ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

- ഭക്തിരസാമൃതസിന്ധു(ദക്ഷിണവിഭാഗ, പ്രഥമലഹരീ), ടീകാ - ശ്രീശ്യാമദാസ(പ്രകാശക - ശ്രീഹരിനാമ സംകീര്തന മണ്ഡല, വൃന്ദാവന) thumb|൬൪ കലാ-൧ thumb|൬൪ കലാ - ൨ thumb|൬൪ കലാ- ൩ thumb|൬൪ കലാ- ൪ അഥ ശൈവതന്ത്രോക്താശ്ചതുഃഷഷ്ടികലാ ലിഖ്യന്തേ (ശബ്ദകല്പദ്രുമഃ) । {| | ഗീതമ് ൧ വാദ്യമ് ൨ നൃത്യമ് ൩ നാട്യമ് ൪ ആലേഖ്യമ് ൫ വിശേഷകച്ഛേദ്യമ് ൬ തണ്ഡുലകുസുമബലിവികാരാഃ ൭ പുഷ്പാസ്തരണമ് ൮ ദശനവസനാങ്ഗരാഗാഃ ൯ മണിഭൂമികാകര്മ്മ ൧൦ [http://vipin110012.tripod.com/pur_index28/pva4.htm ശയനരചനമ്] ൧൧ ഉദകവാദ്യമ് ൧൨ ഉദകഘാതഃ ൧൩ ചിത്രായോഗാഃ ൧൪ മാല്യഗ്രഥനവികല്പാഃ ൧൫ ശേഖരാപീഡയോജനമ് ൧൬ നേപഥ്യയോഗാഃ ൧൭ കര്ണപത്രഭങ്ഗാഃ ൧൮ ഗന്ധയുക്തിഃ ൧൯ ഭൂഷണയോജനമ് ൨൦ ഐന്ദ്രജാലമ് ൨൧ കൌചുമാരയോഗാഃ ൨൨ ഹസ്തലാഘവമ് ൨൩ ചിത്രശാകപൂപഭക്ഷ്യവികാരക്രിയാ ൨൪ പാനകരസരാഗാസവയോജനമ് ൨൫ സൂചീവാപകര്മ്മാണി ൨൬ സൂത്രക്രീഡാ ൨൭ പ്രഹേലികാ ൨൮ പ്രതിമാലാ ൨൯ ദുര്വ്വചകയോഗാഃ ൩൦ പുസ്തകവാചനമ് ൩൧ നാടികാഖ്യായികാദര്ശനമ് ൩൨ കാവ്യസമസ്യാപൂരണമ് ൩൩ പട്ടികാവേത്രവാണവികല്പാഃ ൩൪ തര്കുകര്മ്മാണി ൩൫ തക്ഷണമ് ൩൬ വാസ്തുവിദ്യാ ൩൭ രൂപ്യരത്നപരീക്ഷാ ൩൮ ധാതുവാദഃ ൩൯ മണിരാഗജ്ഞാനമ് ൪൦ ആകരജ്ഞാനമ് ൪൧ വൃക്ഷായുര്വ്വേദയോഗാഃ ൪൨ മേഷകുക്കുടലാവകയുദ്ധവിധിഃ ൪൩ ശുകശാരികാപ്രലാപനമ് ൪൪ ഉത്സാദനമ് ൪൫ കേശമാര്ജനകൌശലമ് ൪൬ അക്ഷരമുഷ്ടികാകഥനമ് ൪൭ മ്ലേച്ഛിതകവികല്പാഃ ൪൮ ദേശഭാഷാജ്ഞാനമ് ൪൯ പുഷ്പശകടികാനിമിത്തജ്ഞാനമ് ൫൦ യന്ത്രമാതൃകാ ൫൧ ധാരണമാതൃകാ ൫൨ സമ്പാട്യമ് ൫൩ മാനസീകാവ്യക്രിയാ ൫൪ ക്രിയാവികല്പാഃ ൫൫ ഛലിതകയോഗാഃ ൫൬ അഭിധാനകോഷച്ഛന്ദോജ്ഞാനമ് ൫൭ വസ്ത്രഗോപനാനി ൫൮ ദ്യൂതവിശേഷഃ ൫൯ ആകര്ഷക്രീഡാ ൬൦ ബാലകക്രീഡനകാനി ൬൧ വൈനായികീനാം വിദ്യാനാം ജ്ഞാനമ് ൬൨ വൈജയികീനാം വിദ്യാനാം ജ്ഞാനമ് ൬൩ വൈതാലികീനാം വിദ്യാനാം ജ്ഞാനമ്

