സ്വവിക്രമേ പ്രതിഹതേ കുംജരേന്ദ്രോഽത്യമര്ഷിതഃ । ചോദ്യമാനോ മഹാമാത്രൈഃ കൃഷ്ണമഭ്യദ്രവദ് രുഷാ
തന്റെ ശക്തി തടയപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ ആ വലിയ ആന, ആനക്കാരന്മാര് ഉണര്ത്തിയതോടെ, കൃഷ്ണനെതിരെ ക്രോധത്തോടെ ഓടി.
തമാപതന്തമാസാദ്യ ഭഗവാന് മധുസൂദനഃ । നിഗൃഹ്യ പാണിനാ ഹസ്തം പാതയാമാസ ഭൂതലേ
അത് കൃഷ്ണനിലേക്ക് ഓടിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ മധുസൂദനന് അതിന്റെ തണ്ട് പിടിച്ച് നിലത്ത് വീഴ്ത്തി.
പതിതസ്യ പദാഽഽക്രമ്യ മൃഗേന്ദ്ര ഇവ ലീലയാ । ദന്തമുത്പാട്യ തേനേഭം ഹസ്തിപാംശ്ചാഹനദ്ധരിഃ
വീണ ആനയുടെ മേല് സിംഹം കളിയോടെ കയറുന്നതുപോലെ കൃഷ്ണന് കാല്വെച്ച്, അതിന്റെ ദന്തം പിഴുതി, ആ ദന്തം കൊണ്ട് ആനക്കാരനെ അടിച്ചു.
മൃതകം ദ്വിപമുത്സൃജ്യ ദന്തപാണിഃ സമാവിശത് । അംസന്യസ്തവിഷാണോഽസൃങ് മദബിന്ദുഭിരങ്കിതഃ । വിരൂഢസ്വേദകണികാ വദനാമ്ബുരുഹോ ബഭൌ
മരിച്ച ആനയെ അവിടെ വിട്ട്, കയ്യില് ദന്തം പിടിച്ച്, അതിനെ തോളില് വച്ചുകൊണ്ട്, രക്തവും മദവും തുള്ളിയുള്ള മുഖം വിയര്പ്പിന്റെ തുള്ളികളോടെ കൃഷ്ണന് പ്രകാശിച്ചു.
വൃതൌ ഗോപൈഃ കതിപയൈഃ ബലദേവജനാര്ദനൌ । രങ്ഗം വിവിശതൂ രാജന് ഗജദന്തവരായുധൌ
കുറച്ച് ഗോപ്പന്മാരുടെ കൂടെ, ബാലരാമനും ജനാര്ദ്ദനനും ആനയുടെ ദന്തം ആയുധമാക്കി വേദിയില് കയറി, രാജാവേ.
( അനുഷ്ടുപ് ) ഹതം കുവലയാപീഡം ദൃഷ്ട്വാ താവപി ദുര്ജയൌ । കംസോ മനസ്വ്യപി തദാ ഭൃശമുദ്വിവിജേ നൃപ
കുവലയാപീഡനെ കൊല്ലപ്പെട്ടത് കണ്ടപ്പോൾ, അത്രയും ജയിക്കാൻ കഴിയാത്തവരായിരുന്ന ആ ഇരുവരെയും കണ്ടു, മനസ്സുറ്റ കംസനും അതിവിശേഷം ഭയപ്പെട്ടു.
( മിശ്ര ) തൌ രേജതൂ രങ്ഗഗതൌ മഹാഭുജൌ വിചിത്രവേഷാഭരണസ്രഗമ്ബരൌ । യഥാ നടാവുത്തമവേഷധാരിണൌ മനഃ ക്ഷിപന്തൌ പ്രഭയാ നിരീക്ഷതാമ്
വലിയ ഭുജങ്ങൾ ഉള്ള ആ ഇരുവരും, വൈവിധ്യമാർന്ന വസ്ത്രങ്ങളും അലങ്കാരങ്ങളും പുഷ്പമാലകളും ധരിച്ച്, അരങ്ങിൽ കയറിയപ്പോൾ, ഉത്തമനടന്മാർ പോലെ മനോഹരമായ വേഷത്തിൽ, അവരെ കാണുന്നവരുടെ മനസ്സാക്ഷിയെ പ്രകാശത്തോടെ ആകർഷിച്ചു.
