ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സരഹസ്യം ധനുര്വേദം ധര്മാന്ന്യായപഥാംസ്തഥാ। തഥാ ചാന്വീക്ഷികീം വിദ്യാം രാജനീതിം ച ഷഡ്വിധാമ്

അവൻ രഹസ്യമായ ധനുര്‍വേദവും, ധർമ്മത്തിന്റെ മാർഗങ്ങളും നീതിപഥങ്ങളും, കൂടാതെ തർക്കശാസ്ത്രവും ആറുവിധമായ രാജധർമങ്ങളും അവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു.

സര്വം നരവരശ്രേഷ്ഠൌ സര്വവിദ്യാപ്രവര്തകൌ। സകൃന്നിഗദമാത്രേണ തൌ സഞ്ജഗൃഹതുര്നൃപ

സകലവിദ്യകളുടെയും പ്രചാരകരായ ആ മഹാനായ മനുഷ്യരിൽ രണ്ടുപേർ, ഒരിക്കൽ മാത്രം പറഞ്ഞതുകൊണ്ടു തന്നെ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ചു.

അഹോരാത്രൈശ്ചതുഃഷഷ്ട്യാ സംയത്തൌ താവതീഃ കലാഃ*। ഗുരുദക്ഷിണയാചാര്യം ഛന്ദയാമാസതുര്നൃപ

അവർ അറുപത്തിനാലു ദിവസം രാത്രികളിൽ തന്നെ ആ കലകൾ എല്ലാം കൈവരിച്ചു; പിന്നെ ഗുരുദക്ഷിണയായി ഗുരുവിനോട് എന്ത് വേണമെന്ന് ചോദിച്ചു.

ദ്വിജസ്തയോസ്തം മഹിമാനമദ്ഭുതം സംലക്ഷ്യ രാജന്നതിമാനുഷീം മതിമ്। സമ്മന്ത്ര്യ പത്ന്യാ സ മഹാര്ണവേ മൃതം ബാലം പ്രഭാസേ വരയാം ബഭൂവ ഹ

അവരുടെ അത്ഭുതകരമായ അതിമാനുഷബുദ്ധി കണ്ടു, ദ്വിജൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, പ്രഭാസത്തിൽ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മരിച്ച തന്റെ മകനെ തിരികെ നൽകണമെന്ന് ഗുരുദക്ഷിണയായി അപേക്ഷിച്ചു.

തഥേത്യഥാരുഹ്യ മഹാരഥൌ രഥം പ്രഭാസമാസാദ്യ ദുരന്തവിക്രമൌ। വേലാമുപവ്രജ്യ നിഷീദതുഃ ക്ഷണം സിന്ധുര്വിദിത്വാര്ഹണമാഹരത്തയോഃ

അവൻമാർ സമ്മതിച്ച് മഹാരഥത്തിൽ കയറി, പ്രഭാസം എത്തി, കടൽത്തീരത്ത് ചെറുകാലം ഇരുന്നു; അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സമുദ്രം ആദരസൂചകമായ അർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു.

തമാഹ ഭഗവാനാശു ഗുരുപുത്രഃ പ്രദീയതാമ്। യോഽസാവിഹ ത്വയാ ഗ്രസ്തോ ബാലകോ മഹതോര്മിണാ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ നീ വലിയ തിരയിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ഗുരുപുത്രനെ ഉടൻ തിരികെ നൽകുക.'

ശ്രീസമുദ്ര ഉവാച। ന ചാഹാര്ഷമഹം ദേവ ദൈത്യഃ പഞ്ചജനോ മഹാന്। അന്തര്ജലചരഃ കൃഷ്ണ ശങ്ഖരൂപധരോഽസുരഃ

ശ്രീസമുദ്രൻ പറഞ്ഞു: 'പ്രഭോ, ഞാൻ ആ ബാലനെ എടുത്തിട്ടില്ല; ജലത്തിൽ വസിക്കുന്ന വലിയ അസുരനായ പഞ്ചജനൻ, ശംഖരൂപത്തിൽ, അവനെ പിടിച്ചു.'

