ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തഥോദ്ധവഃ സാധുതയാഭിപൂജിതോ ന്യഷീദദുര്വ്യാമഭിമൃശ്യ ചാസനമ് । കൃഷ്ണോഽപി തൂര്ണം ശയനം മഹാധനം വിവേശ ലോകാചരിതാന്യനുവ്രതഃ

ഉദ്ധവനും സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു, ഇരിപ്പിടം സ്പർശിച്ച് ഇരുന്നു; കൃഷ്ണൻ ലോകത്തിൽ പതിവുപോലെ വേഗത്തിൽ ആ ഭംഗിയുള്ള കിടക്കയിലേക്ക് കയറി.

സാ മജ്ജനാലേപദുകൂലഭൂഷണ സ്രഗ്ഗന്ധതാമ്ബൂലസുധാസവാദിഭിഃ । പ്രസാധിതാത്മോപസസാര മാധവം സവ്രീഡലീലോത്സ്മിതവിഭ്രമേക്ഷിതൈഃ

അവൾ കുളിച്ച്, ചന്ദനം പുരട്ടി, നല്ല വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, പുഷ്പമാലയും സുഗന്ധവും അണിഞ്ഞ്, താമ്പൂലവും കഴിച്ച്, ലജ്ജയോടെ ചിരിച്ചകണ്ണോടെ മാധവന്റെ അടുത്തെത്തി.

ആഹൂയ കാന്താം നവസങ്‌ഗമഹ്രിയാ വിശങ്‌കിതാം കങ്‌കണഭൂഷിതേ കരേ । പ്രഗൃഹ്യ ശയ്യാമധിവേശ്യ രാമയാ രേമേഽനുലേപാര്പണപുണ്യലേശയാ

ആ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ, ആദ്യസംഗമത്തിലെ ലജ്ജയോടെ, കൈയിൽ കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച്, കൃഷ്ണൻ വിളിച്ചു, അവളുടെ കൈ പിടിച്ച് കിടക്കയിൽ ഇരുത്തി, അവളെ അനുഗ്രഹിച്ച ആനന്ദത്തിൽ അവളോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) സാനങ്‌ഗതപ്തകുചയോരുരസസ്തഥാക്ഷ്ണോഃ ജിഘ്രന്ത്യനന്തചരണേന രുജോ മൃജന്തീ । ദോര്ഭ്യാം സ്തനാന്തരഗതം പരിരഭ്യ കാന്തമ് ആനന്ദമൂര്തിമജഹാദതിദീര്ഘതാപമ്

കാമാഗ്നിയിൽ കത്തുന്ന നെഞ്ചും മാര്ബും, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും, അനന്തന്റെ പാദസൗരഭം ശ്വസിച്ച്, അവയുടെ സ്പർശനത്തിൽ വേദന മായ്ച്ചു, കൈകളാൽ പ്രിയനെ നെഞ്ചിലും മാര്ബിലും ചേർത്ത്, ആനന്ദസുരൂപനായവനിൽ ദീർഘകാലമായ ദു:ഖം അവസാനിപ്പിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) സൈവം കൈവല്യനാഥം തം പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപ്യമീശ്വരമ് । അങ്‌ഗരാഗാര്പണേനാഹോ ദുര്ഭഗേദമയാചത

അവളെപ്പോലൊരു ദുർഭാഗ്യവതിക്ക് പോലും പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മോക്ഷനാഥനായ ഈശ്വരനെ ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ചന്ദനം അർപ്പിച്ച് ഒരു വരം ചോദിച്ചു.

ആഹോഷ്യതാമിഹ പ്രേഷ്ഠ ദിനാനി കതിചിന്മയാ । രമസ്വ നോത്സഹേ ത്യക്തും സങ്‌ഗം തേഽമ്ബുരുഹേക്ഷണ

"എന്റെ പ്രിയനേ, കുറെ ദിവസങ്ങൾ കൂടി ഇവിടെ എന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കണം; കമലനയനനേ, നീ എന്നെ വിട്ടുപോകാൻ ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല, ദയവായി എന്നോടൊപ്പം ആസ്വദിക്കണം."

