ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശ്രീശുക ഉവാച। തതസ്താഃ കൃഷ്ണസന്ദേശൈര്വ്യപേതവിരഹജ്വരാഃ। ഉദ്ധവം പൂജയാംചക്രുര്ജ്ഞാത്വാത്മാനമധോക്ഷജമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണന്റെ സന്ദേശങ്ങൾ കേട്ട്, വേർപാടിന്റെ ജ്വരം മാറിയ അവർ, ഉദ്ധവനെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു; അവനെ ഭഗവാന്റെ പ്രതിനിധിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞു.

ഉവാസ കതിചിന്മാസാന്ഗോപീനാം വിനുദന്ശുചഃ। കൃഷ്ണലീലാകഥാം ഗായന്രമയാമാസ ഗോകുലമ്

ഉദ്ധവൻ കുറേ മാസങ്ങൾ അവിടെ താമസിച്ചു, ഗോപികളുടെ ദു:ഖം അകറ്റി, കൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ പാടിക്കൊണ്ട് ഗോക്കുലത്തെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

യാവന്ത്യഹാനി നന്ദസ്യ വ്രജേഽവാത്സീത്സ ഉദ്ധവഃ। വ്രജൌകസാം ക്ഷണപ്രായാണ്യാസന്കൃഷ്ണസ്യ വാര്തയാ

നന്ദന്റെ വ്രജയിൽ ഉദ്ധവൻ എത്ര ദിവസമുണ്ടായിരുന്നോ, ആ ദിവസങ്ങൾ വ്രജവാസികൾക്ക് കൃഷ്ണന്റെ വാർത്തകളിൽ മുഴുകി ഒരു നിമിഷം പോലെ കടന്നു പോയി.

സരിദ്വനഗിരിദ്രോ ണീര്വീക്ഷന്കുസുമിതാന്ദ്രു മാന്। കൃഷ്ണം സംസ്മാരയന്രേമേ ഹരിദാസോ വ്രജൌകസാമ്

നദികളും കാടുകളും പുഷ്പിച്ച മരങ്ങളും കണ്ടു, ഉദ്ധവൻ കൃഷ്ണനെ ഓർത്ത് സന്തോഷിച്ചു; വ്രജവാസികൾക്ക് സേവനം ചെയ്തു.

ദൃഷ്ട്വൈവമാദി ഗോപീനാം കൃഷ്ണാവേശാത്മവിക്ലവമ്। ഉദ്ധവഃ പരമപ്രീതസ്താ നമസ്യന്നിദം ജഗൌ

ഗോപികൾ കൃഷ്ണനിൽ മുഴുകി മനസ്സു വിങ്ങിയതും കണ്ടു, ഉദ്ധവൻ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ അവരെ നമസ്കരിച്ചു, ഇങ്ങനെ പാടിച്ചു.

ഏതാഃ പരം തനുഭൃതോ ഭുവി ഗോപവധ്വോ। ഗോവിന്ദ ഏവ നിഖിലാത്മനി രൂഢഭാവാഃ । വാഞ്ഛന്തി യദ്ഭവഭിയോ മുനയോ വയം ച। കിം ബ്രഹ്മജന്മഭിരനന്തകഥാരസസ്യ

ഭൂമിയിലെ ശരീരധാരികളിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതരായവരാണ് ഈ ഗോപികകൾ; കാരണം, അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ ഗോവിന്ദനോടുള്ള ഭക്തി ആഴത്തിലാണ്. ജന്മഭയത്തിൽ വിറയക്കുന്ന മുനികൾക്കും ഞങ്ങൾക്കും അത്തരമൊരു ഭാവം ആഗ്രഹമുണ്ട്; അനന്തന്റെ കഥകളുടെ അമൃതം അനുഭവിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവായി ജനിച്ചാലും എന്ത് ഉപകാരമാണ്?