ആസ്തേ തേനാഹൃതോ നൂനം തച്ഛ്രുത്വാ സത്വരം പ്രഭുഃ। ജലമാവിശ്യ തം ഹത്വാ നാപശ്യദുദരേഽര്ഭകമ്

അത് കേട്ട ഉടൻ തന്നെ പ്രഭു വെള്ളത്തിൽ കയറി, ആ അസുരനെ കൊല്ലുകയും, പക്ഷേ അതിന്റെ വയറ്റിൽ ബാലനെ കണ്ടെത്താനായില്ല.

തദങ്ഗപ്രഭവം ശങ്ഖമാദായ രഥമാഗമത്। തതഃ സംയമനീം നാമ യമസ്യ ദയിതാം പുരീമ്

അവന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നു ലഭിച്ച ശംഖം എടുത്തു, രഥത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, പിന്നെ യമന്റെ പ്രിയപട്ടണമായ സംയമനിപുരിയിലേക്ക് പോയി.

ഗത്വാ ജനാര്ദനഃ ശങ്ഖം പ്രദധ്മൌ സഹലായുധഃ। ശങ്ഖനിര്ഹ്രാദമാകര്ണ്യ പ്രജാസംയമനോ യമഃ

അവിടെ എത്തി ജനാർദ്ദനൻ ആയുധങ്ങളോടുകൂടി ശംഖം മുഴക്കി; അതിന്റെ മഹാശബ്ദം കേട്ട് ജീവജാലങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന യമൻ ശ്രദ്ധിച്ചു.

തയോഃ സപര്യാം മഹതീം ചക്രേ ഭക്ത്യുപബൃംഹിതാമ്। ഉവാചാവനതഃ കൃഷ്ണം സര്വഭൂതാശയാലയമ് । ലീലാമനുഷ്യയോര്വിഷ്ണോ യുവയോഃ കരവാമ കിമ്

അവർക്കു ഭക്തിപൂർവമായ വലിയ പൂജ നടത്തി, കൃഷ്ണനെ, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവനെ വണങ്ങി പറഞ്ഞു: 'മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ലീലകൾ ചെയ്യുന്ന വിഷ്ണുവേ, നിങ്ങൾക്ക് ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം?'

ശ്രീഭഗവാനുവാച। ഗുരുപുത്രമിഹാനീതം നിജകര്മനിബന്ധനമ്। ആനയസ്വ മഹാരാജ മച്ഛാസനപുരസ്കൃതഃ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'നമ്മുടെ ഗുരുവിന്റെ മകൻ തന്റെ കർമ്മഫലത്തിൽ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; മഹാരാജാവേ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവനെ കൊണ്ടുവരിക.'

തഥേതി തേനോപാനീതം ഗുരുപുത്രം യദൂത്തമൌ। ദത്ത്വാ സ്വഗുരവേ ഭൂയോ വൃണീഷ്വേതി തമൂചതുഃ

അങ്ങനെ യമൻ സമ്മതിച്ച് ഗുരുപുത്രനെ യദുകുലശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് കൊണ്ടുവന്നു; അവൻ ഗുരുവിന് അവനെ സമർപ്പിച്ചു, പിന്നെയും ഒരു വരം ആവശ്യപ്പെടാൻ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഗുരുരുവാച। സമ്യക്സമ്പാദിതോ വത്സ ഭവദ്ഭ്യാം ഗുരുനിഷ്ക്രയഃ। കോ നു യുഷ്മദ്വിധഗുരോഃ കാമാനാമവശിഷ്യതേ

ശ്രീഗുരു പറഞ്ഞു: 'മക്കളേ, നിങ്ങൾ ഗുരുദക്ഷിണ പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു; നിങ്ങളുടെ പോലുള്ള ശിഷ്യന്മാർക്കുള്ള ഗുരുവിന് ഇനി എന്ത് ആഗ്രഹിക്കാനുണ്ട്?'

ഗച്ഛതം സ്വഗൃഹം വീരൌ കീര്തിര്വാമസ്തു പാവനീ। ഛന്ദാംസ്യയാതയാമാനി ഭവന്ത്വിഹ പരത്ര ച

'വീരന്മാരേ, നിങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങൂ; നിങ്ങളുടെ കീർത്തി ശുദ്ധമായിരിക്കട്ടെ; നിങ്ങൾ പഠിച്ച വേദങ്ങൾ ഈ ലോകത്തും പരലോകത്തും നിങ്ങളോടൊപ്പം നിലനില്ക്കട്ടെ.'

