ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

തയോഃ സപര്യാം മഹതീം ചക്രേ ഭക്ത്യുപബൃംഹിതാമ്। ഉവാചാവനതഃ കൃഷ്ണം സര്വഭൂതാശയാലയമ് । ലീലാമനുഷ്യയോര്വിഷ്ണോ യുവയോഃ കരവാമ കിമ്

അവർക്കു ഭക്തിപൂർവമായ വലിയ പൂജ നടത്തി, കൃഷ്ണനെ, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: 'മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ലീലകൾ ചെയ്യുന്ന വിഷ്ണുവേ, നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?'

ശ്രീഭഗവാനുവാച। ഗുരുപുത്രമിഹാനീതം നിജകര്മനിബന്ധനമ്। ആനയസ്വ മഹാരാജ മച്ഛാസനപുരസ്കൃതഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ ഗുരുവിന്റെ മകൻ തന്റെ കർമ്മഫലത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; മഹാരാജാവേ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവനെ കൊണ്ടുവരിക.'

തഥേതി തേനോപാനീതം ഗുരുപുത്രം യദൂത്തമൌ। ദത്ത്വാ സ്വഗുരവേ ഭൂയോ വൃണീഷ്വേതി തമൂചതുഃ

അങ്ങനെ യമൻ സമ്മതിച്ച് ഗുരുപുത്രനെ യദുകുലശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; അവൻ ഗുരുവിന് അവനെ സമർപ്പിച്ചു, പിന്നെയും ഒരു വരം ആവശ്യപ്പെടാൻ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഗുരുരുവാച। സമ്യക്സമ്പാദിതോ വത്സ ഭവദ്ഭ്യാം ഗുരുനിഷ്ക്രയഃ। കോ നു യുഷ്മദ്വിധഗുരോഃ കാമാനാമവശിഷ്യതേ

ശ്രീഗുരു പറഞ്ഞു: 'മക്കളേ, നിങ്ങൾ ഗുരുദക്ഷിണ പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു; നിങ്ങളുടെ പോലുള്ള ശിഷ്യന്മാർക്കുള്ള ഗുരുവിന് ഇനി എന്ത് ആഗ്രഹിക്കാനുണ്ട്?'

ഗച്ഛതം സ്വഗൃഹം വീരൌ കീര്തിര്വാമസ്തു പാവനീ। ഛന്ദാംസ്യയാതയാമാനി ഭവന്ത്വിഹ പരത്ര ച

'വീരന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങൂ; നിങ്ങളുടെ കീർത്തി ശുദ്ധമായിരിക്കട്ടെ; നിങ്ങൾ പഠിച്ച വേദങ്ങൾ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നിങ്ങളോടൊപ്പം നിലനില്ക്കട്ടെ.'

ഗുരുണൈവമനുജ്ഞാതൌ രഥേനാനിലരംഹസാ। ആയാതൌ സ്വപുരം താത പര്ജന്യനിനദേന വൈ

ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ രഥത്തിൽ കയറി, കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ, മേഘഗർജ്ജനശബ്ദത്തോടെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

സമനന്ദന്പ്രജാഃ സര്വാ ദൃഷ്ട്വാ രാമജനാര്ദനൌ। അപശ്യന്ത്യോ ബഹ്വഹാനി നഷ്ടലബ്ധധനാ ഇവ

രാമനും ജനാർദ്ദനനും വന്നതുകണ്ട് എല്ലാ ജനങ്ങളും ഏറെ സന്തോഷിച്ചു; പലദിവസം നഷ്ടമായ ധനം വീണ്ടും ലഭിച്ചവരെപ്പോലെ അവർ ആനന്ദിച്ചു.

സ്വവിരഹാര്തഗോപഗോപീനാം സാന്ത്വനായ ഭഗവതോദ്ധവസ്യ പ്രസ്ഥാപനമ്, നന്ദോദ്ധവസംവാദശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച। വൃഷ്ണീനാം പ്രവരോ മന്ത്രീ കൃഷ്ണസ്യ ദയിതഃ സഖാ। ശിഷ്യോ ബൃഹസ്പതേഃ സാക്ഷാദുദ്ധവോ ബുദ്ധിസത്തമഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വൃഷ്ണികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയും, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തും, ബൃഹസ്പതിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ശിഷ്യനും, അത്യന്തം ബുദ്ധിശാലിയും ആയ ഉദ്ധവൻ മന്ത്രിയായിരുന്നു.

