ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കിം ന പശ്യത രാമസ്യ മുഖമാതാമ്രലോചനമ് । മുഷ്ടികം പ്രതി സാമര്ഷം ഹാസസംരമ്ഭശോഭിതമ്

നിങ്ങൾക്ക് രാമന്റെ മുഖം കാണുന്നില്ലേ? അതിൽ താമ്രനിറമുള്ള കണ്ണുകളും, ക്രോധം കലർന്ന ചിരിയും, മുഷ്ടികനെ നേരിടുമ്പോൾ അതിന്റെ ഭംഗിയും തെളിഞ്ഞു കാണാം.

( വസംതതിലകാ ) പുണ്യാ ബത വ്രജഭുവോ യദയം നൃലിങ്‌ഗ ഗൂഢഃ പുരാണപുരുഷോ വനചിത്രമാല്യഃ । ഗാഃ പാലയന്സഹബലഃ ക്വണയംശ്ച വേണും വിക്രീദയാഞ്ചതി ഗിരിത്രരമാര്ചിതാങ്‌ഘ്രിഃ

എത്ര ഭാഗ്യവാനാണ് വ്രജഭൂമി! ഇവിടെ മനുഷ്യരൂപത്തിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്ന പുരാതനപുരുഷൻ, കാടിലെ പുഷ്പങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച്, ബാലരാമനോടൊപ്പം പശുക്കളെ മേയിച്ചു, വേണു വായിച്ച്, ഗിരിരാജന്റെ പ്രിയങ്കരിയായ ദേവിയുടെ പാദപൂജയോടെ, അനേകം ക്രീടകളിൽ ആസ്വദിക്കുന്നു.

ഗോപ്യസ്തപഃ കിമചരന് യദമുഷ്യ രൂപം ലാവണ്യസാരമസമോര്ധ്വമനന്യസിദ്ധമ് । ദൃഗ്ഭിഃ പിബന്ത്യനുസവാഭിനവം ദുരാപമ് ഏകാന്തധാമ യശസഃ ശ്രീയ ഐശ്വരസ്യ

വ്രജത്തിലെ ഗോപികൾ എന്ത് തപസ്സാണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയില്ല; അവർക്കു ഈ അപൂർവമായ, സൌന്ദര്യത്തിന്റെ സാരമായ, തുല്യരില്ലാത്ത, ഓരോ നിമിഷവും പുതുമയുള്ള, ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ, മഹത്വത്തിന്റെയും ഐശ്വര്യത്തിന്റെയും കേന്ദ്രമായ രൂപം കണ്ണുകളാൽ ആസ്വദിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.

യാ ദോഹനേഽവഹനനേ മഥനോപലേപ പ്രേങ്‌ഖേങ്‌ഖനാര്ഭരുദിതോ-ക്ഷണമാര്ജനാദൌ । ഗായന്തി ചൈനമനുരക്തധിയോഽശ്രുകണ്ഠ്യോ ധന്യാ വ്രജസ്ത്രിയ ഉരുക്രമചിത്തയാനാഃ

വളരെ ഭാഗ്യവതികളാണ് വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ. അവരുടെ മനസ്സ് ഉരുക്രമനിൽ അകപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവർ പശുവിനെ പാൽകുടിക്കുമ്പോഴും, ചാണകം ശേഖരിക്കുമ്പോഴും, വെണ്ണയടിക്കുമ്പോഴും, നിലം പുരട്ടുമ്പോഴും, കുഞ്ഞുങ്ങളെ തൂക്കുമ്പോഴും, വീട് വൃത്തിയാക്കുമ്പോഴും, കണ്ണുനിറയുന്ന വാക്കുകളിൽ അവനെ പാടുന്നു.