ഇപ്പോൾ ശൈവതന്ത്രങ്ങളിൽ പറയുന്ന അറുപത്തിനാലു കലകൾ ഇവയാണ്: പാട്ടുപാടൽ, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ വായിക്കൽ, നൃത്തം, നടനം, ചിത്രരചന, അലങ്കാരമുറിക്കൽ, അരി പൂക്കളാൽ അലങ്കാരങ്ങൾ ഒരുക്കൽ, പൂക്കളാൽ കിടക്ക ഒരുക്കൽ, പല്ല് വസ്ത്രം ശരീരം അലങ്കരിക്കൽ, രത്നങ്ങളാൽ നിലം അലങ്കരിക്കൽ, കിടക്ക ഒരുക്കൽ, വെള്ളത്തിൽ സംഗീതം ഉണ്ടാക്കൽ, വെള്ളത്തിൽ കളികൾ, വിവിധ കലാരൂപങ്ങൾ, പൂമാലകൾ ചുരുക്കൽ, തലമാലകൾ ഒരുക്കൽ, വേഷം ഒരുക്കൽ, കാത് അലങ്കാരങ്ങൾ ഒരുക്കൽ, സുഗന്ധങ്ങൾ ചേർക്കൽ, ആഭരണങ്ങൾ അണിയിക്കൽ, മായാജാലം, കുസൃതികൾ, കൈവേഗം, പച്ചക്കറികളും പിണ്ടിപ്പൊടിയും ഉപയോഗിച്ച് വിഭവങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കൽ, പാനീയങ്ങൾ തയ്യാറാക്കൽ, സൂചികാര്യം, നൂൽകൊണ്ടു കളികൾ, ചോദ്യങ്ങൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ ചൊല്ലൽ, പിഴവുള്ള വാക്കുകൾ, പുസ്തകങ്ങൾ വായിക്കൽ, നാടകം കഥകൾ കാണൽ, കവിതയിൽ പൂരിപ്പിക്കൽ, പായകളും കൊച്ചുപടികളും ഉണ്ടാക്കൽ, നൂൽവിരുത്തൽ, മരച്ചെരിവ്, വീടുപണിയൽ, വെള്ളി രത്നം പരിശോധിക്കൽ, ലോഹങ്ങൾക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്, രത്നങ്ങളുടെ നിറം തിരിച്ചറിയൽ, ഖനികൾക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ്, വൃക്ഷങ്ങളുടെ ആയുസ്സറിയൽ, ആടു കോഴി കുരുവികൾക്ക് പോരാട്ടം പഠിപ്പിക്കൽ, തത്തയും മൈനയും സംസാരിപ്പിക്കൽ, വൃത്തിയാക്കൽ, മുടി വെട്ടൽ, രഹസ്യ ചിഹ്നങ്ങൾ പറയൽ, വിദേശഭാഷകൾ അനുകരിക്കൽ, പ്രാദേശിക ഭാഷകൾ അറിയൽ, പൂമാലകളിൽ നിന്നുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ തിരിച്ചറിയൽ, യന്ത്രങ്ങൾ നിർമ്മിക്കൽ, മന്ത്രങ്ങൾ വരയ്ക്കൽ, കൂട്ടായി പാരായണം, മനസ്സിൽ കവിതയുണ്ടാക്കൽ, വിവിധ സൃഷ്ടികൾ, കളികളും കുസൃതികളും, നിഘണ്ടുവും വൃത്തവും അറിയൽ, വസ്ത്രം മറയ്ക്കൽ, പ്രത്യേകമായ പാശ കളികൾ, കാന്തം ഉപയോഗിച്ചുള്ള കളികൾ, കുട്ടികളുടെ കളിപ്പാട്ടങ്ങൾ, വൈനായികി വിദ്യകൾ, വൈജയികി വിദ്യകൾ, വൈതാലികി വിദ്യകൾ എന്നിവ.