തസ്യൈ കാമവരം ദത്ത്വാ മാനയിത്വാ ച മാനദഃ । സഹോദ്ധവേന സര്വേശഃ സ്വധാമാഗമദര്ചിതമ്

അവളുടെ ആഗ്രഹം നല്കി, ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ച ശേഷം, ആദരം നൽകുന്നവനായ സർവ്വേശ്വരൻ ഉദ്‌ധവനോടൊപ്പം തന്റെ മഹത്വമുള്ള വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

ദുരാര്ധ്യം സമാരാധ്യ വിഷ്ണും സര്വേശ്വരേശ്വരമ് । യോ വൃണീതേ മനോഗ്രാഹ്യം അസത്ത്വാത് കുമനീഷ്യസൌ

വളരെ പ്രയത്നപൂർവ്വം സർവ്വേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവൻ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായ ഒരു വരം തേടുമ്പോൾ, അതിൽ സത്ഗുണം ഇല്ലെങ്കിൽ, അതൊരു മോശം വിവേകമാണെന്നു തെളിയിക്കുന്നു.

അക്രൂരഭവനം കൃഷ്ണഃ സഹരാമോദ്ധവഃ പ്രഭുഃ । കിഞ്ചിത് ചികീര്ഷയന് പ്രാഗാദ് അക്രൂരപ്രീയകാമ്യയാ

കൃഷ്ണൻ, രാമനും ഉദ്‌ധവനും കൂടെ, അക്രൂരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും ഒരു കാര്യം ചെയ്യാനുമെന്നാഗ്രഹിച്ച് അക്രൂരന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.

സ താന് നരവരശ്രേഷ്ഠാന് ആരാത് വീക്ഷ്യ സ്വബാന്ധവാന് । പ്രത്യുത്ഥായ പ്രമുദിതഃ പരിഷ്വജ്യാഭിനന്ദ്യ ച

അക്രൂരു ദൂരത്ത് നിന്ന് തന്റെ ബന്ധുക്കളായ മഹാനായ പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു, സന്തോഷത്തോടെ എഴുന്നേറ്റ് അവരെ അങ്കത്തിലാക്കി, ഹർഷത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.

നനാമ കൃഷ്ണം രാമം ച സ തൈരപ്യഭിവാദിതഃ । പൂജയാമാസ വിധിവത് കൃതാസനപരിഗ്രഹാന്

അക്രൂരു കൃഷ്ണനെയും രാമനെയും നമസ്കരിച്ചു; അവർയും അവനെ ആദരിച്ചു. ഇരിപ്പിടം സ്വീകരിച്ച ശേഷം, അക്രൂരു വിധിപ്രകാരം അവരെ ആരാധിച്ചു.

പാദാവനേജനീരാപോ ധാരയന് ശിരസാ നൃപ । അര്ഹണേനാമ്ബരൈര്ദിവ്യൈഃ ഗന്ധസ്രഗ് ഭൂഷണോത്തമൈഃ

അവരുടെ പാദം കഴുകിയ വെള്ളം അക്രൂരു തലയിൽ വച്ചു, ദിവ്യവസ്ത്രങ്ങളും സുഗന്ധമുള്ള പൂമാലകളും ഉത്തമാഭരണങ്ങളും നൽകി ആദരിച്ചു.

അര്ചിത്വാ ശിരസാനമ്യ പാദാവങ്‌കഗതൌ മൃജന് । പ്രശ്രയാവനതോഽക്രൂരഃ കൃഷ്ണരാമാവഭാഷത

അക്രൂരു, തലകുനിഞ്ഞ് ആദരപൂർവ്വം പാദം കഴുകി, ഭക്തിയോടെ കൃഷ്ണനെയും രാമനെയും ആരാധിച്ചു, പിന്നെ വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

ദിഷ്ട്യാ പാപോ ഹതഃ കംസഃ സാനുഗോ വാമിദം കുലമ് । ഭവദ്‍ഭ്യാമുദ്‌ധൃതം കൃച്ഛ്രാദ് ദുരന്താച്ച സമേധിതമ്

നല്ല ഭാഗ്യത്താൽ, ദുഷ്ടനായ കംസനും അവന്റെ അനുചിതരും കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഈ കുടുംബം വലിയ കഷ്ടതയിൽ നിന്ന് നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരും രക്ഷിച്ചു.