പ്രാതര്വ്രജാദ് വ്രജത ആവിശതശ്ച സായം ഗോഭിഃ സമം ക്വണയതോഽസ്യ നിശമ്യ വേണുമ് । നിര്ഗമ്യ തൂര്ണമബലാഃ പഥി ഭൂരിപുണ്യാഃ പശ്യന്തി സസ്മിതമുഖം സദയാവലോകമ്

പ്രഭാതത്തിലും സായാഹ്നത്തിലും, അവൻ പശുക്കളോടൊപ്പം പുറത്ത് പോകുമ്പോഴും തിരികെ വരുമ്പോഴും, വേണു വായിക്കുന്ന ശബ്ദം കേട്ട്, വലിയ ഭാഗ്യവതികളായ യുവതികൾ പാതയിലേക്ക് വേഗത്തിൽ പുറത്ത് വരുന്നു; അവൻ ചിരിയോടെ, കരുണയോടെ നോക്കുന്ന മുഖം കാണാൻ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം പ്രഭാഷമാണാസു സ്ത്രീഷു യോഗേശ്വരോ ഹരിഃ । ശത്രും ഹന്തും മനശ്ചക്രേ ഭഗവാന് ഭരതര്ഷഭ

സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, യോഗശക്തനായ ഹരിചന്ദ്രൻ മനസ്സിൽ ശത്രുവിനെ സംഹരിക്കാനായി തീരുമാനിച്ചു.

സഭയാഃ സ്ത്രീഗിരഃ ശ്രുത്വാ പുത്രസ്നേഹശുചാഽഽതുരൌ । പിതരൌ അന്വതപ്യേതാം പുത്രയോരബുധൌ ബലമ്

ഭയത്താൽ നിറഞ്ഞ സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, പുത്രസ്നേഹത്തിലും ദുഃഖത്തിലും വേദനിച്ച മാതാപിതാക്കൾ, മക്കളുടെ ശക്തി അറിയാതെ, അവരുടെ പേരിൽ ഏറെ വിഷമിച്ചു.

തൈസ്തൈര്നിയുദ്ധവിധിഭിഃ വിവിധൈരച്യുതേതരൌ । യുയുധാതേ യഥാന്യോന്യം തഥൈവ ബലമുഷ്ടികൌ

നാനാ വിധമായ മല്ലയുദ്ധരീതികൾ ഉപയോഗിച്ച് അച്യുതനും അവന്റെ എതിരാളിയും തമ്മിൽ യുദ്ധം നടത്തി; അതുപോലെ തന്നെ ബാലനും മുഷ്ടികനും തമ്മിലും.

ഭഗവദ്‍ഗാത്രനിഷ്പാതൈഃ വജ്രനീഷ്പേഷനിഷ്ഠുരൈഃ । ചാണൂരോ ഭജ്യമാനാങ്‌ഗോ മുഹുര്ഗ്ലാനിമവാപ ഹ

ഭഗവാന്റെ ശരീരത്തിന്റെ പ്രഹാരങ്ങൾ വജ്രം ചുരണ്ടുന്നതുപോലെ കഠിനമായിരുന്നു; ചാണൂരിന്റെ ശരീരം വീണ്ടും വീണ്ടും തകർന്നുവീണ് അവൻ ക്ഷീണിച്ചു.

സ ശ്യേനവേഗ ഉത്പത്യ മുഷ്ടീകൃത്യ കരാവുഭൌ । ഭഗവന്തം വാസുദേവം ക്രുദ്ധോ വക്ഷസ്യബാധത

കഴുകന്റെ വേഗത്തിൽ ചാണൂരു ചാടിയെത്തി, രണ്ട് കൈകളും മുഷ്ടിയായി ഭഗവാൻ വാസുദേവന്റെ നെഞ്ചിൽ ക്രോധത്തോടെ അടിച്ചു.

