക്കളുടെ കഠിനമായ അമ്പവർഷത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിക്കപ്പെടുന്നത് ഹരി കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ ശാരംഗം വില്ല് ഉരുണ്ട ശബ്ദത്തോടെ ഊതി.

ഗൃഹ്ണന്നിശങ്ഗാദഥ സന്ദധച്ഛരാന്। വികൃഷ്യ മുഞ്ചന്ശിതബാണപൂഗാന്। നിഘ്നന്രഥാന്കുഞ്ജരവാജിപത്തീന്। നിരന്തരം യദ്വദലാതചക്രമ്

അവൻ ക്വിവറിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ എടുത്ത് വില്ലിൽ കെട്ടി, കൂർമുരളുന്ന അമ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു; രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, പദാതികൾ എന്നിവയെ തകർത്ത്, യദുകുലത്തിന്റെ ചക്രം കൈയിൽ നിന്ന് വിട്ടില്ല.

നിര്ഭിന്നകുമ്ഭാഃ കരിണോ നിപേതുരനേകശോഽശ്വാഃ ശരവൃക്ണകന്ധരാഃ। രഥാ ഹതാശ്വധ്വജസൂതനായകാഃ പദായതശ്ഛിന്നഭുജോരുകന്ധരാഃ

തകർന്ന ദന്തങ്ങളോടെ ആനകൾ അനേകം വീണു; അമ്പുകളിൽ കഴുത്ത് മുറിഞ്ഞ കുതിരകളും വീണു; കുതിരകളും പതാകകളും സാരഥികളും നായകരുമൊക്കെ കൊല്ലപ്പെട്ട രഥങ്ങളും, കൈകളും തോളുകളും കഴുത്തും മുറിഞ്ഞ പദാതികളും നിലത്തു ചിതറിക്കിടന്നു.

സഞ്ഛിദ്യമാനദ്വിപദേഭവാജിനാമങ്ഗപ്രസൂതാഃ ശതശോഽസൃഗാപഗാഃ। ഭുജാഹയഃ പൂരുഷശീര്ഷകച്ഛപാ ഹതദ്വിപദ്വീപഹയ ഗ്രഹാകുലാഃ

ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും മനുഷ്യരുടെ അവയവങ്ങൾ മുറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് രക്തനദികൾ ഒഴുകി; അവയിൽ കൈകൾ, കുതിരമുനകൾ, മനുഷ്യശിരസ്സുകൾ, ആമപോലുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങൾ, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളും കുതിരകളും യോദ്ധാക്കളും നിറഞ്ഞു.

കരോരുമീനാ നരകേശശൈവലാ ധനുസ്തരങ്ഗായുധഗുല്മസങ്കുലാഃ। അച്ഛൂരികാവര്തഭയാനകാ മഹാ മണിപ്രവേകാഭരണാശ്മശര്കരാഃ

ആ രക്തനദികൾക്ക് കൈകൾ തിരമാലകളായി, മനുഷ്യരുടെ മുടി ചൊറിഞ്ഞു വെള്ളച്ചെടിയായി, വില്ലുകൾ തിരകളായി, ആയുധക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; ചുറ്റുന്ന വാളുകൾ ഭയാനകമായ ചുഴലികൾ ആയി, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും ആഭരണങ്ങളും കല്ലുകളും അവയെ അലങ്കരിച്ചു.

പ്രവര്തിതാ ഭീരുഭയാവഹാ മൃധേ മനസ്വിനാം ഹര്ഷകരീഃ പരസ്പരമ്। വിനിഘ്നതാരീന്മുഷലേന ദുര്മദാന്സങ്കര്ഷണേനാപരീമേയതേജസാ

ആ യുദ്ധത്തിൽ, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള സംകർഷണൻ തന്റെ ഗദയാൽ അഭിമാനമുള്ള ശത്രുക്കളെ തകർത്തു; ഭീരുക്കൾക്ക് ഭയവും ധീരന്മാർക്ക് ആനന്ദവും ഉണ്ടാക്കി, വീരന്മാർ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു.

ബലം തദങ്ഗാര്ണവദുര്ഗഭൈരവം ദുരന്തപാരം മഗധേന്ദ്ര പാലിതമ്। ക്ഷയം പ്രണീതം വസുദേവപുത്രയോര്വിക്രീഡിതം തജ്ജഗദീശയോഃ പരമ്

മഗധരാജാവ് കാത്തു നിന്ന ആ അഗ്നിസമാനമായ ഭയാനകമായ സൈന്യം, കടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെയായതും, വസുദേവപുത്രന്മാർ ലോകത്തിൽ അത്ഭുതമായ കളിയായി അതിനെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിച്ചു.