സ്വവിരഹാര്തഗോപഗോപീനാം സാന്ത്വനായ ഭഗവതോദ്ധവസ്യ പ്രസ്ഥാപനമ്, നന്ദോദ്ധവസംവാദശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച। വൃഷ്ണീനാം പ്രവരോ മന്ത്രീ കൃഷ്ണസ്യ ദയിതഃ സഖാ। ശിഷ്യോ ബൃഹസ്പതേഃ സാക്ഷാദുദ്ധവോ ബുദ്ധിസത്തമഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വൃഷ്ണികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയും, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തും, ബൃഹസ്പതിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ശിഷ്യനും, അത്യന്തം ബുദ്ധിശാലിയും ആയ ഉദ്ധവൻ മന്ത്രിയായിരുന്നു.

തമാഹ ഭഗവാന്പ്രേഷ്ഠം ഭക്തമേകാന്തിനം ക്വചിത്। ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണിം പ്രപന്നാര്തിഹരോ ഹരിഃ

അവനോട്, ഹരിചേട്ടൻ ഒരിക്കൽ, ഏറ്റവും പ്രിയനും ഭക്തനും ആയ ഉദ്ധവന്റെ കൈ പിടിച്ചു, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ഗച്ഛോദ്ധവ വ്രജം സൌമ്യ പിത്രോര്നൌ പ്രീതിമാവഹ। ഗോപീനാം മദ്വിയോഗാധിം മത്സന്ദേശൈര്വിമോചയ

സൗമ്യനായ ഉദ്ധവാ, നീ വ്രജത്തിലേക്ക് പോവുക. എന്റെ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറയ്ക്കുക. ഗോപികമാരുടെ എന്റെ വേർപാടിൽ ഉള്ള വേദന എന്റെ സന്ദേശങ്ങളാൽ നീക്കുക.

താ മന്മനസ്കാ മത്പ്രാണാ മദര്ഥേ ത്യക്തദൈഹികാഃ। മാമേവ ദയിതം പ്രേഷ്ഠമാത്മാനം മനസാ ഗതാഃ । യേ ത്യക്തലോകധര്മാശ്ച മദര്ഥേ താന്ബിഭര്മ്യഹമ്

അവളാർ എന്റെ മനസ്സിൽ മുഴുകിയവരും, ജീവൻ എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചവരുമാണ്. എന്റെ خاطرം ശരീരസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരും, പ്രിയനായ എന്നെ മനസ്സിൽ തന്നെ ആത്മാവായി കണ്ടവരുമാണ്. ലോകധർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എനിക്ക് വേണ്ടി ജീവിക്കുന്നവരെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

മയി താഃ പ്രേയസാം പ്രേഷ്ഠേ ദൂരസ്ഥേ ഗോകുലസ്ത്രിയഃ। സ്മരന്ത്യോഽങ്ഗ വിമുഹ്യന്തി വിരഹൌത്കണ്ഠ്യവിഹ്വലാഃ

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി, ഞാൻ ദൂരെയാണെങ്കിലും, ഗോകുലത്തിലെ സ്ത്രീകൾ എന്നെ ഓർത്തു, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ മുഴകി, മനസ്സു കുഴങ്ങി ഇരിക്കുന്നു.