നാചലത് തത്പ്രഹാരേണ മാലാഹത ഇവ ദ്വിപഃ । ബാഹ്വോര്നിഗൃഹ്യ ചാണൂരം ബഹുശോ ഭ്രാമയന് ഹരിഃ

ആ പ്രഹാരത്തിൽ ആനയ്ക്ക് പൂവ് വീണതുപോലെ ഭഗവാൻ അശേഷം കറങ്ങുന്നില്ല; ഹരിചന്ദ്രൻ ചാണൂരിന്റെ കൈകൾ പിടിച്ച് പലതവണ ചുറ്റിച്ചു.

ഭൂപൃഷ്ഠേ പോഥയാമാസ തരസാ ക്ഷീണ ജീവിതമ് । വിസ്രസ്താകല്പകേശസ്രഗ് ഇന്ദ്രധ്വജ ഇവാപതത്

ശക്തിയായി ഭൂമിയിൽ ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തി, ജീവൻ തീർന്ന അവന്റെ മുടിയും പുഷ്പമാലയും ചിതറിച്ചു, ഇന്ദ്രന്റെ കൊടി വീഴുന്നതുപോലെ അവൻ നിലത്ത് വീണു.

തഥൈവ മുഷ്ടികഃ പൂര്വം സ്വമുഷ്ട്യാഭിഹതേന വൈ । ബലഭദ്രേണ ബലിനാ തലേനാഭിഹതോ ഭൃശമ്

അതുപോലെ തന്നെ, ശക്തനായ ബാലഭദ്രൻ ആദ്യം തന്റെ മുഷ്ടികയാൽ മുഷ്ടികനെ ശക്തിയായി അടിച്ചു, പിന്നെ തലയാൽ കനത്ത ഒരു പ്രഹാരം നൽകി.

പ്രവേപിതഃ സ രുധിരം ഉദ്‌വമന് മുഖതോഽര്ദിതഃ । വ്യസുഃ പപാതോര്വ്യുപസ്ഥേ വാതാഹത ഇവാങ്‌ഘ്രിപഃ

അവൻ വിറച്ചു, വായിൽ നിന്ന് രക്തം ഒഴുകി, വേദനയിൽ പെടുന്നു; ജീവൻ വിട്ട്, കാറ്റിൽ വീണു കിടക്കുന്ന വൃക്ഷംപോലെ നിലത്ത് വീണു.

തതഃ കൂടമനുപ്രാപ്തം രാമഃ പ്രഹരതാം വരഃ । അവധീത് ലീലയാ രാജന് സാവജ്ഞം വാമമുഷ്ടിനാ

അതിനുശേഷം, യുദ്ധത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ, കൂഠൻ സമീപിച്ചപ്പോൾ, അവനെ വലതുകൈയുടെ അവജ്ഞാപൂർവമായ ഒരു പ്രഹാരത്തിൽ എളുപ്പത്തിൽ സംഹരിച്ചു, രാജാവേ.

തര്ഹ്യേവ ഹി ശലഃ കൃഷ്ണ പ്രപദാഹതശീര്ഷകഃ । ദ്വിധാ വിദീര്ണസ്തോശലക ഉഭാവപി നിപേതതുഃ

അത് തന്നേ സമയത്ത്, ശലന്റെ തലയ്ക്ക് കൃഷ്ണന്റെ കാലടി വീണു; ശലനും തോഷലകനും ഇരുവരും രണ്ടായി പിളർന്ന് നിലത്ത് വീണു.

ചാണൂരേ മുഷ്ടികേ കൂടേ ശലേ തോശലകേ ഹതേ । ശേഷാഃ പ്രദുദ്രുവുര്മല്ലാഃ സര്വേ പ്രാണപരീപ്സവഃ

ചാണൂരു, മുഷ്ടികൻ, കൂഠൻ, ശലൻ, തോഷലകൻ എന്നിവരെ കൊന്നതോടെ, ശേഷിച്ച എല്ലാ മല്ലന്മാരും ജീവൻ രക്ഷിക്കാനായി ഓടി രക്ഷപ്പെട്ടു.