തമാഹ ഭഗവാന്പ്രേഷ്ഠം ഭക്തമേകാന്തിനം ക്വചിത്। ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണിം പ്രപന്നാര്തിഹരോ ഹരിഃ

അവനോട്, ഹരിചേട്ടൻ ഒരിക്കൽ, ഏറ്റവും പ്രിയനും ഭക്തനും ആയ ഉദ്ധവന്റെ കൈ പിടിച്ചു, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ഗച്ഛോദ്ധവ വ്രജം സൌമ്യ പിത്രോര്നൌ പ്രീതിമാവഹ। ഗോപീനാം മദ്വിയോഗാധിം മത്സന്ദേശൈര്വിമോചയ

സൗമ്യനായ ഉദ്ധവാ, നീ വ്രജത്തിലേക്ക് പോവുക. എന്റെ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറയ്ക്കുക. ഗോപികമാരുടെ എന്റെ വേർപാടിൽ ഉള്ള വേദന എന്റെ സന്ദേശങ്ങളാൽ നീക്കുക.

താ മന്മനസ്കാ മത്പ്രാണാ മദര്ഥേ ത്യക്തദൈഹികാഃ। മാമേവ ദയിതം പ്രേഷ്ഠമാത്മാനം മനസാ ഗതാഃ । യേ ത്യക്തലോകധര്മാശ്ച മദര്ഥേ താന്ബിഭര്മ്യഹമ്

അവളാർ എന്റെ മനസ്സിൽ മുഴുകിയവരും, ജീവൻ എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചവരുമാണ്. എന്റെ خاطرം ശരീരസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരും, പ്രിയനായ എന്നെ മനസ്സിൽ തന്നെ ആത്മാവായി കണ്ടവരുമാണ്. ലോകധർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എനിക്ക് വേണ്ടി ജീവിക്കുന്നവരെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

മയി താഃ പ്രേയസാം പ്രേഷ്ഠേ ദൂരസ്ഥേ ഗോകുലസ്ത്രിയഃ। സ്മരന്ത്യോഽങ്ഗ വിമുഹ്യന്തി വിരഹൌത്കണ്ഠ്യവിഹ്വലാഃ

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി, ഞാൻ ദൂരെയാണെങ്കിലും, ഗോകുലത്തിലെ സ്ത്രീകൾ എന്നെ ഓർത്തു, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ മുഴകി, മനസ്സു കുഴങ്ങി ഇരിക്കുന്നു.

ധാരയന്ത്യതികൃച്ഛ്രേണ പ്രായഃ പ്രാണാന്കഥഞ്ചന। പ്രത്യാഗമനസന്ദേശൈര്ബല്ലവ്യോ മേ മദാത്മികാഃ

എന്നിൽ ആത്മാവു ചേർന്ന എന്റെ ഗോപികമാർ, വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നു. എന്റെ തിരിച്ചുവരവിന്റെ പ്രതീക്ഷയിലും ഞാൻ അയക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങളിലും അവർക്കു ആശ്വാസമാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഇത്യുക്ത ഉദ്ധവോ രാജന്സന്ദേശം ഭര്തുരാദൃതഃ। ആദായ രഥമാരുഹ്യ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കർത്താവിന്റെ കല്പന ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ഉദ്ധവൻ, രഥത്തിൽ കയറി, നന്ദന്റെ ഗോപുരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

പ്രാപ്തോ നന്ദവ്രജം ശ്രീമാന്നിമ്ലോചതി വിഭാവസൌ। ഛന്നയാനഃ പ്രവിശതാം പശൂനാം ഖുരരേണുഭിഃ

സൂര്യൻ അസ്തമയമായപ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ നന്ദന്റെ വ്രജയിൽ എത്തി. മാടുകളുടെ കുതിരപ്പൊടിയിൽ രഥം മറഞ്ഞ്, അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.