സ്ഥിത്യുദ്ഭവാന്തം ഭുവനത്രയസ്യ യഃ। സമീഹിതേഽനന്തഗുണഃ സ്വലീലയാ। ന തസ്യ ചിത്രം പരപക്ഷനിഗ്രഹസ്। തഥാപി മര്ത്യാനുവിധസ്യ വര്ണ്യതേ

സ്വന്തം ലീലയിൽ അനന്തഗുണശാലിയായവൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, നില, ലയം നടത്തുന്നു. അത്തരം ഭഗവാന്റെ ശത്രുനിഗ്രഹത്തിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; എന്നിരുന്നാലും മനുഷ്യർക്കായി അത് വിവരിക്കുന്നു.

ജഗ്രാഹ വിരഥം രാമോ ജരാസന്ധം മഹാബലമ്। ഹതാനീകാവശിഷ്ടാസും സിംഹഃ സിംഹമിവൌജസാ

രാമൻ, മഹാബലശാലിയായ ജരാസന്ധന്റെ രഥം തകർത്ത ശേഷം, അവന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ, ഒരു സിംഹം മറ്റൊരു സിംഹത്തെ പിടിക്കുന്നപോലെ, ശക്തിയാൽ അവനെ പിടിച്ചു.

ബധ്യമാനം ഹതാരാതിം പാശൈര്വാരുണമാനുഷൈഃ। വാരയാമാസ ഗോവിന്ദസ്തേന കാര്യചികീര്ഷയാ

ശത്രുക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം, മനുഷ്യരും വാരുണപാശങ്ങളും കൊണ്ട് അവനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ ഒരു പ്രത്യേക ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി അതു തടഞ്ഞു.

സാ മുക്തോ ലോകനാഥാഭ്യാം വ്രീഡിതോ വീരസമ്മതഃ। തപസേ കൃതസങ്കല്പോ വാരിതഃ പഥി രാജഭിഃ

ലോകനാഥന്മാർ അവനെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വീരന്മാർക്കിടയിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ ലജ്ജിച്ചു; തപസ്സിന് മനസ്സുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ വഴിയിൽ തടഞ്ഞു.

വാക്യൈഃ പവിത്രാര്ഥപദൈര്നയനൈഃ പ്രാകൃതൈരപി। സ്വകര്മബന്ധപ്രാപ്തോഽയം യദുഭിസ്തേ പരാഭവഃ

പവിത്രമായ അർത്ഥമുള്ള വാക്കുകളും, സാധാരണമായ കാഴ്ചകളും കൊണ്ട് പോലും, യദുക്കളുടെ വഴി അവന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി ഈ തോൽവി സംഭവിച്ചു.

ഹതേഷു സര്വാനീകേഷു നൃപോ ബാര്ഹദ്രഥസ്തദാ। ഉപേക്ഷിതോ ഭഗവതാ മഗധാന്ദുര്മനാ യയൌ

സൈന്യങ്ങൾ മുഴുവനും നശിച്ചപ്പോൾ, ബാർഹദ്രഥ വംശത്തിലെ രാജാവിനെ ഭഗവാൻ അവഗണിച്ചു; മനസ്സിൽ ദുഃഖത്തോടെ അവൻ മഗധത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു പോയി.

മുകുന്ദോഽപ്യക്ഷതബലോ നിസ്തീര്ണാരിബലാര്ണവഃ। വികീര്യമാണഃ കുസുമൈസ്ത്രീദശൈരനുമോദിതഃ

മുകുന്ദൻ, ശക്തി കുറയാതെ ശത്രുസൈന്യങ്ങളുടെ സമുദ്രം കടന്ന്, ദേവന്മാർ പൂക്കൾ വിതറി സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അവൻ വിജയത്തോടെ മുന്നേറി.

മാഥുരൈരുപസങ്ഗമ്യ വിജ്വരൈര്മുദിതാത്മഭിഃ। ഉപഗീയമാനവിജയഃ സൂതമാഗധബന്ദിഭിഃ

മഥുരാവാസികൾ, സുഖത്തോടെ സന്തോഷഭരിതരായി, അവനെ സമീപിച്ചു; സാരഥിമാർ, ഗായകർ, പാട്ടുകാരൻമാർ അവന്റെ വിജയം പാടിച്ചു.

ശങ്ഖദുന്ദുഭയോ നേദുര്ഭേരീതൂര്യാണ്യനേകശഃ। വീണാവേണുമൃദങ്ഗാനി പുരം പ്രവിശതി പ്രഭൌ

ശംഖങ്ങളും മദ്ധളങ്ങളും മുഴങ്ങി, പലതരം കാഹളങ്ങളും ബേരികളും മുഴക്കപ്പെട്ടു; വീണ, കുഴൽ, മൃദംഗം എന്നിവയുടെ സംഗീതത്തോടെ പ്രഭു നഗരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

സിക്തമാര്ഗാം ഹൃഷ്ടജനാം പതാകാഭിരഭ്യലങ്കൃതാമ്। നിര്ഘുഷ്ടാം ബ്രഹ്മഘോഷേണ കൌതുകാബദ്ധതോരണാമ്

തണുപ്പിച്ച വഴികൾ, സന്തോഷഭരിതരായ ജനങ്ങൾ, പതാകകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട നഗരം, വേദഘോഷം മുഴങ്ങുന്ന ശബ്ദം, ആഹ്ലാദത്തോടെ അലങ്കരിച്ച തൊരണങ്ങൾ എന്നിവയാൽ നഗരം ഭംഗിയായി.