യുവാം പ്രധാനപുരുഷൌ ജഗദ്‌ധേതൂ ജഗന്മയൌ । ഭവദ്‍ഭ്യാം ന വിനാ കിഞ്ചിത് പരമസ്തി ന ചാപരമ്

നിങ്ങൾ ഇരുവരും ലോകത്തിന്റെ പ്രധാനപുരുഷന്മാരും കാരണവും സ്വരൂപവുമാണ്; നിങ്ങളെ കൂടാതെ ഉന്നതമായതോ താഴ്ന്നതോ ഒന്നുമില്ല.

ആത്മസൃഷ്ടമിദം വിശ്വം അന്വാവിശ്യ സ്വശക്തിഭിഃ । ഈയതേ ബഹുധാ ബ്രഹ്മന് ശ്രുതപ്രത്യക്ഷഗോചരമ്

സ്വയം സൃഷ്ടിച്ച ഈ ലോകം നിങ്ങളുടെ ശക്തികൾകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പ്രവേശിച്ചു, അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു; കേൾവിയിലും നേരിട്ടുള്ള അനുഭവത്തിലും ഇത് ഗ്രഹിക്കാവുന്നതാണ്.

( മിശ്ര ) യഥാ ഹി ഭൂതേഷു ചരാചരേഷു മഹ്യാദയോ യോനിഷു ഭാന്തി നാനാ । ഏവം ഭവാന്കേവല ആത്മയോനിഷു ആത്മാത്മതന്ത്രോ ബഹുധാ വിഭാതി

എന്റെ പോലെയുള്ള വിവിധ യോനികളിൽ ചലനമുള്ളവരിലും അചലന്മാരിലും പലവിധ രൂപങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതുപോലെ, സ്വയം ജനിപ്പിക്കുന്നവരിൽ സ്വതന്ത്രനായ ഭഗവാൻ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

സൃജസ്യഥോ ലുമ്പസി പാസി വിശ്വം രജസ്തമഃസത്ത്വഗുണൈഃ സ്വശക്തിഭിഃ । ന ബധ്യസേ തദ്‍ഗുണകര്മഭിര്വാ ജ്ഞാനാത്മനസ്തേ ക്വ ച ബന്ധഹേതുഃ

നിങ്ങൾ തന്നെ നിങ്ങളുടെ സ്വശക്തികൾകൊണ്ട് സൃഷ്ടി, സംഹാരം, രക്ഷ എന്നിവ ചെയ്യുന്നു; രാജസ്, തമസ്, സത്ത്വം എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഗുണങ്ങൾകൊണ്ടോ പ്രവർത്തികളാലോ നിങ്ങൾ ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല, ജ്ഞാനസ്വരൂപിയായ നിങ്ങളെ ബന്ധിപ്പിക്കാൻ എന്ത് കാരണമുണ്ട്?

ദേഹാദ്യുപാധേരനിരൂപിതത്വാദ് ഭവോ ന സാക്ഷാന്ന ഭിദാത്മനഃ സ്യാത് । അതോ ന ബന്ധസ്തവ നൈവ മോക്ഷഃ സ്യാതാം നികാമസ്ത്വയി നോഽവിവേകഃ

ദേഹാദികൾ കൊണ്ടുള്ള പരിധികൾ നിങ്ങൾക്കില്ലാത്തതിനാൽ, നിങ്ങൾക്ക് നേരിട്ട് വ്യത്യാസമോ ഭേദമോ ഇല്ല; അതിനാൽ നിങ്ങൾക്ക് ബന്ധമോ മോക്ഷമോ ഇല്ല—നമ്മിൽ നിങ്ങൾക്കുറിച്ച് ഒരിക്കലും അവിവേകം ഉണ്ടാകരുതേ.

