ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സിഞ്ചന്താവശ്രുധാരാഭിഃ സ്നേഹപാശേന ചാവൃതൌ। ന കിഞ്ചിദൂചതൂ രാജന്ബാഷ്പകണ്ഠൌ വിമോഹിതൌ

സ്നേഹബന്ധത്തിൽ കെട്ടപ്പെട്ട് കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി, അവർക്കു ഒന്നും പറയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; കണ്ണീരാൽ കഴുത്ത് മുറുകി, മനസ്സ് മയങ്ങി നിന്നു.

ഏവമാശ്വാസ്യ പിതരൌ ഭഗവാന്ദേവകീസുതഃ। മാതാമഹം തൂഗ്രസേനം യദൂനാമകരോന്നൃപമ്

ഇങ്ങനെ അമ്മയെയും അച്ഛനെയും ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം ദേവകിയുടെ മകൻ ഭഗവാൻ, യദുക്കളുടെ രാജാവായി ഉഗ്രസേനനെ സ്ഥാനാരോഹണം ചെയ്തു.

ആഹ ചാസ്മാന്മഹാരാജ പ്രജാശ്ചാജ്ഞപ്തുമര്ഹസി। യയാതിശാപാദ്യദുഭിര്നാസിതവ്യം നൃപാസനേ

അവൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, ഞങ്ങളെയും ജനങ്ങളെയും നിങ്ങൾ ആജ്ഞാപിക്കണം; യയാതിയുടെ ശാപം കാരണം യദുക്കൾക്ക് രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കാൻ പാടില്ല.

മയി ഭൃത്യ ഉപാസീനേ ഭവതോ വിബുധാദയഃ। ബലിം ഹരന്ത്യവനതാഃ കിമുതാന്യേ നരാധിപാഃ

ഞാൻ ഭൃത്യനായി ഇവിടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ദേവന്മാരും മറ്റുള്ളവരും വരെ വന്ദിച്ച് ബലി അർപ്പിക്കുന്നു; പിന്നെ മനുഷ്യരാജാക്കന്മാരെക്കുറിച്ച് പറയേണ്ടതുണ്ടോ?

സര്വാന്സ്വാന്ജ്ഞാതിസമ്ബന്ധാന്ദിഗ്ഭ്യഃ കംസഭയാകുലാന്। യദുവൃഷ്ണ്യന്ധകമധു ദാശാര്ഹകുകുരാദികാന്

കംസന്റെ ഭയത്തിൽ എല്ലായിടത്തും വിഷമിച്ചിരുന്ന യാദവരും വൃശ്യികളും അന്ധകരും മധുക്കളും ദാശാർഹരും കുകുരന്മാരും മറ്റു ബന്ധുക്കളും എല്ലാവരെയും,

സഭാജിതാന്സമാശ്വാസ്യ വിദേശാവാസകര്ശിതാന്। ന്യവാസയത്സ്വഗേഹേഷു വിത്തൈഃ സന്തര്പ്യ വിശ്വകൃത്

അവരെ ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ച്, വിദേശങ്ങളിൽ താമസിച്ച് ക്ഷീണിച്ചവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ച്, സ്വഗൃഹങ്ങളിൽ വസിക്കാൻ സൗകര്യവും ധനസമ്പത്തും നൽകി സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

കൃഷ്ണസങ്കര്ഷണഭുജൈര്ഗുപ്താ ലബ്ധമനോരഥാഃ। ഗൃഹേഷു രേമിരേ സിദ്ധാഃ കൃഷ്ണരാമഗതജ്വരാഃ

കൃഷ്ണനും സങ്കർഷണനും കൈകൊണ്ട് സംരക്ഷിച്ചപ്പോൾ, അവർക്കു മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചതൊക്കെയും ലഭിച്ചു; കൃഷ്ണനും രാമനും എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നീക്കി, അവർ സ്വഗൃഹങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.