ക്വേമാഃ സ്ത്രിയോ വനചരീര്വ്യഭിചാരദുഷ്ടാഃ। കൃഷ്ണേ ക്വ ചൈഷ പരമാത്മനി രൂഢഭാവഃ। നന്വീശ്വരോഽനുഭജതോഽവിദുഷോഽപി സാക്ഷാച്। ഛ്രേയസ്തനോത്യഗദരാജ ഇവോപയുക്തഃ

വനത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന, വഴിതെറ്റിയ സ്ത്രീകൾ എവിടെ, പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണനോടുള്ള ആഴമുള്ള ഭാവം എവിടെ? എങ്കിലും, ഭഗവാനെ നേരിട്ട് ആരാധിക്കുന്ന അജ്ഞാനികൾക്കും അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുന്നു; രാജാവ് സേവകരെ അനുഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ.

നായം ശ്രിയോഽങ്ഗ ഉ നിതാന്തരതേഃ പ്രസാദഃ। സ്വര്യോഷിതാം നലിനഗന്ധരുചാം കുതോഽന്യാഃ। രാസോത്സവേഽസ്യ ഭുജദണ്ഡഗൃഹീതകണ്ഠ। ലബ്ധാശിഷാം യ ഉദഗാദ്വ്രജവല്ലഭീനാമ്

സുഹൃത്തേ, ഈ അതീവ പ്രേമത്തിന്റെ അനുഗ്രഹം കനകത്തുല്യമായ ദൈവസ്ത്രീകൾക്കും, കമലസൗരഭമുള്ള സ്വർഗ്ഗസ്ത്രീകൾക്കും, മറ്റുള്ളവർക്കും പോലും ലഭ്യമല്ല. രാസോത്സവത്തിൽ, വ്രജവല്ലഭികളെ കയ്യിൽ പിടിച്ച് അവൻ അനുഗ്രഹം നൽകിയപ്പോൾ മാത്രമേ ഇത് ഉദിച്ചുവന്നുള്ളൂ.

ആസാമഹോ ചരണരേണുജുഷാമഹം സ്യാം। വൃന്ദാവനേ കിമപി ഗുല്മലതൌഷധീനാമ്। യാ ദുസ്ത്യജം സ്വജനമാര്യപഥം ച ഹിത്വാ। ഭേജുര്മുകുന്ദപദവീം ശ്രുതിഭിര്വിമൃഗ്യാമ്

എന്ത് ഭാഗ്യമാണോ, ഞാൻ ഈ വൃന്ദാവനത്തിലെ ഒരു പുല്ല്, ഒരു ചെറുകുരുമുളക്, ഒരു തഴച്ചെടി, അല്ലെങ്കിൽ ഒരു ഔഷധി ആയിരുന്നെങ്കിൽ! അങ്ങനെ, സ്വന്തം കുടുംബത്തെയും നല്ലവഴിയെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, വേദങ്ങൾ പോലും അന്വേഷിക്കുന്ന മുകുന്ദന്റെ പാത തേടിയവരുടെ പാദധൂളി എനിക്കു ലഭിക്കുമായിരുന്നു.

യാ വൈ ശ്രിയാര്ചിതമജാദിഭിരാപ്തകാമൈര്। യോഗേശ്വരൈരപി യദാത്മനി രാസഗോഷ്ഠ്യാമ്। കൃഷ്ണസ്യ തദ്ഭഗവതഃ ചരണാരവിന്ദം। ന്യസ്തം സ്തനേഷു വിജഹുഃ പരിരഭ്യ താപമ്

ലക്ഷ്മിയും സ്വയം തൃപ്തരായ യോഗിശ്വരന്മാരും ആരാധിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങൾ തങ്ങളുടെ നെഞ്ചിൽ അലങ്കരിച്ചവൾ, അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് എല്ലാ ദു:ഖവും വിട്ടുകളഞ്ഞു.