ത്വയോദിതോഽയം ജഗതോ ഹിതായ യദാ യദാ വേദപഥഃ പുരാണഃ । ബാധ്യേത പാഷണ്ഡപഥൈരസദ്‌ഭിഃ തദാ ഭവാന് സന്സത്ത്വഗുണം ബിഭര്തി

പുരാതനമായ വേദമാർഗം അസത്യമായ പാശണ്ഡമതങ്ങൾകൊണ്ട് തടസ്സപ്പെടുമ്പോൾ, ലോകത്തിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി സത്വഗുണം ധരിച്ച് ഭഗവാൻ സ്വയം അവതരിക്കുന്നു.

( വസംതതിലകാ ) സ ത്വം പ്രഭോഽദ്യ വസുദേവഗൃഹേഽവതീര്ണഃ സ്വാംശേന ഭാരമപനേതുമിഹാസി ഭൂമേഃ । അക്ഷൌഹിണീശതവധേന സുരേതരാംശ രാജ്ഞാമമുഷ്യ ച കുലസ്യ യശോ വിതന്വന്

അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, ഇന്ന് നിങ്ങൾ വസുദേവന്റെ വീട്ടിൽ സ്വാംശമായി അവതരിച്ച് ഭൂഭാരമൊഴിപ്പിക്കാനായി, ശത്രുക്കളായ രാജാക്കന്മാരുടെ അനേകം സൈന്യങ്ങളെ സംഹരിച്ച് ഈ വംശത്തിന്റെ മഹത്വം വ്യാപിപ്പിക്കുന്നു.

അദ്യേശ നോ വസതയഃ ഖലു ഭൂരിഭാഗാ യഃ സര്വദേവപിതൃഭൂതനൃദേവമൂര്തിഃ । യത്പാദശൌചസലിലം ത്രിജഗയ് പുനാതി സ ത്വം ജഗദ്‍ഗുരുരധോക്ഷജ യാഃ പ്രവിഷ്ടഃ

ഇന്ന്, പ്രഭോ, നമ്മുടെ വീടുകൾ ഭാഗ്യവാന്മാരായിരിക്കുന്നു; കാരണം, എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പിതാക്കന്മാരുടെയും ഭൂതങ്ങളുടെയും മനുഷ്യരുടെയും രൂപമായ, പാദജലത്തിൽ മൂന്നു ലോകവും വിശുദ്ധമാകുന്ന, ലോകഗുരുവായ അദ്ധോക്ഷജൻ ഇവിടെ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നു.

കഃ പണ്ഡിതസ്ത്വദപരം ശരണം സമീയാദ് ഭക്തപ്രിയാദൃതഗിരഃ സുഹൃദഃ കൃതജ്ഞാത് । സര്വാന് ദദാതി സുഹൃദോ ഭജതോഽഭികാമാന് ആത്മാനമപ്യുപചയാപചയൌ ന യസ്യ

ഭക്തന്മാർക്ക് പ്രിയനും വാക്ക് സത്യവാനും സ്നേഹിതനും കൃതജ്ഞനും ആയ, ഭജിക്കുന്നവർക്കു എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്ന, സ്വയം നഷ്ടംലാഭം ഒന്നും കണക്കാക്കാത്ത, നിങ്ങളെ ഒഴികെ മറ്റൊരിടത്ത് അഭയം തേടാൻ ആരാണ് പണ്ഡിതൻ?