നിരീക്ഷ്യ താവുത്തമപൂരുഷൌ ജനാ മഞ്ചസ്ഥിതാ നാഗരരാഷ്ട്രകാ നൃപ । പ്രഹര്ഷവേഗോത്കലിതേക്ഷണാനനാഃ പപുര്ന തൃപ്താ നയനൈസ്തദാനനമ്
രാജാവേ, ആ ഉത്തമപുരുഷന്മാരെ കണ്ടപ്പോൾ, മഞ്ചത്തിൽ ഇരുന്ന നഗരവാസികളും ഗ്രാമവാസികളും, ആനന്ദത്തിന്റെ ഉല്ലാസത്തിൽ കണ്ണുകളും മുഖവും തിളങ്ങി, അവരുടെ മുഖങ്ങൾ നോക്കാൻ കണ്ണുകൾക്ക് തൃപ്തിയുണ്ടാകാതെ നോക്കി.
( അനുഷ്ടുപ് ) പിബന്ത ഇവ ചക്ഷുര്ഭ്യാം ലിഹന്ത ഇവ ജിഹ്വയാ । ജിഘ്രന്ത ഇവ നാസാഭ്യാം ശ്ലിഷ്യന്ത ഇവ ബാഹുഭിഃ
അവർ കണ്ണുകൊണ്ട് കുടിച്ചുപോലെയും, നാവുകൊണ്ട് ചവച്ചുപോലെയും, മൂക്കുകൊണ്ട് വാസനയെടുത്തുപോലെയും, കൈകളാൽ അണച്ചുപോലെയും ആയിരുന്നു.
ഊചുഃ പരസ്പരം തേ വൈ യഥാദൃഷ്ടം യഥാശ്രുതമ് । തദ് രൂപഗുണമാധുര്യ പ്രാഗല്ഭ്യസ്മാരിതാ ഇവ
അവർ പരസ്പരം കണ്ടതും കേട്ടതും അനുസ്മരിച്ച്, അവന്റെ രൂപവും ഗുണവും മാധുര്യവും ധൈര്യവും വീണ്ടും ഓർമ്മപ്പെടുത്തി സംസാരിച്ചു.
ഏതൌ ഭഗവതഃ സാക്ഷാത് ഹരേര്നാരായണസ്യ ഹി । അവതീര്ണാവിഹാംശേന വസുദേവസ്യ വേശ്മനി
ഇവരിരുവരും സാക്ഷാൽ ഭഗവാൻ ഹരിയായ നാരായണന്റെ ഭാഗാവതാരമായി വസുദേവന്റെ വീട്ടിൽ ജനിച്ചവരാണ്.
ഏഷ വൈ കില ദേവക്യാം ജാതോ നീതശ്ച ഗോകുലമ് । കാലമേതം വസന് ഗൂഢോ വവൃധേ നന്ദവേശ്മനി
ഇവൻ ദേവകിയിൽ ജനിച്ച്, പിന്നീട് ഗോകുലത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി, ഈ കാലം മുഴുവൻ ഒളിച്ചിരുത്തി, നന്ദന്റെ വീട്ടിൽ വളർന്നു.
പൂതനാനേന നീതാന്തം ചക്രവാതശ്ച ദാനവഃ । അര്ജുനൌ ഗുഹ്യകഃ കേശീ ധേനുകോഽന്യേ ച തദ്വിധാഃ
പൂതനയെ അവൻ നശിപ്പിച്ചു; ചക്രവാത് എന്ന ദാനവനും കൊല്ലപ്പെട്ടു; അർജുനൻ എന്ന ഗുഹ്യകനും, കേശിയും, ധേനുകനും മറ്റു ദാനവന്മാരും അവനാൽ സംഹരിക്കപ്പെട്ടു.
ഗാവഃ സപാലാ ഏതേന ദാവാഗ്നേഃ പരിമോചിതാഃ । കാലിയോ ദമിതഃ സര്പ ഇന്ദ്രശ്ച വിമദഃ കൃതഃ
കാളിയൻ എന്ന പാമ്പിനെ അവൻ കീഴടക്കി; പശുക്കളെയും കാവലുകാരെയും കാട്ടുതീയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചു; ഇന്ദ്രന്റെ അഹങ്കാരം തകർത്തു.
സപ്താഹമേകഹസ്തേന ധൃതോഽദ്രിപ്രവരോഽമുനാ । വര്ഷവാതാശനിഭ്യശ്ച പരിത്രാതം ച ഗോകുലമ്
ഏക കൈകൊണ്ട് ഏഴു ദിവസം വലിയ പർവതം പിടിച്ചു നിർത്തി, മഴയും കാറ്റും ഇടിമിന്നലും നിന്ന് ഗോകുലത്തെ രക്ഷിച്ചു.