ഗോപാന് വയസ്യാന് ആകൃഷ്യ തൈഃ സംസൃജ്യ വിജഹ്രതുഃ । വാദ്യമാനേഷു തൂര്യേഷു വല്ഗന്തൌ രുതനൂപുരൌ

അവർ ഗോപസുഹൃത്തുക്കളെ കൂട്ടത്തിൽ ചേർത്ത്, സംഗീതോപകരണങ്ങൾ മുഴങ്ങുമ്പോൾ, കാൽക്കിണ്ണങ്ങൾ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു.

ജനാഃ പ്രജഹൃഷുഃ സര്വേ കര്മണാ രാമകൃഷ്ണയോഃ । ഋതേ കംസം വിപ്രമുഖ്യാഃ സാധവഃ സാധു സാധ്വിതി

രാമനും കൃഷ്ണനും ചെയ്ത പ്രവൃത്തിയിൽ എല്ലാവരും സന്തോഷിച്ചു; കംസനെ ഒഴികെ, പ്രധാന ബ്രാഹ്മണന്മാരും ധാർമ്മികരായവരും 'ശബാശ്! ശബാശ്!' എന്ന് ഉല്ലസിച്ചു.

ഹതേഷു മല്ലവര്യേഷു വിദ്രുതേഷു ച ഭോജരാട് । ന്യവാരയത് സ്വതൂര്യാണി വാക്യം ചേദമുവാച ഹ

മല്ലന്മാരിൽ ഏറ്റവും മികച്ചവർ വീണു, ഭൂജരാജാവ് ആശങ്കയിൽ ആയപ്പോൾ, അവൻ തന്റെ തൂറിയങ്ങൾ നിർത്തിച്ചു, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:

നിഃസാരയത ദുര്വൃത്തൌ വസുദേവാത്മജൌ പുരാത് । ധനം ഹരത ഗോപാനാം നന്ദം ബധ്നീത ദുര്മതിമ്

വസുദേവന്റെ ആ രണ്ടു ദുഷ്ടമക്കളെയും നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കൂ; ഗോവാളരുടെ സമ്പത്ത് പിടിച്ചെടുക്കൂ; നന്ദനെ, ആ ദുഷ്ടനെ, കെട്ടിക്കളയൂ.

വസുദേവസ്തു ദുര്മേധാ ഹന്യതാമാശ്വസത്തമഃ । ഉഗ്രസേനഃ പിതാ ചാപി സാനുഗഃ പരപക്ഷഗഃ

വസുദേവനെ, ആ ദുഷ്ടചിന്താവാനെ, ഉത്തമകുതിരയോടൊപ്പം കൊല്ലണം; ഉഗ്രസേനനെയും അവന്റെ അനുചരന്മാരെയും, ശത്രുവിന്റെ പക്ഷം പിടിക്കുന്ന എന്റെ പിതാവിനെയും കൊല്ലണം.

ഏവം വികത്ഥമാനേ വൈ കംസേ പ്രകുപിതോഽവ്യയഃ । ലഘിമ്നോത്പത്യ തരസാ മഞ്ചമുത്തുങ്‌ഗമാരുഹത്

ഇങ്ങനെ കംസൻ ധൈര്യത്തോടെ സംസാരിച്ചപ്പോൾ, അക്ഷയനായവൻ കോപത്തോടെ അതിവേഗം ഉയർന്ന് ഉയർന്ന മഞ്ചത്തിലേക്ക് ചാടിപ്പോയി.

തം ആവിശന്തമാലോക്യ മൃത്യുമാത്മന ആസനാത് । മനസ്വീ സഹസോത്ഥായ ജഗൃഹേ സോഽസിചര്മണീ

തനിക്കു മരണമായി അടുത്തുവരുന്നവനെ കണ്ടു, കംസൻ മനസ്സുറപ്പോടെ അപ്രതീക്ഷിതമായി എഴുന്നേറ്റ് തന്റെ വാൾയും കവചവും പിടിച്ചു.