വന്ദേ നന്ദവ്രജസ്ത്രീണാം പാദരേണുമഭീക്ഷ്ണശഃ। യാസാം ഹരികഥോദ്ഗീതം പുനാതി ഭുവനത്രയമ്

നന്ദന്റെ വൃന്ദാവനത്തിലെ സ്ത്രീകളുടെ പാദധൂളിക്ക് ഞാൻ വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം ചെയ്യുന്നു; അവർ പാടുന്ന ഹരികഥ ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച। അഥ ഗോപീരനുജ്ഞാപ്യ യശോദാം നന്ദമേവ ച। ഗോപാനാമന്ത്ര്യ ദാശാര്ഹോ യാസ്യന്നാരുരുഹേ രഥമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ, ഗോപിമാരോടും യശോദയോടും നന്ദനോടും വിട പറഞ്ഞ്, ഗോപന്മാരോട് യാത്ര പറഞ്ഞ്, ദാശാർഹൻ യാത്രയാകാൻ തയാറായി രഥത്തിൽ കയറിപ്പോയി.

തം നിര്ഗതം സമാസാദ്യ നാനോപായനപാണയഃ। നന്ദാദയോഽനുരാഗേണ പ്രാവോചന്നശ്രുലോചനാഃ

അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ, വിവിധ സമ്മാനങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, നന്ദനും മറ്റുള്ളവരും സ്നേഹത്തോടെ സമീപിച്ചു, കണ്ണുനീരോടെ അവനോട് സംസാരിച്ചു.

മനസോ വൃത്തയോ നഃ സ്യുഃ കൃഷ്ണ പാദാമ്ബുജാശ്രയാഃ। വാചോഽഭിധായിനീര്നാമ്നാം കായസ്തത്പ്രഹ്വണാദിഷു

നമ്മുടെ മനസ്സ് എപ്പോഴും കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ ആശ്രയിക്കട്ടെ; നമ്മുടെ വാക്കുകൾ അവന്റെ നാമങ്ങൾ മാത്രം പറയട്ടെ; നമ്മുടെ ശരീരം അവന്റെ സേവനത്തിൽ നമിക്കട്ടെ.

കര്മഭിര്ഭ്രാമ്യമാണാനാം യത്ര ക്വാപീശ്വരേച്ഛയാ। മങ്ഗലാചരിതൈര്ദാനൈ രതിര്നഃ കൃഷ്ണ ഈശ്വരേ

നമ്മുടെ പ്രവൃത്തികൾ കൊണ്ട് എവിടെയായാലും ദൈവത്തിന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ഞങ്ങൾ ചുറ്റിക്കറങ്ങുമ്പോഴും, നല്ല പ്രവർത്തികളും ദാനങ്ങളും ചെയ്യുന്നതിനാൽ കൃഷ്ണനിലേക്കുള്ള നമ്മുടെ ഭക്തി ഉറപ്പായിരിക്കട്ടെ.

ഏവം സഭാജിതോ ഗോപൈഃ കൃഷ്ണഭക്ത്യാ നരാധിപ। ഉദ്ധവഃ പുനരാഗച്ഛന്മഥുരാം കൃഷ്ണപാലിതാമ്

ഗോപന്മാർ കൃഷ്ണഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചപ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ, രാജാവേ, കൃഷ്ണൻ സംരക്ഷിക്കുന്ന മഥുരയിലേക്ക് വീണ്ടും മടങ്ങി.

കൃഷ്ണായ പ്രണിപത്യാഹ ഭക്ത്യുദ്രേ കം വ്രജൌകസാമ്। വസുദേവായ രാമായ രാജ്ഞേ ചോപായനാന്യദാത്

കൃഷ്ണനോട് വന്ദനം ചെയ്ത്, വ്രജവാസികൾക്ക് ഉള്ള ഭക്തിയിൽ ഹൃദയം നിറഞ്ഞ്, ഉദ്ധവൻ വസുദേവനും രാമനും രാജാവിനും സമ്മാനങ്ങൾ നൽകി.

ഭഗവതാകുബ്ജാമനോരഥപൂര്തിഃ; അക്രൂരഗൃഹം ഗത്വാ പാണ്ഡവസമാചാരജ്ഞാനായ അക്രൂരസ്യ ഹസ്തിനാപുര പ്രതി പ്രസ്ഥാനംച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) അഥ വിജ്ഞായ ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ । സൈരന്ധ്ര്യാഃ കാമതപ്തായാഃ പ്രിയമിച്ഛന് ഗൃഹം യയൌ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം കാണുന്ന, എല്ലാവരുടെയും ആത്മാവായ ഭഗവാൻ, സൈരന്ധ്രിയുടെ ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, അവളെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ അവളുടെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.

