ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

നിരീക്ഷ്യ തദ്ബലം കൃഷ്ണ ഉദ്വേലമിവ സാഗരമ്। സ്വപുരം തേന സംരുദ്ധം സ്വജനം ച ഭയാകുലമ്

സമുദ്രം പോലെ ഉയർന്ന ജരാസന്ധന്റെ സൈന്യവും, തൻറെ നഗരം അങ്ങനെ വളഞ്ഞതും, ജനങ്ങൾ ഭയത്താൽ വിറയച്ചതും കണ്ട് കൃഷ്ണൻ ആലോചിച്ചു.

ചിന്തയാമാസ ഭഗവാന്ഹരിഃ കാരണമാനുഷഃ। തദ്ദേശകാലാനുഗുണം സ്വാവതാരപ്രയോജനമ്

ഭഗവാൻ ഹരി, മനുഷ്യരൂപത്തിൽ, ആ ദേശകാലാവസ്ഥയനുസരിച്ച് തൻറെ അവതാരത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം ആലോചിച്ചു.

ഹനിഷ്യാമി ബലം ഹ്യേതദ്ഭുവി ഭാരം സമാഹിതമ്। മാഗധേന സമാനീതം വശ്യാനാം സര്വഭൂഭുജാമ്

ഭൂമിയിൽ ഭാരമായി കൂടിയിരിക്കുന്ന ഈ സൈന്യത്തെ, ജരാസന്ധൻ കീഴടക്കിയ എല്ലാ രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്നുമാണ് ഇത് വന്നത്, ഞാൻ നശിപ്പിക്കും.

അക്ഷൌഹിണീഭിഃ സങ്ഖ്യാതം ഭടാശ്വരഥകുഞ്ജരൈഃ। മാഗധസ്തു ന ഹന്തവ്യോ ഭൂയഃ കര്താ ബലോദ്യമമ്

അക്ഷൗഹിണികളായി എണ്ണപ്പെടുന്ന സൈന്യവും, യോദ്ധാക്കളും, കുതിരകളും, രഥങ്ങളും, ആനകളും എല്ലാം നശിപ്പിക്കണം; പക്ഷേ ജരാസന്ധനെ കൊല്ലരുത്, കാരണം അവൻ വീണ്ടും സൈന്യം കൂട്ടും.

ഏതദര്ഥോഽവതാരോഽയം ഭൂഭാരഹരണായ മേ। സംരക്ഷണായ സാധൂനാം കൃതോഽന്യേഷാം വധായ ച

ഭൂഭാരം കുറയ്ക്കാനും, സന്മാർഗ്ഗികൾക്ക് സംരക്ഷണം നൽകാനും, ദുഷ്ടന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനുമാണ് എന്റെ അവതാരം.

അന്യോഽപി ധര്മരക്ഷായൈ ദേഹഃ സംഭ്രിയതേ മയാ। വിരാമായാപ്യധര്മസ്യ കാലേ പ്രഭവതഃ ക്വചിത്

ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കാൻ വേറൊരു ശരീരം എനിക്ക് സ്വീകരിക്കേണ്ടി വരാം; അപ്രകാരം, അധർമ്മം ഉയരുമ്പോൾ അതിനെ അവസാനിപ്പിക്കാനും ഞാൻ അവതരിക്കും.

ഏവം ധ്യായതി ഗോവിന്ദ ആകാശാത്സൂര്യവര്ചസൌ। രഥാവുപസ്ഥിതൌ സദ്യഃ സസൂതൌ സപരിച്ഛദൌ

ഗോവിന്ദൻ ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, സൂര്യനുപോലെ പ്രകാശമുള്ള രണ്ടു രഥങ്ങൾ, സാരഥികളും ഉപകരണങ്ങളുമൊക്കെയുമായി ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഉടനടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

ആയുധാനി ച ദിവ്യാനി പുരാണാനി യദൃച്ഛയാ। ദൃഷ്ട്വാ താനി ഹൃഷീകേശഃ സങ്കര്ഷണമഥാബ്രവീത്

പഴയതും ദിവ്യവുമായ ആയുധങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായി അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അവയെ കണ്ട ഹൃഷീകേശൻ സംകർഷണനോടു പറഞ്ഞു.

പശ്യാര്യ വ്യസനം പ്രാപ്തം യദൂനാം ത്വാവതാം പ്രഭോ। ഏഷ തേ രഥ ആയാതോ ദയിതാന്യായുധാനി ച

ആര്യനേ, യദുവംശത്താരുടെ മേലേ വന്ന ഈ ദുരന്തം നോക്കൂ. ഭഗവാനേ, നിങ്ങളുടെ രഥവും പ്രിയപ്പെട്ട ആയുധങ്ങളും ഇവിടെയുണ്ട്.