ഗോപ്യോഽസ്യ നിത്യമുദിത ഹസിതപ്രേക്ഷണം മുഖമ് । പശ്യന്ത്യോ വിവിധാംസ്താപാന് തരന്തി സ്മാശ്രമം മുദാ
ഗോപികൾ അവന്റെ ചിരിയോടുകൂടിയ കണ്ണുനോട്ടം നിറഞ്ഞ മുഖം നിരന്തരം കാണുമ്പോൾ, എത്രയോ കഷ്ടപ്പാടുകളും ക്ഷീണവും സന്തോഷത്തോടെ അതിജീവിച്ചു.
വദന്ത്യനേന വംശോഽയം യദോഃ സുബഹുവിശ്രുതഃ । ശ്രിയം യശോ മഹത്വം ച ലപ്സ്യതേ പരിരക്ഷിതഃ
ഇവനാൽ ഈ പ്രശസ്തമായ യദുകുലം കൂടുതൽ കീര്ത്തിയും ഐശ്വര്യവും മഹത്വവും നേടും, അവന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ.
അയം ചാസ്യാഗ്രജഃ ശ്രീമാന് രാമഃ കമലലോചനഃ । പ്രലമ്ബോ നിഹതോ യേന വത്സകോ യേ ബകാദയഃ
ഇവൻ അവന്റെ മൂത്തസഹോദരൻ, കമലനയനനായ ശ്രീരാമൻ; പ്രലമ്പൻ, വത്സകൻ, ബകൻ തുടങ്ങിയവരെ അവൻ സംഹരിച്ചു.
ജനേഷ്വേവം ബ്രുവാണേഷു തൂര്യേഷു നിനദത്സു ച । കൃഷ്ണരാമൌ സമാഭാഷ്യ ചാണൂരോ വാക്യമബ്രവീത്
ജനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ തമ്മിൽ സംസാരിക്കുകയും, വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ചാണൂരൻ കൃഷ്ണനോടും രാമനോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ഹേ നന്ദസൂനോ ഹേ രാമ ഭവന്തൌ വീരസംമതൌ । നിയുദ്ധകുശലൌ ശ്രുത്വാ രാജ്ഞാഽഽഹൂതൌ ദിദൃക്ഷുണാ
നന്ദന്റെ മകന്മാരേ, രാമാ, നിങ്ങൾ വീരന്മാർ എന്ന് എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്നു; മല്ലയുദ്ധത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരായി രാജാവിന്റെ ആഹ്വാനപ്രകാരം ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.
പ്രിയം രാജ്ഞഃ പ്രകുര്വത്യഃ ശ്രേയോ വിന്ദന്തി വൈ പ്രജാഃ । മനസാ കര്മണാ വാചാ വിപരീത മതോഽന്യഥാ
രാജാവിന്റെ ഇഷ്ടം നിറവേറ്റുമ്പോൾ ജനങ്ങൾ മനസ്സിലും വാക്കിലും പ്രവർത്തിയിലും ക്ഷേമം നേടുന്നു; അതിന്റെ വിപരീതം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഫലം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും.
നിത്യം പ്രമുദിതാ ഗോപാ വത്സപാലാ യഥാ സ്ഫുടമ് । വനേഷു മല്ലയുദ്ധേന ക്രീഡന്തശ്ചാരയന്തി ഗാഃ
ഗോപരും കാളകാവലുകാരും എപ്പോഴും സന്തോഷത്തോടെ, കാട്ടിൽ പശുക്കളെ മേയിക്കാൻ കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ തുറന്നുപറഞ്ഞ് മല്ലയുദ്ധം കളിച്ചിരുന്നത് പതിവായിരുന്നു.
തസ്മാദ് രാജ്ഞഃ പ്രിയം യൂയം വയം ച കരവാമ ഹേ । ഭൂതാനി നഃ പ്രസീദന്തി സര്വഭൂതമയോ നൃപഃ
അതിനാലാണ്, സ്നേഹിതരേ, നമുക്ക് രാജാവിന് ഇഷ്ടമാകുന്നതെന്തോ അതാണ് ചെയ്യേണ്ടത്. രാജാവ് സന്തോഷം പ്രാപിച്ചാൽ, എല്ലാവരും നമ്മോട് സന്തോഷത്തോടെ പെരുമാറും.
തന്നിശമ്യാബ്രവീത് കൃഷ്ണോ ദേശകാലോചിതം വചഃ । നിയുദ്ധമാത്മനോഽഭീഷ്ടം മന്യമാനോഽഭിനന്ദ്യ ച
ഇത് കേട്ടശേഷം കൃഷ്ണൻ, സമയത്തിനും സ്ഥലത്തിനും അനുയോജ്യമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു; താനേ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്ന പോരാട്ടത്തെ സ്വാഗതം ചെയ്തു.