വാസിതാര്ഥേഽഭിയുധ്യദ്ഭിര്നാദിതം ശുഷ്മിഭിര്വൃഷൈഃ। ധാവന്തീഭിശ്ച വാസ്രാഭിരൂധോഭാരൈഃ സ്വവത്സകാന്

കാളകളുടെ കൂവൽ, പശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കാളക്കുട്ടികളുടെ വിളികൾ, പാൽ നിറഞ്ഞ അമ്മപശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കിടാവുകളുടെ ശബ്ദം, എല്ലാം ആകാശം മുഴുവനും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

ഇതസ്തതോ വിലങ്ഘദ്ഭിര്ഗോവത്സൈര്മണ്ഡിതം സിതൈഃ। ഗോദോഹശബ്ദാഭിരവം വേണൂനാം നിഃസ്വനേന ച

ഇവിടെയും അവിടെയും വെളുത്ത കാളക്കുട്ടികൾ ചാടിക്കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പശുക്കളെ പാൽകുടിക്കുന്ന ശബ്ദവും, വംശിയുടെ മധുരനാദവും മുഴങ്ങുന്നു.

ഗായന്തീഭിശ്ച കര്മാണി ശുഭാനി ബലകൃഷ്ണയോഃ। സ്വലങ്കൃതാഭിര്ഗോപീഭിര്ഗോപൈശ്ച സുവിരാജിതമ്

അവിടെ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഗോപികമാരും, ഗോപന്മാരും, ബാലരാമന്റെയും കൃഷ്ണന്റെയും പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ ഗ്രാമം ഭംഗിയാക്കി.

അഗ്ന്യര്കാതിഥിഗോവിപ്ര പിതൃദേവാര്ചനാന്വിതൈഃ। ധൂപദീപൈശ്ച മാല്യൈശ്ച ഗോപാവാസൈര്മനോരമമ്

അഗ്നി, സൂര്യൻ, അതിഥികൾ, പശുക്കൾ, ബ്രാഹ്മണർ, പിതാക്കന്മാർ, ദേവന്മാർ എന്നിവർക്കുള്ള പൂജകളും, ധൂപം, ദീപം, പൂമാലകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആ ഗോപഗ്രാമം മനോഹരമായിരുന്നു.

സര്വതഃ പുഷ്പിതവനം ദ്വിജാലികുലനാദിതമ്। ഹംസകാരണ്ഡവാകീര്ണൈഃ പദ്മഷണ്ഡൈശ്ച മണ്ഡിതമ്

എല്ലായിടത്തും പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ കാടുകളും, പക്ഷികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ പാടുന്ന ശബ്ദവും, ഹംസകളും കുരുവികളും നിറഞ്ഞ താമരക്കുളങ്ങളും അലയുന്നു.

തമാഗതം സമാഗമ്യ കൃഷ്ണസ്യാനുചരം പ്രിയമ്। നന്ദഃ പ്രീതഃ പരിഷ്വജ്യ വാസുദേവധിയാര്ചയത്

അവിടെ എത്തിച്ചേർന്ന ഉദ്ധവനെ കണ്ടപ്പോൾ, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയസുഹൃത്ത് എന്നറിഞ്ഞ്, നന്ദൻ സന്തോഷത്തോടെ അവനെ അങ്ങേറെ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, വാസുദേവനെ ഓർക്കുന്ന ഭക്തിയോടെ ആദരിച്ചു.

ഭോജിതം പരമാന്നേന സംവിഷ്ടം കശിപൌ സുഖമ്। ഗതശ്രമം പര്യപൃച്ഛത്പാദസംവാഹനാദിഭിഃ

ഉദ്ധവനെ ഏറ്റവും നല്ല ഭക്ഷണം കൊടുത്ത്, മൃദുലമായ കിടക്കയിൽ ഇരുത്തി, അവന്റെ ക്ഷീണം മാറിയതറിഞ്ഞ്, നന്ദൻ പാദസേവനവും മറ്റും ചെയ്തു അവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു.