ഏതദര്ഥം ഹി നൌ ജന്മ സാധൂനാമീശ ശര്മകൃത്। ത്രയോവിംശത്യനീകാഖ്യം ഭൂമേര്ഭാരമപാകുരു

ഭഗവാനേ, സത്യസന്ധന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നവനേ, ഭൂമിയിലെ ഇരുപത്തിമൂന്ന് സൈന്യങ്ങളെന്ന ഭാരമെടുത്ത് മാറ്റാൻ തന്നെ നമ്മൾ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏവം സമ്മന്ത്ര്യ ദാശാര്ഹൌ ദംശിതൌ രഥിനൌ പുരാത്। നിര്ജഗ്മതുഃ സ്വായുധാഢ്യ ബലേനാല്പീയസാ വൃതൌ

ഇങ്ങനെ തമ്മിൽ ആലോചിച്ച ശേഷം, ദാശാർഹരുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ, പുരാതനകാലം മുതൽ യുദ്ധത്തിനായി സജ്ജരായവർ, ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വച്ച് ചെറിയൊരു സൈന്യത്തോടൊപ്പം പുറപ്പെട്ടു.

ശങ്ഖം ദധ്മൌ വിനിര്ഗത്യ ഹരിര്ദാരുകസാരഥിഃ। തതോഽഭൂത്പരസൈന്യാനാം ഹൃദി വിത്രാസവേപഥുഃ

ഹരി ദാരുകനെ രഥസാരഥിയായി എടുത്ത് പുറപ്പെടുമ്പോൾ ശംഖം ഊതി. അപ്പോൾ ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ ഹൃദയങ്ങളിൽ ഭയം നിറഞ്ഞു, അവർക്കു വിറയലുണ്ടായി.

താവാഹ മാഗധോ വീക്ഷ്യ ഹേ കൃഷ്ണ പുരുഷാധമ। ന ത്വയാ യോദ്ധുമിച്ഛാമി ബാലേനൈകേന ലജ്ജയാ । ഗുപ്തേന ഹി ത്വയാ മന്ദ ന യോത്സ്യേ യാഹി ബന്ധുഹന്

അവരെ കണ്ട മാഗധരാജാവ് പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണാ, മനുഷ്യരിൽ ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനേ, ഞാൻ നിനക്കൊപ്പമോ, ഒരു ബാലനോടോ, ലജ്ജകൊണ്ട് യുദ്ധം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. മറ്റുള്ളവരുടെ പിന്നിൽ ഒളിച്ചിരിക്കുന്ന നീയോടും ഞാൻ യുദ്ധിക്കില്ല. ബന്ധുക്കളെ കൊല്ലുന്നവനേ, നീ പോകൂ.

തവ രാമ യദി ശ്രദ്ധാ യുധ്യസ്വ ധൈര്യമുദ്വഹ। ഹിത്വാ വാ മച്ഛരൈശ്ഛിന്നം ദേഹം സ്വര്യാഹി മാം ജഹി

നീ രാമാ, ധൈര്യവും വിശ്വാസവും ഉണ്ടെങ്കിൽ യുദ്ധം ചെയ്യൂ. അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ അമ്പുകളിൽ വീണു ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ പോവൂ, അല്ലെങ്കിൽ എന്നെ കൊല്ലൂ.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। ന വൈ ശൂരാ വികത്ഥന്തേ ദര്ശയന്ത്യേവ പൌരുഷമ്। ന ഗൃഹ്ണീമോ വചോ രാജന്നാതുരസ്യ മുമൂര്ഷതഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: യഥാർത്ഥ വീരന്മാർക്ക് കുതിപ്പോ അഭിമാനമോ ഇല്ല; അവർ അവരുടെ വീര്യം പ്രവർത്തിയിൽ കാണിക്കുന്നു. മരണം നേരിടുന്ന ഭീതിയുള്ളവന്റെ വാക്കുകൾ നാം ഗണിക്കാറില്ല, രാജാവേ.

ശ്രീശുക ഉവാച। ജരാസുതസ്താവഭിസൃത്യ മാധവൌ മഹാബലൌഘേന ബലീയസാഽഽവൃണോത്। സസൈന്യയാനധ്വജവാജിസാരഥീ സൂര്യാനലൌ വായുരിവാഭ്രരേണുഭിഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ജരാസന്ധന്റെ മകൻ മഹാ സൈന്യത്തോടും രഥങ്ങളോടും ആനകളോടും കുതിരകളോടും പതാകകളോടും കൂടി, സൂര്യനും അഗ്നിയും പൊടിക്കാറ്റിൽ മറയുന്നപോലെ, മാധവന്മാരെ ചുറ്റി ആക്രമിച്ചു.