ദിഷ്ട്യാ ജനാര്ദന ഭവാനിഹ നഃ പ്രതീതോ യോഗേശ്വരൈരപി ദുരാപഗതിഃ സുരേശൈഃ । ഛിന്ധ്യാശു നഃ സുതകലത്രധനാപ്തഗേഹ ദേഹാദിമോഹരശനാം ഭവദീയമായാമ്

ജനാർദ്ദനാ, ഭാഗ്യവശാൽ നിങ്ങൾ ഇവിടെ ഞങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായിരിക്കുന്നു; യോഗേശ്വരന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും പോലും നിങ്ങൾ പ്രാപിക്കാൻ വളരെ ദുഷ്കരമാണ്. കുട്ടികൾ, ഭാര്യ, ധനം, ബന്ധുക്കൾ, വീട്, ശരീരം തുടങ്ങിയവയിലേക്കുള്ള മോഹത്തിന്റെ ബന്ധനം, നിങ്ങളുടെ മായയാൽ ഉണ്ടാകുന്നതു, ദയവായി അതു ഞങ്ങൾക്കു വേഗം അകറ്റണമേ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്യര്ചിതഃ സംസ്തുതശ്ച ഭക്തേന ഭഗവാന്ഹരിഃ । അക്രൂരം സസ്മിതം പ്രാഹ ഗീര്ഭിഃ സമ്മോഹയന്നിവ

ഭക്തൻ ആരാധിച്ച് സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ഹരി സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ അക്രൂരനോടു സംസാരിച്ചു, അവന്റെ മനസ്സ് ആകർഷിക്കുന്നതുപോലെ.

ശ്രീഭഗവാനുവാച । ത്വം നോ ഗുരുഃ പിതൃവ്യശ്ച ശ്ലാഘ്യോ ബന്ധുശ്ച നിത്യദാ । വയം തു രക്ഷ്യാഃ പോഷ്യാശ്ച അനുകമ്പ്യാഃ പ്രജാ ഹി വഃ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: നീ ഞങ്ങളുടെ ഗുരുവും പിതൃസ്വരൂപനുമാണ്, എന്നും ആദരിക്കപ്പെടേണ്ട ബന്ധുവാണ്; ഞങ്ങൾക്കോ, ഞങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ആശ്രിതരായതിനാൽ, സംരക്ഷണവും പോഷണവും കരുണയും ലഭിക്കണം.

ഭവദ്വിധാ മഹാഭാഗാ നിഷേവ്യാ അര്ഹസത്തമാഃ । ശ്രേയസ്കാമൈര്നൃഭിര്നിത്യം ദേവാഃ സ്വാര്ഥാ ന സാധവഃ

നിനക്കുപോലുള്ള മഹാത്മാക്കളെയും ഉത്തമരായവരെയും, സ്വയം ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ എപ്പോഴും സേവിക്കണം; ദേവന്മാർ സ്വാർത്ഥം കാണുമ്പോൾ, സന്മാർഗ്ഗികൾ അങ്ങനെ ചെയ്യാറില്ല.

ന ഹ്യമ്മയാനി തീര്ഥാനി ന ദേവാ മൃച്ഛിലാമയാഃ । തേ പുനന്ത്യുരുകാലേന ദര്ശനാദേവ സാധവഃ

തീർത്ഥങ്ങൾ വെള്ളം കൊണ്ടല്ല ശുദ്ധമാകുന്നത്, മണ്ണിലും കല്ലിലും നിർമ്മിച്ച പ്രതിമകൾ ദൈവങ്ങളല്ല; സന്മാർഗ്ഗികളുടെ ദർശനം മാത്രം മതി, അതിനാൽ തന്നെ മനസ്സു ശുദ്ധമാകും.

സ ഭവാന്സുഹൃദാം വൈ നഃ ശ്രേയാന് ശ്രേയശ്ചികീര്ഷയാ । ജിജ്ഞാസാര്ഥം പാണ്ഡവാനാം ഗച്ഛസ്വ ത്വം ഗജാഹ്വയമ്

നീ ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹിതനും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുമാണ്; അതുകൊണ്ട്, പാണ്ഡവരുടെ കാര്യങ്ങൾ അറിയാൻ ഇപ്പോൾ നീ ഹസ്തിനാപുരത്തിലേക്ക് പോകണം.