ഗുരുണൈവമനുജ്ഞാതൌ രഥേനാനിലരംഹസാ। ആയാതൌ സ്വപുരം താത പര്ജന്യനിനദേന വൈ

ഗുരുവിന്റെ അനുമതിയോടെ അവർ രഥത്തിൽ കയറി, കാറ്റുപോലെ വേഗത്തിൽ, മേഘഗർജ്ജനശബ്ദത്തോടെ സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

സമനന്ദന്പ്രജാഃ സര്വാ ദൃഷ്ട്വാ രാമജനാര്ദനൌ। അപശ്യന്ത്യോ ബഹ്വഹാനി നഷ്ടലബ്ധധനാ ഇവ

രാമനും ജനാർദ്ദനനും വന്നതുകണ്ട് എല്ലാ ജനങ്ങളും ഏറെ സന്തോഷിച്ചു; പലദിവസം നഷ്ടമായ ധനം വീണ്ടും ലഭിച്ചവരെപ്പോലെ അവർ ആനന്ദിച്ചു.

സ്വവിരഹാര്തഗോപഗോപീനാം സാന്ത്വനായ ഭഗവതോദ്ധവസ്യ പ്രസ്ഥാപനമ്, നന്ദോദ്ധവസംവാദശ്ച - ശ്രീശുക ഉവാച। വൃഷ്ണീനാം പ്രവരോ മന്ത്രീ കൃഷ്ണസ്യ ദയിതഃ സഖാ। ശിഷ്യോ ബൃഹസ്പതേഃ സാക്ഷാദുദ്ധവോ ബുദ്ധിസത്തമഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: വൃഷ്ണികളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനിയും, കൃഷ്ണന്റെ പ്രിയസുഹൃത്തും, ബൃഹസ്പതിയുടെ നേരിട്ടുള്ള ശിഷ്യനും, അത്യന്തം ബുദ്ധിശാലിയും ആയ ഉദ്ധവൻ മന്ത്രിയായിരുന്നു.

തമാഹ ഭഗവാന്പ്രേഷ്ഠം ഭക്തമേകാന്തിനം ക്വചിത്। ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണിം പ്രപന്നാര്തിഹരോ ഹരിഃ

അവനോട്, ഹരിചേട്ടൻ ഒരിക്കൽ, ഏറ്റവും പ്രിയനും ഭക്തനും ആയ ഉദ്ധവന്റെ കൈ പിടിച്ചു, അഭയം തേടുന്നവരുടെ ദുഃഖം നീക്കുന്നവനായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ഗച്ഛോദ്ധവ വ്രജം സൌമ്യ പിത്രോര്നൌ പ്രീതിമാവഹ। ഗോപീനാം മദ്വിയോഗാധിം മത്സന്ദേശൈര്വിമോചയ

സൗമ്യനായ ഉദ്ധവാ, നീ വ്രജത്തിലേക്ക് പോവുക. എന്റെ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മനസ്സിൽ സന്തോഷം നിറയ്ക്കുക. ഗോപികമാരുടെ എന്റെ വേർപാടിൽ ഉള്ള വേദന എന്റെ സന്ദേശങ്ങളാൽ നീക്കുക.

താ മന്മനസ്കാ മത്പ്രാണാ മദര്ഥേ ത്യക്തദൈഹികാഃ। മാമേവ ദയിതം പ്രേഷ്ഠമാത്മാനം മനസാ ഗതാഃ । യേ ത്യക്തലോകധര്മാശ്ച മദര്ഥേ താന്ബിഭര്മ്യഹമ്

അവളാർ എന്റെ മനസ്സിൽ മുഴുകിയവരും, ജീവൻ എനിക്ക് സമർപ്പിച്ചവരുമാണ്. എന്റെ خاطرം ശരീരസുഖങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചവരും, പ്രിയനായ എന്നെ മനസ്സിൽ തന്നെ ആത്മാവായി കണ്ടവരുമാണ്. ലോകധർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച് എനിക്ക് വേണ്ടി ജീവിക്കുന്നവരെ ഞാൻ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