സുപര്ണതാലധ്വജചിഹ്നിതൌ രഥാവ്। അലക്ഷയന്ത്യോ ഹരിരാമയോര്മൃധേ। സ്ത്രിയഃ പുരാട്ടാലകഹര്മ്യഗോപുരം। സമാശ്രിതാഃ സമ്മുമുഹുഃ ശുചാര്ദിതഃ

ഗരുഡനും താളവൃക്ഷവും ചിഹ്നമായി ഉള്ള ഹരിയും രാമനും ഇരുവരുടെയും രഥങ്ങൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ കണ്ട സ്ത്രീകൾ പുരാതന ഗോപുരങ്ങളിലും കൊത്തുമാളികകളിലും അഭയം തേടി, ദുഃഖത്തിലും ആശങ്കയിലും മുങ്ങി.

ഹരിഃ പരാനീകപയോമുചാം മുഹുഃ ശിലീമുഖാത്യുല്ബണവര്ഷപീഡിതമ്। സ്വസൈന്യമാലോക്യ സുരാസുരാര്ചിതം വ്യസ്ഫൂര്ജയച്ഛാര്ങ്ഗശരാസനോത്തമമ്

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ആദരിക്കുന്ന തന്റെ സൈന്യം ശത്രുക്കളുടെ കഠിനമായ അമ്പവർഷത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പീഡിക്കപ്പെടുന്നത് ഹരി കണ്ടപ്പോൾ, തന്റെ ശ്രേഷ്ഠമായ ശാരംഗം വില്ല് ഉരുണ്ട ശബ്ദത്തോടെ ഊതി.

ഗൃഹ്ണന്നിശങ്ഗാദഥ സന്ദധച്ഛരാന്। വികൃഷ്യ മുഞ്ചന്ശിതബാണപൂഗാന്। നിഘ്നന്രഥാന്കുഞ്ജരവാജിപത്തീന്। നിരന്തരം യദ്വദലാതചക്രമ്

അവൻ ക്വിവറിൽ നിന്ന് അമ്പുകൾ എടുത്ത് വില്ലിൽ കെട്ടി, കൂർമുരളുന്ന അമ്പക്കൂട്ടങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു; രഥങ്ങൾ, ആനകൾ, കുതിരകൾ, പദാതികൾ എന്നിവയെ തകർത്ത്, യദുകുലത്തിന്റെ ചക്രം കൈയിൽ നിന്ന് വിട്ടില്ല.

നിര്ഭിന്നകുമ്ഭാഃ കരിണോ നിപേതുരനേകശോഽശ്വാഃ ശരവൃക്ണകന്ധരാഃ। രഥാ ഹതാശ്വധ്വജസൂതനായകാഃ പദായതശ്ഛിന്നഭുജോരുകന്ധരാഃ

തകർന്ന ദന്തങ്ങളോടെ ആനകൾ അനേകം വീണു; അമ്പുകളിൽ കഴുത്ത് മുറിഞ്ഞ കുതിരകളും വീണു; കുതിരകളും പതാകകളും സാരഥികളും നായകരുമൊക്കെ കൊല്ലപ്പെട്ട രഥങ്ങളും, കൈകളും തോളുകളും കഴുത്തും മുറിഞ്ഞ പദാതികളും നിലത്തു ചിതറിക്കിടന്നു.

സഞ്ഛിദ്യമാനദ്വിപദേഭവാജിനാമങ്ഗപ്രസൂതാഃ ശതശോഽസൃഗാപഗാഃ। ഭുജാഹയഃ പൂരുഷശീര്ഷകച്ഛപാ ഹതദ്വിപദ്വീപഹയ ഗ്രഹാകുലാഃ

ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും മനുഷ്യരുടെ അവയവങ്ങൾ മുറിഞ്ഞപ്പോൾ, ആയിരക്കണക്കിന് രക്തനദികൾ ഒഴുകി; അവയിൽ കൈകൾ, കുതിരമുനകൾ, മനുഷ്യശിരസ്സുകൾ, ആമപോലുള്ള ശരീരഭാഗങ്ങൾ, കൊല്ലപ്പെട്ട ആനകളും കുതിരകളും യോദ്ധാക്കളും നിറഞ്ഞു.

കരോരുമീനാ നരകേശശൈവലാ ധനുസ്തരങ്ഗായുധഗുല്മസങ്കുലാഃ। അച്ഛൂരികാവര്തഭയാനകാ മഹാ മണിപ്രവേകാഭരണാശ്മശര്കരാഃ

ആ രക്തനദികൾക്ക് കൈകൾ തിരമാലകളായി, മനുഷ്യരുടെ മുടി ചൊറിഞ്ഞു വെള്ളച്ചെടിയായി, വില്ലുകൾ തിരകളായി, ആയുധക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞു; ചുറ്റുന്ന വാളുകൾ ഭയാനകമായ ചുഴലികൾ ആയി, രത്നങ്ങളും മുത്തുകളും ആഭരണങ്ങളും കല്ലുകളും അവയെ അലങ്കരിച്ചു.