കച്ചിദങ്ഗ മഹാഭാഗ സഖാ നഃ ശൂരനന്ദനഃ। ആസ്തേ കുശല്യപത്യാദ്യൈര്യുക്തോ മുക്തഃ സുഹൃദ്വ്രതഃ

മഹാഭാഗനേ, ഞങ്ങളുടെ സുഹൃത്തായ ശൂരപുത്രൻ സുഖമായിട്ടുണ്ടോ? കുടുംബവും മക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റി, സ്നേഹത്തിൽ ഉറച്ചവനായി, സുഖമായി ഇരിക്കുമോ?

ദിഷ്ട്യാ കംസോ ഹതഃ പാപഃ സാനുഗഃ സ്വേന പാപ്മനാ। സാധൂനാം ധര്മശീലാനാം യദൂനാം ദ്വേഷ്ടി യഃ സദാ

ഭാഗ്യവശാൽ, സദാ സത്പുരുഷന്മാരെയും യദുക്കളെയും വെറുക്കുന്ന പാപി കംസനും അവന്റെ കൂട്ടരും, തങ്ങളുടെ തന്നെ പാപഫലത്തിൽ നശിച്ചു.

അപി സ്മരതി നഃ കൃഷ്ണോ മാതരം സുഹൃദഃ സഖീന്। ഗോപാന്വ്രജം ചാത്മനാഥം ഗാവോ വൃന്ദാവനം ഗിരിമ്

കൃഷ്ണൻ ഇന്നും ഞങ്ങളെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? അവന്റെ അമ്മയെ, സുഹൃത്തുക്കളെ, കൂട്ടുകാരെ, ഗോപുരം, സ്വന്തം ജനങ്ങളെ, പശുക്കളെ, വൃന്ദാവനം, ആ മല—allാം അവൻ മറന്നോ എന്നറിയാൻ മനസ്സാക്ഷി വേദനിക്കുന്നു.

അപ്യായാസ്യതി ഗോവിന്ദഃ സ്വജനാന്സകൃദീക്ഷിതുമ്। തര്ഹി ദ്രക്ഷ്യാമ തദ്വക്ത്രം സുനസം സുസ്മിതേക്ഷണമ്

ഗോവിന്ദൻ ഒരിക്കൽക്കൊന്നും തിരിച്ചു വന്ന് സ്വന്തം ജനങ്ങളെ കാണുമോ? അങ്ങനെ വന്നാൽ, അവന്റെ മനോഹരമായ മൂക്കും പുഞ്ചിരിയോടെ കണ്ണുകളും ഉള്ള മുഖം നമ്മൾ വീണ്ടും കാണാൻ കഴിയുമല്ലോ.

ദാവാഗ്നേര്വാതവര്ഷാച്ച വൃഷസര്പാച്ച രക്ഷിതാഃ। ദുരത്യയേഭ്യോ മൃത്യുഭ്യഃ കൃഷ്ണേന സുമഹാത്മനാ

കാട്ടുതീയിൽ നിന്നും കാറ്റിലും മഴയിലും, കാട്ടുപോത്തുകളിൽ നിന്നും പാമ്പുകളിൽ നിന്നും, കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും, മരണത്തിൽ നിന്നും പോലും കൃഷ്ണൻ എന്ന മഹാനായവൻ നമ്മെ രക്ഷിച്ചിരുന്നു.

സ്മരതാം കൃഷ്ണവീര്യാണി ലീലാപാങ്ഗനിരീക്ഷിതമ്। ഹസിതം ഭാഷിതം ചാങ്ഗ സര്വാ നഃ ശിഥിലാഃ ക്രിയാഃ

കൃഷ്ണന്റെ വീര്യങ്ങൾ, കളിയുള്ള കണ്ണോട്ടങ്ങൾ, ചിരി, സംസാരങ്ങൾ—ഇവയെ ഓർക്കുമ്പോൾ, പ്രിയനായവാ, നമ്മുടെ എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും മന്ദമാകുന്നു.