നിചീയമാനോ നാരീഭിര്മാല്യദധ്യക്ഷതാങ്കുരൈഃ। നിരീക്ഷ്യമാണഃ സസ്നേഹം പ്രീത്യുത്കലിതലോചനൈഃ

സ്ത്രീകൾ പൂമാലകളും തൈയും തൈരും നൽകി ആദരിച്ചു; സ്നേഹപൂർവ്വം സന്തോഷം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകൾ കൊണ്ട് അവനെ നോക്കി.

ആയോധനഗതം വിത്തമനന്തം വീരഭൂഷണമ്। യദുരാജായ തത്സര്വമാഹൃതം പ്രാദിശത്പ്രഭുഃ

യുദ്ധത്തിൽ ലഭിച്ച അനന്തമായ ധനവും വീരഭൂഷണങ്ങളും എല്ലാം യദുരാജാവിനായി കൊണ്ടുവന്ന് ഭഗവാൻ സമർപ്പിച്ചു.

ഏവം സപ്തദശകൃത്വസ്താവത്യക്ഷൌഹിണീബലഃ। യുയുധേ മാഗധോ രാജാ യദുഭിഃ കൃഷ്ണപാലിതൈഃ

ഇങ്ങനെ പതിനേഴു തവണയോളം വലിയ സൈന്യത്തോടെ മഗധരാജാവ് യദുക്കളുമായി, കൃഷ്ണൻ സംരക്ഷിച്ചവരുമായി, യുദ്ധം നടത്തി.

അക്ഷിണ്വംസ്തദ്ബലം സര്വം വൃഷ്ണയഃ കൃഷ്ണതേജസാ। ഹതേഷു സ്വേഷ്വനീകേഷു ത്യക്തോഽഗാദരിഭിര്നൃപഃ

കൃഷ്ണന്റെ തേജസ്സിൽ ശക്തരായ വൃഷ്ണികൾ ആ സൈന്യം മുഴുവനും നശിപ്പിച്ചു; സ്വന്തം സൈന്യം കൊല്ലപ്പെട്ടപ്പോൾ, രാജാവിനെ കൂട്ടുകാർ ഉപേക്ഷിച്ചു, അവൻ പോയി.

അഷ്ടാദശമ സങ്ഗ്രാമ ആഗാമിനി തദന്തരാ। നാരദപ്രേഷിതോ വീരോ യവനഃ പ്രത്യദൃശ്യത

പതിനെട്ടാം യുദ്ധം തുടങ്ങാൻ പോകുമ്പോൾ, നാരദൻ അയച്ച വീരനായ യവനൻ അപ്പോൾ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

രുരോധ മഥുരാമേത്യ തിസൃഭിര്മ്ലേച്ഛകോടിഭിഃ। നൃലോകേ ചാപ്രതിദ്വന്ദ്വോ വൃഷ്ണീന്ശ്രുത്വാത്മസമ്മിതാന്

മൂന്നു കോടി മ്ലേച്ഛസൈന്യങ്ങളുമായി ആ വിദേശി മഥുരയെ വളഞ്ഞു; മനുഷ്യലോകത്ത് അവനു തുല്യൻ ആരുമില്ല, വൃഷ്ണികളെക്കുറിച്ച് കേട്ടവൻ.

തം ദൃഷ്ട്വാചിന്തയത്കൃഷ്ണഃ സങ്കര്ഷണ സഹായവാന്। അഹോ യദൂനാം വൃജിനം പ്രാപ്തം ഹ്യുഭയതോ മഹത്

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, സംകർഷണനോടൊപ്പം കൃഷ്ണൻ ചിന്തിച്ചു: 'അയ്യോ, യദുക്കൾക്ക് ഇരുവശത്തുനിന്നും വലിയ അപായം വന്നിരിക്കുന്നു.'

യവനോഽയം നിരുന്ധേഽസ്മാനദ്യ താവന്മഹാബലഃ। മാഗധോഽപ്യദ്യ വാ ശ്വോ വാ പരശ്വോ വാഗമിഷ്യതി

ഈ യവനൻ, അതിയായ ശക്തിയോടെ, ഇന്ന് നമ്മെ വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു; മഗധരാജാവ് ഇന്ന്, അല്ലെങ്കിൽ നാളെ, അല്ലെങ്കിൽ അതിനുശേഷം വരും.