മയി താഃ പ്രേയസാം പ്രേഷ്ഠേ ദൂരസ്ഥേ ഗോകുലസ്ത്രിയഃ। സ്മരന്ത്യോഽങ്ഗ വിമുഹ്യന്തി വിരഹൌത്കണ്ഠ്യവിഹ്വലാഃ

എന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി, ഞാൻ ദൂരെയാണെങ്കിലും, ഗോകുലത്തിലെ സ്ത്രീകൾ എന്നെ ഓർത്തു, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ മുഴകി, മനസ്സു കുഴങ്ങി ഇരിക്കുന്നു.

ധാരയന്ത്യതികൃച്ഛ്രേണ പ്രായഃ പ്രാണാന്കഥഞ്ചന। പ്രത്യാഗമനസന്ദേശൈര്ബല്ലവ്യോ മേ മദാത്മികാഃ

എന്നിൽ ആത്മാവു ചേർന്ന എന്റെ ഗോപികമാർ, വലിയ കഷ്ടപ്പാടോടെ ജീവൻ നിലനിർത്തുന്നു. എന്റെ തിരിച്ചുവരവിന്റെ പ്രതീക്ഷയിലും ഞാൻ അയക്കുന്ന സന്ദേശങ്ങളിലും അവർക്കു ആശ്വാസമാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച। ഇത്യുക്ത ഉദ്ധവോ രാജന്സന്ദേശം ഭര്തുരാദൃതഃ। ആദായ രഥമാരുഹ്യ പ്രയയൌ നന്ദഗോകുലമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കർത്താവിന്റെ കല്പന ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച ഉദ്ധവൻ, രഥത്തിൽ കയറി, നന്ദന്റെ ഗോപുരത്തിലേക്ക് യാത്രയായി.

പ്രാപ്തോ നന്ദവ്രജം ശ്രീമാന്നിമ്ലോചതി വിഭാവസൌ। ഛന്നയാനഃ പ്രവിശതാം പശൂനാം ഖുരരേണുഭിഃ

സൂര്യൻ അസ്തമയമായപ്പോൾ, ഉദ്ധവൻ നന്ദന്റെ വ്രജയിൽ എത്തി. മാടുകളുടെ കുതിരപ്പൊടിയിൽ രഥം മറഞ്ഞ്, അവിടെ പ്രവേശിച്ചു.

വാസിതാര്ഥേഽഭിയുധ്യദ്ഭിര്നാദിതം ശുഷ്മിഭിര്വൃഷൈഃ। ധാവന്തീഭിശ്ച വാസ്രാഭിരൂധോഭാരൈഃ സ്വവത്സകാന്

കാളകളുടെ കൂവൽ, പശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കാളക്കുട്ടികളുടെ വിളികൾ, പാൽ നിറഞ്ഞ അമ്മപശുക്കളെ തേടി ഓടുന്ന കിടാവുകളുടെ ശബ്ദം, എല്ലാം ആകാശം മുഴുവനും നിറഞ്ഞിരുന്നു.

ഇതസ്തതോ വിലങ്ഘദ്ഭിര്ഗോവത്സൈര്മണ്ഡിതം സിതൈഃ। ഗോദോഹശബ്ദാഭിരവം വേണൂനാം നിഃസ്വനേന ച

ഇവിടെയും അവിടെയും വെളുത്ത കാളക്കുട്ടികൾ ചാടിക്കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. പശുക്കളെ പാൽകുടിക്കുന്ന ശബ്ദവും, വംശിയുടെ മധുരനാദവും മുഴങ്ങുന്നു.

ഗായന്തീഭിശ്ച കര്മാണി ശുഭാനി ബലകൃഷ്ണയോഃ। സ്വലങ്കൃതാഭിര്ഗോപീഭിര്ഗോപൈശ്ച സുവിരാജിതമ്

അവിടെ, മനോഹരമായി അലങ്കരിച്ച ഗോപികമാരും, ഗോപന്മാരും, ബാലരാമന്റെയും കൃഷ്ണന്റെയും പുണ്യകൃത്യങ്ങൾ പാടിക്കൊണ്ട്, ആ ഗ്രാമം ഭംഗിയാക്കി.