ധാരയന്ത്യതികൃച്ഛ്രേണ പ്രായഃ പ്രാണാന്കഥഞ്ചന। പ്രത്യാഗമനസന്ദേശൈര്ബല്ലവ്യോ മേ മദാത്മികാഃ

എന്നിൽ ആത്മാവു ചേർന്ന എന്റെ ഗോപികമാർ, വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നു. എന്റെ തിരിച്ചുവരവിന്റെ പ്രതീക്ഷയിലും ഞാൻ അയക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങളിലും അവർക്കു ആശ്വാസമാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഇത്യുക്ത ഉദ്ധവോ രാജന്സന്ദേശം ഭര്തുരാദൃതഃ। ആദായ രഥമാരുഹ്യ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കർത്താവിന്റെ കല്പന ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ഉദ്ധവൻ, രഥത്തിൽ കയറി, നന്ദന്റെ ഗോപുരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

പ്രാപ്തോ നന്ദവ്രജം ശ്രീമാന്നിമ്ലോചതി വിഭാവസൌ। ഛന്നയാനഃ പ്രവിശതാം പശൂനാം ഖുരരേണുഭിഃ

സൂര്യൻ അസ്തമയമായപ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ നന്ദന്റെ വ്രജയിൽ എത്തി. മാടുകളുടെ കുതിരപ്പൊടിയിൽ രഥം മറഞ്ഞ്, അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.

വാസിതാര്ഥേഽഭിയുധ്യദ്ഭിര്നാദിതം ശുഷ്മിഭിര്വൃഷൈഃ। ധാവന്തീഭിശ്ച വാസ്രാഭിരൂധോഭാരൈഃ സ്വവത്സകാന്

കാളകളുടെ കൂവൽ, പശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കാളക്കുട്ടികളുടെ വിളികൾ, പാൽ നിറഞ്ഞ അമ്മപശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കിടാവുകളുടെ ശബ്ദം, എല്ലാം ആകാശം മുഴുവനും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

ഇതസ്തതോ വിലങ്ഘദ്ഭിര്ഗോവത്സൈര്മണ്ഡിതം സിതൈഃ। ഗോദോഹശബ്ദാഭിരവം വേണൂനാം നിഃസ്വനേന ച

ഇവിടെയും അവിടെയും വെളുത്ത കാളക്കുട്ടികൾ ചാടിക്കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പശുക്കളെ പാൽകുടിക്കുന്ന ശബ്ദവും, വംശിയുടെ മധുരനാദവും മുഴങ്ങുന്നു.

ഗായന്തീഭിശ്ച കര്മാണി ശുഭാനി ബലകൃഷ്ണയോഃ। സ്വലങ്കൃതാഭിര്ഗോപീഭിര്ഗോപൈശ്ച സുവിരാജിതമ്

അവിടെ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഗോപികമാരും, ഗോപന്മാരും, ബാലരാമന്റെയും കൃഷ്ണന്റെയും പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ ഗ്രാമം ഭംഗിയാക്കി.

അഗ്ന്യര്കാതിഥിഗോവിപ്ര പിതൃദേവാര്ചനാന്വിതൈഃ। ധൂപദീപൈശ്ച മാല്യൈശ്ച ഗോപാവാസൈര്മനോരമമ്

അഗ്നി, സൂര്യൻ, അതിഥികൾ, പശുക്കൾ, ബ്രാഹ്മണർ, പിതാക്കന്മാർ, ദേവന്മാർ എന്നിവർക്കുള്ള പൂജകളും, ധൂപം, ദീപം, പൂമാലകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആ ഗോപഗ്രാമം മനോഹരമായിരുന്നു.

സര്വതഃ പുഷ്പിതവനം ദ്വിജാലികുലനാദിതമ്। ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണൈഃ പദ്മഷണ്ഡൈശ്ച മണ്ഡിതമ്

എല്ലായിടത്തും പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ കാടുകളും, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പാടുന്ന ശബ്ദവും, ഹംസകളും കുരുവികളും നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങളും അലയുന്നു.

തമാഗതം സമാഗമ്യ കൃഷ്ണസ്യാനുചരം പ്രിയമ്। നന്ദഃ പ്രീതഃ പരിഷ്വജ്യ വാസുദേവധിയാര്ചയത്

അവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന ഉദ്ധവനെ കണ്ടപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് എന്നറിഞ്ഞ്, നന്ദൻ സന്തോഷത്തോടെ അവനെ അങ്ങേറെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, വാസുദേവനെ ഓർക്കുന്ന ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു.