മഹാര്ഹോപസ്കരൈരാഢ്യം കാമോപായോപബൃംഹിതമ് । മുക്താദാമപതാകാഭിഃ വിതാനശയനാസനൈഃ । ധൂപൈഃ സുരഭിഭിര്ദീപൈഃ സ്രഗ് ഗന്ധൈരപി മണ്ഡിതമ്

അവളുടെ വീട് വിലയേറിയ ഉപകരണങ്ങളാൽ സമൃദ്ധമായിരുന്നു; ആനന്ദത്തിനായി ഒരുക്കിയിരുന്നതും, മുത്തുമാലകളും പതാകകളും തൂക്കിയതും, തൂണുകളും കിടക്കകളും ഇരിപ്പിടങ്ങളും അലങ്കരിച്ചതും, സുഗന്ധമുള്ള ധൂപവും വിളക്കുകളുടെ പ്രകാശവും, പുഷ്പമാലകളും സുഗന്ധങ്ങളും നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

( മിശ്ര ) ഗൃഹം തമായാന്തമവേക്ഷ്യ സാസനാത് സദ്യഃ സമുത്ഥായ ഹി ജാതസമ്ഭ്രമാ । യഥോപസങ്‌ഗമ്യ സഖീഭിരച്യുതം സഭാജയാമാസ സത്-ആസനാദിഭിഃ

അവൻ വീട്ടിൽ കയറിയതുകണ്ട്, അവൾ അൽപ്പം ആശങ്കയോടെ ഉടൻ ഇരിപ്പിടത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അച്യുതനെ യോജിച്ച രീതിയിൽ സ്വീകരിച്ച്, നല്ല ഇരിപ്പിടം ഉൾപ്പെടെ ആദരവോടെ സ്വീകരിച്ചു.

തഥോദ്ധവഃ സാധുതയാഭിപൂജിതോ ന്യഷീദദുര്വ്യാമഭിമൃശ്യ ചാസനമ് । കൃഷ്ണോഽപി തൂര്ണം ശയനം മഹാധനം വിവേശ ലോകാചരിതാന്യനുവ്രതഃ

ഉദ്ധവനും സ്നേഹപൂർവ്വം സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു, ഇരിപ്പിടം സ്പർശിച്ച് ഇരുന്നു; കൃഷ്ണൻ ലോകത്തിൽ പതിവുപോലെ വേഗത്തിൽ ആ ഭംഗിയുള്ള കിടക്കയിലേക്ക് കയറി.

സാ മജ്ജനാലേപദുകൂലഭൂഷണ സ്രഗ്ഗന്ധതാമ്ബൂലസുധാസവാദിഭിഃ । പ്രസാധിതാത്മോപസസാര മാധവം സവ്രീഡലീലോത്സ്മിതവിഭ്രമേക്ഷിതൈഃ

അവൾ കുളിച്ച്, ചന്ദനം പുരട്ടി, നല്ല വസ്ത്രവും ആഭരണങ്ങളും ധരിച്ച്, പുഷ്പമാലയും സുഗന്ധവും അണിഞ്ഞ്, താമ്പൂലവും കഴിച്ച്, ലജ്ജയോടെ ചിരിച്ചകണ്ണോടെ മാധവന്റെ അടുത്തെത്തി.