വീക്ഷന്തോഽഹരഹഃ പ്രീതാ മുകുന്ദവദനാമ്ബുജമ്। നിത്യം പ്രമുദിതം ശ്രീമത്സദയസ്മിതവീക്ഷണമ്

അവർ ദിവസേന സന്തോഷത്തോടെ മുകുന്ദന്റെ കമലസദൃശമായ മുഖം നോക്കി, അതിലെ ദയാപൂർണ്ണമായ പുഞ്ചിരിയോടെ പ്രകാശമുള്ള സൗന്ദര്യത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു.

തത്ര പ്രവയസോഽപ്യാസന്യുവാനോഽതിബലൌജസഃ। പിബന്തോഽക്ഷൈര്മുകുന്ദസ്യ മുഖാമ്ബുജസുധാം മുഹുഃ

അവിടെ മുതിർന്നവരും യുവാക്കളെപ്പോലെ ഉജ്ജ്വലമായ ഉത്സാഹത്തോടെ, മുകുന്ദന്റെ കമലമുഖത്തിലെ അമൃതം കണ്ണുകളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആസ്വദിച്ചു.

അഥ നന്ദം സമസാദ്യ ഭഗവാന്ദേവകീസുതഃ। സങ്കര്ഷണശ്ച രാജേന്ദ്ര പരിഷ്വജ്യേദമൂചതുഃ

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ദേവകിയുടെ മകനും സങ്കർഷണനും നന്ദനെ സമീപിച്ച്, സ്നേഹത്തോടെ അണുകെട്ടി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:

പിതര്യുവാഭ്യാം സ്നിഗ്ധാഭ്യാം പോഷിതൌ ലാലിതൌ ഭൃശമ്। പിത്രോരഭ്യധികാ പ്രീതിരാത്മജേഷ്വാത്മനോഽപി ഹി

നമ്മളെ വളർത്തി സ്നേഹത്തോടെ സംരക്ഷിച്ചവൻ നീയാണല്ലോ, അച്ഛാ; പിതാമാതാക്കൾക്ക് സ്വന്തം മക്കളോടുള്ള സ്നേഹം തങ്ങളോടേക്കാൾ കൂടുതലാണ്.

സ പിതാ സാ ച ജനനീ യൌ പുഷ്ണീതാം സ്വപുത്രവത്। ശിശൂന്ബന്ധുഭിരുത്സൃഷ്ടാനകല്പൈഃ പോഷരക്ഷണേ

ബന്ധുക്കൾ ഉപേക്ഷിച്ചും തങ്ങളാൽ സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയാത്ത കുഞ്ഞുങ്ങളെ, സ്വന്തം മക്കളെപ്പോലെ വളർത്തുന്ന അച്ഛനും അമ്മയും മഹാന്മാരാണ്.

യാത യൂയം വ്രജം താത വയം ച സ്നേഹദുഃഖിതാന്। ജ്ഞാതീന്വോ ദ്രഷ്ടുമേഷ്യാമോ വിധായ സുഹൃദാം സുഖമ്

അച്ഛാ, നിങ്ങൾ വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക; ഞങ്ങൾ ഇവിടെ സുഹൃത്തുക്കളുടെ സന്തോഷം ഉറപ്പാക്കി, സ്നേഹത്തിൽ ദുഃഖിക്കുന്ന ബന്ധുക്കളെ കാണാൻ വരാം.

ഏവം സാന്ത്വയ്യ ഭഗവാന്നന്ദം സവ്രജമച്യുതഃ। വാസോഽലങ്കാരകുപ്യാദ്യൈരര്ഹയാമാസ സാദരമ്

ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം അച്യുതൻ നന്ദനെയും വൃന്ദാവനക്കാരെയും വസ്ത്രം, ആഭരണം, പാത്രം തുടങ്ങിയവ നൽകി ആദരപൂർവ്വം ആദരിച്ചു.