ഭോജിതം പരമാന്നേന സംവിഷ്ടം കശിപൌ സുഖമ്। ഗതശ്രമം പര്യപൃച്ഛത്പാദസംവാഹനാദിഭിഃ

ഉദ്ധവനെ ഏറ്റവും നല്ല ഭക്ഷണം കൊടുത്ത്, മൃദുലമായ കിടക്കയിൽ ഇരുത്തി, അവന്റെ ക്ഷീണം മാറിയതറിഞ്ഞ്, നന്ദൻ പാദസേവനവും മറ്റും ചെയ്തു അവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു.

കച്ചിദങ്ഗ മഹാഭാഗ സഖാ നഃ ശൂരനന്ദനഃ। ആസ്തേ കുശല്യപത്യാദ്യൈര്യുക്തോ മുക്തഃ സുഹൃദ്വ്രതഃ

മഹാഭാഗനേ, ഞങ്ങളുടെ സുഹൃത്തായ ശൂരപുത്രൻ സുഖമായിട്ടുണ്ടോ? കുടുംബവും മക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, സ്നേഹത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, സുഖമായി ഇരിക്കുമോ?

ദിഷ്ട്യാ കംസോ ഹതഃ പാപഃ സാനുഗഃ സ്വേന പാപ്മനാ। സാധൂനാം ധര്മശീലാനാം യദൂനാം ദ്വേഷ്ടി യഃ സദാ

ഭാഗ്യവശാൽ, സദാ സത്പുരുഷന്മാരെയും യദുക്കളെയും വെറുക്കുന്ന പാപി കംസനും അവന്റെ കൂട്ടരും, തങ്ങളുടെ തന്നെ പാപഫലത്തിൽ നശിച്ചു.

അപി സ്മരതി നഃ കൃഷ്ണോ മാതരം സുഹൃദഃ സഖീന്। ഗോപാന്വ്രജം ചാത്മനാഥം ഗാവോ വൃന്ദാവനം ഗിരിമ്

കൃഷ്ണൻ ഇന്നും ഞങ്ങളെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? അവന്റെ അമ്മയെ, സുഹൃത്തുക്കളെ, കൂട്ടുകാരെ, ഗോപുരം, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ, പശുക്കളെ, വൃന്ദാവനം, ആ മല—allാം അവൻ മറന്നോ എന്നറിയാൻ മനസ്സാക്ഷി വേദനിക്കുന്നു.

അപ്യായാസ്യതി ഗോവിന്ദഃ സ്വജനാന്സകൃദീക്ഷിതുമ്। തര്ഹി ദ്രക്ഷ്യാമ തദ്വക്ത്രം സുനസം സുസ്മിതേക്ഷണമ്

ഗോവിന്ദൻ ഒരിക്കൽക്കൊന്നും തിരിച്ചു വന്ന് സ്വന്തം ജനങ്ങളെ കാണുമോ? അങ്ങനെ വന്നാൽ, അവന്റെ മനോഹരമായ മൂക്കും പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകളും ഉള്ള മുഖം നമ്മൾ വീണ്ടും കാണാൻ കഴിയുമല്ലോ.

ദാവാഗ്നേര്വാതവര്ഷാച്ച വൃഷസര്പാച്ച രക്ഷിതാഃ। ദുരത്യയേഭ്യോ മൃത്യുഭ്യഃ കൃഷ്ണേന സുമഹാത്മനാ

കാട്ടുതീയിൽ നിന്നും കാറ്റിലും മഴയിലും, കാട്ടുപോത്തുകളിൽ നിന്നും പാമ്പുകളിൽ നിന്നും, കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും, മരണത്തിൽ നിന്നും പോലും കൃഷ്ണൻ എന്ന മഹാനായവൻ നമ്മെ രക്ഷിച്ചിരുന്നു.