പ്രവര്തിതാ ഭീരുഭയാവഹാ മൃധേ മനസ്വിനാം ഹര്ഷകരീഃ പരസ്പരമ്। വിനിഘ്നതാരീന്മുഷലേന ദുര്മദാന്സങ്കര്ഷണേനാപരീമേയതേജസാ

ആ യുദ്ധത്തിൽ, അളവറ്റ തേജസ്സുള്ള സംകർഷണൻ തന്റെ ഗദയാൽ അഭിമാനമുള്ള ശത്രുക്കളെ തകർത്തു; ഭീരുക്കൾക്ക് ഭയവും ധീരന്മാർക്ക് ആനന്ദവും ഉണ്ടാക്കി, വീരന്മാർ പരസ്പരം യുദ്ധം ചെയ്തു.

ബലം തദങ്ഗാര്ണവദുര്ഗഭൈരവം ദുരന്തപാരം മഗധേന്ദ്ര പാലിതമ്। ക്ഷയം പ്രണീതം വസുദേവപുത്രയോര്വിക്രീഡിതം തജ്ജഗദീശയോഃ പരമ്

മഗധരാജാവ് കാത്തു നിന്ന ആ അഗ്നിസമാനമായ ഭയാനകമായ സൈന്യം, കടക്കാൻ കഴിയാത്തതുപോലെയായതും, വസുദേവപുത്രന്മാർ ലോകത്തിൽ അത്ഭുതമായ കളിയായി അതിനെ പൂർണ്ണമായും നശിപ്പിച്ചു.

സ്ഥിത്യുദ്ഭവാന്തം ഭുവനത്രയസ്യ യഃ। സമീഹിതേഽനന്തഗുണഃ സ്വലീലയാ। ന തസ്യ ചിത്രം പരപക്ഷനിഗ്രഹസ്। തഥാപി മര്ത്യാനുവിധസ്യ വര്ണ്യതേ

സ്വന്തം ലീലയിൽ അനന്തഗുണശാലിയായവൻ മൂന്ന് ലോകങ്ങളുടെ സൃഷ്ടി, നില, ലയം നടത്തുന്നു. അത്തരം ഭഗവാന്റെ ശത്രുനിഗ്രഹത്തിൽ അത്ഭുതമൊന്നുമില്ല; എന്നിരുന്നാലും മനുഷ്യർക്കായി അത് വിവരിക്കുന്നു.

ജഗ്രാഹ വിരഥം രാമോ ജരാസന്ധം മഹാബലമ്। ഹതാനീകാവശിഷ്ടാസും സിംഹഃ സിംഹമിവൌജസാ

രാമൻ, മഹാബലശാലിയായ ജരാസന്ധന്റെ രഥം തകർത്ത ശേഷം, അവന്റെ സൈന്യം നശിച്ചപ്പോൾ, ഒരു സിംഹം മറ്റൊരു സിംഹത്തെ പിടിക്കുന്നപോലെ, ശക്തിയാൽ അവനെ പിടിച്ചു.

ബധ്യമാനം ഹതാരാതിം പാശൈര്വാരുണമാനുഷൈഃ। വാരയാമാസ ഗോവിന്ദസ്തേന കാര്യചികീര്ഷയാ

ശത്രുക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ട ശേഷം, മനുഷ്യരും വാരുണപാശങ്ങളും കൊണ്ട് അവനെ കെട്ടിപ്പിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഗോവിന്ദൻ ഒരു പ്രത്യേക ഉദ്ദേശ്യത്തിനായി അതു തടഞ്ഞു.

സാ മുക്തോ ലോകനാഥാഭ്യാം വ്രീഡിതോ വീരസമ്മതഃ। തപസേ കൃതസങ്കല്പോ വാരിതഃ പഥി രാജഭിഃ

ലോകനാഥന്മാർ അവനെ മോചിപ്പിച്ചപ്പോൾ, വീരന്മാർക്കിടയിൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടവൻ ലജ്ജിച്ചു; തപസ്സിന് മനസ്സുറപ്പിച്ചപ്പോൾ, രാജാക്കന്മാർ വഴിയിൽ തടഞ്ഞു.

വാക്യൈഃ പവിത്രാര്ഥപദൈര്നയനൈഃ പ്രാകൃതൈരപി। സ്വകര്മബന്ധപ്രാപ്തോഽയം യദുഭിസ്തേ പരാഭവഃ

പവിത്രമായ അർത്ഥമുള്ള വാക്കുകളും, സാധാരണമായ കാഴ്ചകളും കൊണ്ട് പോലും, യദുക്കളുടെ വഴി അവന്റെ തന്നെ പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലമായി ഈ തോൽവി സംഭവിച്ചു.