ഇത്യുക്തസ്തൌ പരിഷ്വജ്യ നന്ദഃ പ്രണയവിഹ്വലഃ। പൂരയന്നശ്രുഭിര്നേത്രേ സഹ ഗോപൈര്വ്രജം യയൌ

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, നന്ദൻ സ്നേഹത്തിൽ ഉണർന്ന മനസ്സോടെ ഇരുവരെയും അണുകെട്ടി, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഗോപുരന്മാരോടൊപ്പം വൃന്ദാവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

അഥ ശൂരസുതോ രാജന്പുത്രയോഃ സമകാരയത്। പുരോധസാ ബ്രാഹ്മണൈശ്ച യഥാവദ്ദ്വിജസംസ്കൃതിമ്

അപ്പോൾ, രാജാവേ, ശൂരന്റെ മകൻ വസുദേവൻ തന്റെ രണ്ടു മക്കൾക്കായി യജ്ഞികന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും വിളിച്ച് യഥാവിധി ഉപനയനം നടത്തി.

തേഭ്യോഽദാദ്ദക്ഷിണാ ഗാവോ രുക്മമാലാഃ സ്വലങ്കൃതാഃ। സ്വലങ്കൃതേഭ്യഃ സമ്പൂജ്യ സവത്സാഃ ക്ഷൌമമാലിനീഃ

അവരെ ആദരിച്ചു, സുവർണ്ണമാലകൾ അണിയിച്ച പശുക്കളെയും, അവയുടെ കിടാവുകളെയും, നല്ല വസ്ത്രം അണിയിച്ചവയെയും, അങ്ങനെ അലങ്കരിച്ച ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും സമ്മാനമായി നൽകി.

യാഃ കൃഷ്ണരാമജന്മര്ക്ഷേ മനോദത്താ മഹാമതിഃ। താശ്ചാദദാദനുസ്മൃത്യ കംസേനാധര്മതോ ഹൃതാഃ

കൃഷ്ണനും രാമനും ജനിച്ചപ്പോൾ മനസ്സിൽ സമർപ്പിച്ച പശുക്കളെ, കംസൻ അന്യായമായി എടുത്തുപോയതെന്ന് ഓർത്ത്, വസുദേവൻ ഇപ്പോൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ സമർപ്പിച്ചു.

തതശ്ച ലബ്ധസംസ്കാരൌ ദ്വിജത്വം പ്രാപ്യ സുവ്രതൌ। ഗര്ഗാദ്യദുകുലാചാര്യാദ്ഗായത്രം വ്രതമാസ്ഥിതൌ

ഇങ്ങനെ സംസ്കാരം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ആ രണ്ട് നല്ല മക്കളും ദ്വിജന്മാരായി ഗർഗനും മറ്റു കുടുംബാചാര്യന്മാരും പഠിപ്പിച്ച വ്രതം സ്വീകരിച്ചു.

പ്രഭവൌ സര്വവിദ്യാനാം സര്വജ്ഞൌ ജഗദീശ്വരൌ। നാന്യസിദ്ധാമലം ജ്ഞാനം ഗൂഹമാനൌ നരേഹിതൈഃ

അവർ എല്ലാ വിദ്യകളുടെയും ഉറവിടവും സർവ്വജ്ഞന്മാരും ലോകനാഥന്മാരുമാണെങ്കിലും, മനുഷ്യരുപത്തിൽ അവർ തങ്ങളുടെ നിർമലമായ ജ്ഞാനം മറച്ചു വെച്ചു.

അഥോ ഗുരുകുലേ വാസമിച്ഛന്താവുപജഗ്മതുഃ। കാശ്യം സാന്ദീപനിം നാമ ഹ്യവന്തിപുരവാസിനമ്

അവർക്കു ഗുരുകുലത്തിൽ വാസം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹം തോന്നി, അവൻ അവന്തിപുരത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന കാശിയിലെ സാന്ദീപനിയെ സമീപിച്ചു.

യഥോപസാദ്യ തൌ ദാന്തൌ ഗുരൌ വൃത്തിമനിന്ദിതാമ്। ഗ്രാഹയന്താവുപേതൌ സ്മ ഭക്ത്യാ ദേവമിവാദൃതൌ

അവർ ആത്മസംയമനത്തോടെ ഗുരുവിനെ യഥാവിധി സമീപിച്ച്, ദോഷമില്ലാത്ത സേവനത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ദൈവത്തെപ്പോലെ ആദരിച്ച് പഠിച്ചു.