സ്മരതാം കൃഷ്ണവീര്യാണി ലീലാപാങ്ഗനിരീക്ഷിതമ്। ഹസിതം ഭാഷിതം ചാങ്ഗ സര്വാ നഃ ശിഥിലാഃ ക്രിയാഃ

കൃഷ്ണന്റെ വീര്യങ്ങൾ, കളിയുള്ള കണ്ണോട്ടങ്ങൾ, ചിരി, സംസാരങ്ങൾ—ഇവയെ ഓർക്കുമ്പോൾ, പ്രിയനായവാ, നമ്മുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും മന്ദമാകുന്നു.

സരിച്ഛൈലവനോദ്ദേശാന്മുകുന്ദപദഭൂഷിതാന്। ആക്രീഡാനീക്ഷ്യമാണാനാം മനോ യാതി തദാത്മതാമ്

മുകുന്ദന്റെ പാദങ്ങൾ അലങ്കരിച്ച നദികൾ, പർവതങ്ങൾ, കാടുകൾ—അവിടങ്ങളിൽ അവനെ കളിക്കുന്നതും കാണുമ്പോൾ നമ്മുടെ മനസ്സ് അതിലൊന്നാകുന്നു.

മന്യേ കൃഷ്ണം ച രാമം ച പ്രാപ്താവിഹ സുരോത്തമൌ। സുരാണാം മഹദര്ഥായ ഗര്ഗസ്യ വചനം യഥാ

കൃഷ്ണനും രാമനും ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, ദേവന്മാരുടെ വലിയൊരു കാര്യമെന്നു ഗർഗ്ഗൻ പറഞ്ഞതുപോലെ, ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു എന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു.

കംസം നാഗായുതപ്രാണം മല്ലൌ ഗജപതിം യഥാ। അവധിഷ്ടാം ലീലയൈവ പശൂനിവ മൃഗാധിപഃ

പതിനായിരം ആനകളുടെ ശക്തിയുള്ള കംസനും, മല്ലന്മാരും, ആനകളുടെ രാജാവും—ഇവരെല്ലാം കൃഷ്ണൻ ഒരു സിംഹം മൃഗങ്ങളെ പോലെ എളുപ്പത്തിൽ സംഹരിച്ചു.

താലത്രയം മഹാസാരം ധനുര്യഷ്ടിമിവേഭരാട്। ബഭഞ്ജൈകേന ഹസ്തേന സപ്താഹമദധാദ്ഗിരിമ്

വലിയ വില്ലുപോലെയുള്ള മൂന്നു വലിയ താളമരങ്ങൾ അവൻ ഒരു കൈകൊണ്ട് ഒടിച്ചു; ഏഴു ദിവസം മുഴുവൻ ആ മല ഉയർത്തി പിടിച്ചു.

പ്രലമ്ബോ ധേനുകോഽരിഷ്ടസ്തൃണാവര്തോ ബകാദയഃ। ദൈത്യാഃ സുരാസുരജിതോ ഹതാ യേനേഹ ലീലയാ

പ്രലമ്പൻ, ധേനുകൻ, അരിഷ്ടൻ, തൃണാവർത്തൻ, ബകനു മുതലായ ദാനവന്മാർ—ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും ജയിച്ചവരെ—കൃഷ്ണൻ ഇവിടെ കളിച്ചു കൊണ്ടു തന്നെ സംഹരിച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഇതി സംസ്മൃത്യ സംസ്മൃത്യ നന്ദഃ കൃഷ്ണാനുരക്തധീഃ। അത്യുത്കണ്ഠോഽഭവത്തൂഷ്ണീം പ്രേമപ്രസരവിഹ്വലഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണനിൽ അനുരാഗം നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ള നന്ദൻ അതിയായ ആഗ്രഹത്തിൽ, പ്രേമം നിറഞ്ഞ്, മൗനമായി ഇരുന്നു.

യശോദാ വര്ണ്യമാനാനി പുത്രസ്യ ചരിതാനി ച। ശൃണ്വന്ത്യശ്രൂണ്യവാസ്രാക്ഷീത്സ്നേഹസ്നുതപയോധരാ

യശോദാ മകനായ കൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ, കണ്ണുകളിൽ കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞു, സ്നേഹത്തിൽ തുളുമ്പി, അവളുടെ മുലകൾ പകരം ചോർന്നു.