പ്രജാ ഭോജപതേരസ്യ വയം ചാപി വനേചരാഃ । കരവാമ പ്രിയം നിത്യം തന്നഃ പരമനുഗ്രഹഃ
നാം രാജാവ് ഭോജന്റെ പ്രജകളും, കാടിൽ ജീവിക്കുന്നവരും, എല്ലായ്പ്പോഴും അവനു ഇഷ്ടമുള്ളത് ചെയ്യും; അതാണ് ഞങ്ങൾക്ക് ഏറ്റവും വലിയ അനുഗ്രഹം.
ബാലാ വയം തുല്യബലൈഃ ക്രീഡിഷ്യാമോ യഥോചിതമ് । ഭവേന്നിയുദ്ധം മാധര്മഃ സ്പൃശേന്മല്ല സഭാസദഃ
നാം കുട്ടികളാണ്; സമാനമായ ശക്തിയുള്ളവരോടൊപ്പം കളിക്കാം. പോരാട്ടം നീതിപൂർവ്വമായിരിക്കണം, മല്ലസഭയിലെവർക്ക് ഞങ്ങളോട് കുറ്റം പറയേണ്ടി വരാതിരിക്കാൻ.
ചാണൂര ഉവാച - ന ബാലോ ന കിശോരസ്ത്വം ബലശ്ച ബലിനാം വരഃ । ലീലയേഭോ ഹതോ യേന സഹസ്രദ്വിപസത്ത്വഭൃത്
ചാണൂരൻ പറഞ്ഞു: നീ കുട്ടിയുമല്ല, ബാലനുമല്ല; ശക്തന്മാരിൽ ഏറ്റവും മുന്നിലാണ് നീ. കളിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ ആയിരം ആനയുടെ ശക്തിയുള്ള ആനയെ പോലും നീ കൊല്ലുകയുണ്ടായി.
തസ്മാദ് ഭവദ്ഭ്യാം ബലിഭിഃ യോദ്ധവ്യം നാനയോഽത്ര വൈ । മയി വിക്രമ വാര്ഷ്ണേയ ബലേന സഹ മുഷ്ടികഃ
അതിനാൽ, നിങ്ങളിരുവരും ശക്തന്മാരോടൊപ്പം പോരാടണം; ഇവിടെ ഒഴിഞ്ഞുനിൽക്കാൻ വഴിയില്ല. ബാലരാമൻ മുഷ്ടികനോടൊപ്പം പോരട്ടെ, ഞാൻ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ശക്തി പരീക്ഷിക്കാം.
ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ പൂര്വാര്ധേ കുവലയാപീഡവധോ നാമ ത്രിചത്വാരിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ, മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ് ഭാഗവതത്തിൽ, പാരമഹംസ്യ സംഹിതയുടെ പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ ആദ്യപകുതിയിൽ, കുവലയാപീഡവധം എന്ന പേരിലുള്ള നാൽപ്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
( ശാര്ദൂലവിക്രീഡിത ) മല്ലാനാമശനിര്നൃണാം നരവരഃ സ്ത്രീണാം സ്മരോ മൂര്തിമാന് । ഗോപാനാം സ്വജനോഽസതാം ക്ഷിതിഭുജാം ശാസ്താ സ്വപിത്രോഃ ശിശുഃ । മൃത്യുര്ഭോജപതേര്വിരാഡവിദുഷാം തത്ത്വം പരം യോഗിനാം । വൃഷ്ണീനാം പരദേവതേതി വിദിതോ രങ്ഗം ഗതഃ സാഗ്രജഃ
മല്ലന്മാർക്ക് അവൻ ഇടിമിന്നലുപോലെയായിരുന്നു; മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; സ്ത്രീകൾക്ക് മന്മഥൻ ശരീരധാരിയായി; ഗോപ്രജകൾക്ക് അടുത്ത ബന്ധുവായി; ദുഷ്ടരാജാക്കന്മാർക്ക് ശിക്ഷകൻ; മാതാപിതാക്കൾക്ക് ബാലൻ; ഭോജരാജാവിന് മരണമായി; ജ്ഞാനികൾക്ക് വിശ്വരൂപം; യോഗികൾക്ക് പരമസത്യം; വൃഷ്ണികൾക്ക് പരമദൈവം എന്നിങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്ന അവൻ തന്റെ സഹോദരനോടൊപ്പം അരങ്ങിലേക്ക് കടന്നു.