തയോര്ദ്വിജവരസ്തുഷ്ടഃ ശുദ്ധഭാവാനുവൃത്തിഭിഃ। പ്രോവാച വേദാനഖിലാന് സാങ്ഗോപനിഷദോ ഗുരുഃ

അവരുടെ നിർമലമായ ഭാവവും ഭക്തിപൂർവമായ പെരുമാറ്റവും കണ്ടു സന്തോഷിച്ച ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ ഗുരുവായി, ഉപനിഷത്തുകളും സഹിതം മുഴുവൻ വേദങ്ങളും അവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു.

സരഹസ്യം ധനുര്വേദം ധര്മാന്ന്യായപഥാംസ്തഥാ। തഥാ ചാന്വീക്ഷികീം വിദ്യാം രാജനീതിം ച ഷഡ്വിധാമ്

അവൻ രഹസ്യമായ ധനുര്‍വേദവും, ധർമ്മത്തിന്റെ മാർഗങ്ങളും നീതിപഥങ്ങളും, കൂടാതെ തർക്കശാസ്ത്രവും ആറുവിധമായ രാജധർമങ്ങളും അവർക്കു പഠിപ്പിച്ചു.

സര്വം നരവരശ്രേഷ്ഠൌ സര്വവിദ്യാപ്രവര്തകൌ। സകൃന്നിഗദമാത്രേണ തൌ സഞ്ജഗൃഹതുര്നൃപ

സകലവിദ്യകളുടെയും പ്രചാരകരായ ആ മഹാനായ മനുഷ്യരിൽ രണ്ടുപേർ, ഒരിക്കൽ മാത്രം പറഞ്ഞതുകൊണ്ടു തന്നെ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി ഗ്രഹിച്ചു.

അഹോരാത്രൈശ്ചതുഃഷഷ്ട്യാ സംയത്തൌ താവതീഃ കലാഃ*। ഗുരുദക്ഷിണയാചാര്യം ഛന്ദയാമാസതുര്നൃപ

അവർ അറുപത്തിനാലു ദിവസം രാത്രികളിൽ തന്നെ ആ കലകൾ എല്ലാം കൈവരിച്ചു; പിന്നെ ഗുരുദക്ഷിണയായി ഗുരുവിനോട് എന്ത് വേണമെന്ന് ചോദിച്ചു.

ദ്വിജസ്തയോസ്തം മഹിമാനമദ്ഭുതം സംലക്ഷ്യ രാജന്നതിമാനുഷീം മതിമ്। സമ്മന്ത്ര്യ പത്ന്യാ സ മഹാര്ണവേ മൃതം ബാലം പ്രഭാസേ വരയാം ബഭൂവ ഹ

അവരുടെ അത്ഭുതകരമായ അതിമാനുഷബുദ്ധി കണ്ടു, ദ്വിജൻ ഭാര്യയോടൊപ്പം ആലോചിച്ച്, പ്രഭാസത്തിൽ മഹാസമുദ്രത്തിൽ മരിച്ച തന്റെ മകനെ തിരികെ നൽകണമെന്ന് ഗുരുദക്ഷിണയായി അപേക്ഷിച്ചു.

തഥേത്യഥാരുഹ്യ മഹാരഥൌ രഥം പ്രഭാസമാസാദ്യ ദുരന്തവിക്രമൌ। വേലാമുപവ്രജ്യ നിഷീദതുഃ ക്ഷണം സിന്ധുര്വിദിത്വാര്ഹണമാഹരത്തയോഃ

അവൻമാർ സമ്മതിച്ച് മഹാരഥത്തിൽ കയറി, പ്രഭാസം എത്തി, കടൽത്തീരത്ത് ചെറുകാലം ഇരുന്നു; അവരെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ സമുദ്രം ആദരസൂചകമായ അർപ്പണങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു.

തമാഹ ഭഗവാനാശു ഗുരുപുത്രഃ പ്രദീയതാമ്। യോഽസാവിഹ ത്വയാ ഗ്രസ്തോ ബാലകോ മഹതോര്മിണാ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഇവിടെ നീ വലിയ തിരയിൽ പിടിച്ചെടുത്ത ഗുരുപുത്രനെ ഉടൻ തിരികെ നൽകുക.'