( മിശ്ര ) തം ഖഡ്ഗപാണിം വിചരന്തമാശു ശ്യേനം യഥാ ദക്ഷിണസവ്യമമ്ബരേ । സമഗ്രഹീദ് ദുര്വിഷഹോഗ്രതേജാ യഥോരഗം താര്ക്ഷ്യസുതഃ പ്രസഹ്യ

വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് കംസൻ ആകാശത്ത് വലതും ഇടതുമായി പറക്കുന്ന പരുന്തുപോലെ ചുറ്റി നടന്നു; പക്ഷേ അതിജയിക്കാനാവാത്ത ശക്തിയുള്ളവൻ അവനെ കരുത്തോടെ പിടിച്ചു, ഗരുഡൻ പാമ്പിനെ പിടിക്കുന്നതുപോലെ.

പ്രഗൃഹ്യ കേശേഷു ചലത്കിരീതം നിപാത്യ രങ്‌ഗോപരി തുങ്‌ഗമഞ്ചാത് । തസ്യോപരിഷ്ടാത് സ്വത്സ്വയമബ്ജനാഭഃ പപാത വിശ്വാശ്രയ ആത്മതന്ത്രഃ

അവന്റെ മുടിയിൽ പിടിച്ചു, കിരീടം കുലുങ്ങുമ്പോൾ, ഉയർന്ന മഞ്ചത്തിൽ നിന്ന് അരങ്ങിലേക്ക് തള്ളിയിട്ടു; പിന്നെ കമലനാഭനായ സ്വയംഭൂ, ലോകത്തിന്റെ ആശ്രയമായവൻ, മുകളിൽ നിന്ന് അവന്റെ മേൽ വീണു.

തം സമ്പരേതം വിചകര്ഷ ഭൂമൌ ഹരിര്യഥേഭം ജഗതോ വിപശ്യതഃ । ഹാ ഹേതി ശബ്ദഃ സുമഹാന് തദാഭൂദ് ഉദീരിതഃ സര്വജനൈര്നരേന്ദ്ര

ഹരിയ് അവന്റെ ജീവൻ വിട്ട ശരീരം നിലത്തേക്ക് വലിച്ചു, ആനയെ വലിക്കുന്നതുപോലെ, ലോകം മുഴുവൻ നോക്കി നിൽക്കുമ്പോൾ; അപ്പോൾ എല്ലാവരും 'ഹായ്! ഹായ്!' എന്ന് വലിയ നിലവിളി ഉയർത്തി.

സ നിത്യദോദ്വിഗ്നധിയാ തമീശ്വരം പിബന് വദന് വാ വിചരന് സ്വപന്ശ്വസന് । ദദര്ശ ചക്രായുധമഗ്രതോ യതഃ തദേവ രൂപം ദുരവാപമാപ

എപ്പോഴും ഭയത്തോടെ, ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴും സംസാരിക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ശ്വസിക്കുമ്പോഴും, അവൻ മുന്നിൽ ചക്രായുധധാരിയായ ഭഗവാനെ കണ്ടു; അതുവഴി ലഭിക്കാൻ അത്യന്തം ദുർലഭമായ ആ രൂപം അവൻ പ്രാപിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) തസ്യാനുജാ ഭ്രാതരോഽഷ്ടൌ കംകന്യഗ്രോധകാദയഃ । അഭ്യധാവന് അതിക്രുദ്ധാ ഭ്രാതുര്നിര്വേശകാരിണഃ

കങ്കൻ, ന്യഗ്രോധകൻ തുടങ്ങിയ എട്ട് സഹോദരന്മാർ, സഹോദരന്റെ മരണത്തിന് പ്രതികാരം ചെയ്യാൻ അത്യന്തം കോപത്തോടെ ഓടിയെത്തി.