ആഹൂയ കാന്താം നവസങ്‌ഗമഹ്രിയാ വിശങ്‌കിതാം കങ്‌കണഭൂഷിതേ കരേ । പ്രഗൃഹ്യ ശയ്യാമധിവേശ്യ രാമയാ രേമേഽനുലേപാര്പണപുണ്യലേശയാ

ആ പ്രിയപ്പെട്ടവളെ, ആദ്യസംഗമത്തിലെ ലജ്ജയോടെ, കൈയിൽ കങ്കണങ്ങൾ ധരിച്ച്, കൃഷ്ണൻ വിളിച്ചു, അവളുടെ കൈ പിടിച്ച് കിടക്കയിൽ ഇരുത്തി, അവളെ അനുഗ്രഹിച്ച ആനന്ദത്തിൽ അവളോടൊപ്പം ആസ്വദിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) സാനങ്‌ഗതപ്തകുചയോരുരസസ്തഥാക്ഷ്ണോഃ ജിഘ്രന്ത്യനന്തചരണേന രുജോ മൃജന്തീ । ദോര്ഭ്യാം സ്തനാന്തരഗതം പരിരഭ്യ കാന്തമ് ആനന്ദമൂര്തിമജഹാദതിദീര്ഘതാപമ്

കാമാഗ്നിയിൽ കത്തുന്ന നെഞ്ചും മാര്ബും, ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളും, അനന്തന്റെ പാദസൗരഭം ശ്വസിച്ച്, അവയുടെ സ്പർശനത്തിൽ വേദന മായ്ച്ചു, കൈകളാൽ പ്രിയനെ നെഞ്ചിലും മാര്ബിലും ചേർത്ത്, ആനന്ദസുരൂപനായവനിൽ ദീർഘകാലമായ ദു:ഖം അവസാനിപ്പിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) സൈവം കൈവല്യനാഥം തം പ്രാപ്യ ദുഷ്പ്രാപ്യമീശ്വരമ് । അങ്‌ഗരാഗാര്പണേനാഹോ ദുര്ഭഗേദമയാചത

അവളെപ്പോലൊരു ദുർഭാഗ്യവതിക്ക് പോലും പ്രാപിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ള മോക്ഷനാഥനായ ഈശ്വരനെ ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവൾ ചന്ദനം അർപ്പിച്ച് ഒരു വരം ചോദിച്ചു.

ആഹോഷ്യതാമിഹ പ്രേഷ്ഠ ദിനാനി കതിചിന്മയാ । രമസ്വ നോത്സഹേ ത്യക്തും സങ്‌ഗം തേഽമ്ബുരുഹേക്ഷണ

"എന്റെ പ്രിയനേ, കുറെ ദിവസങ്ങൾ കൂടി ഇവിടെ എന്നോടൊപ്പം ഇരിക്കണം; കമലനയനനേ, നീ എന്നെ വിട്ടുപോകാൻ ഞാൻ സഹിക്കാനാവില്ല, ദയവായി എന്നോടൊപ്പം ആസ്വദിക്കണം."

തസ്യൈ കാമവരം ദത്ത്വാ മാനയിത്വാ ച മാനദഃ । സഹോദ്ധവേന സര്വേശഃ സ്വധാമാഗമദര്ചിതമ്

അവളുടെ ആഗ്രഹം നല്കി, ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ച ശേഷം, ആദരം നൽകുന്നവനായ സർവ്വേശ്വരൻ ഉദ്‌ധവനോടൊപ്പം തന്റെ മഹത്വമുള്ള വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

ദുരാര്ധ്യം സമാരാധ്യ വിഷ്ണും സര്വേശ്വരേശ്വരമ് । യോ വൃണീതേ മനോഗ്രാഹ്യം അസത്ത്വാത് കുമനീഷ്യസൌ

വളരെ പ്രയത്നപൂർവ്വം സർവ്വേശ്വരനായ വിഷ്ണുവിനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചവൻ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമായ ഒരു വരം തേടുമ്പോൾ, അതിൽ സത്ഗുണം ഇല്ലെങ്കിൽ, അതൊരു മോശം വിവേകമാണെന്നു തെളിയിക്കുന്നു.

അക്രൂരഭവനം കൃഷ്ണഃ സഹരാമോദ്ധവഃ പ്രഭുഃ । കിഞ്ചിത് ചികീര്ഷയന് പ്രാഗാദ് അക്രൂരപ്രീയകാമ്യയാ

കൃഷ്ണൻ, രാമനും ഉദ്‌ധവനും കൂടെ, അക്രൂരനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനും ഒരു കാര്യം ചെയ്യാനുമെന്നാഗ്രഹിച്ച് അക്രൂരന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.