ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കിം നു നഃ കുശലം പൃച്ഛേ ഏധമാനേ കുലാമയേ । കംസേ മാതുലനാമ്ന്യങ്‌ഗ സ്വാനാം നസ്തത്പ്രജാസു ച

നമ്മുടെ കുടുംബം കഷ്ടത അനുഭവിക്കുമ്പോഴും, കംസൻ, നമ്മുടെ അമ്മാവൻ, നമ്മെയും നമ്മുടെ ജനങ്ങളെയും ഭരിക്കുമ്പോഴും, ഞാൻ എങ്ങനെ നമ്മുടെ ക്ഷേമം ചോദിക്കാനാകും?

അഹോ അസ്മദഭൂദ് ഭൂരി പിത്രോര്വൃജിനമാര്യയോഃ । യദ്ധേതോഃ പുത്രമരണം യദ്ധേതോര്ബന്ധനം തയോഃ

അയ്യോ, ഞങ്ങളുടെ കാരണത്താൽ എന്റെ മഹാനായ അമ്മയുടെയും അച്ഛന്റെയും മേൽ എത്രയും വലിയ ദു:ഖം സംഭവിച്ചു! ഞങ്ങളുടെ പേരിൽ അവരുടെ മക്കൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു, ഞങ്ങളുടെ പേരിൽ ഇരുവരും തടവിൽ അടയ്ക്കപ്പെട്ടു.

ദിഷ്ട്യാദ്യ ദര്ശനം സ്വാനാം മഹ്യം വഃ സൌമ്യ കാങ്‌ക്ഷിതമ് । സഞ്ജാതം വര്ണ്യതാം താത തവാഗമനകാരണമ്

ഇന്ന് ഭാഗ്യവശാൽ ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം ആളുകളെ കാണാൻ കഴിഞ്ഞു, ഞാൻ അതിനായി എത്ര ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു! സ്നേഹമുള്ളവാ, നീ വന്നതിന്റെ കാരണം പറയൂ.

ശ്രീശുക ഉവാച - പൃഷ്ടോ ഭഗവതാ സര്വം വര്ണയാമാസ മാധവഃ । വൈരാനുബന്ധം യദുഷു വസുദേവവധോദ്യമമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ചോദിച്ചതിനാൽ മാധവൻ എല്ലാം വിശദമായി പറഞ്ഞു—യദുക്കളുടെ തമ്മിലുള്ള വൈരവും, വസുദേവനെ കൊല്ലാൻ കംസൻ ഉദ്ദേശിക്കുന്നതും.

യത്സന്ദേശോ യദര്ഥം വാ ദൂതഃ സമ്പ്രേഷിതഃ സ്വയമ് । യദുക്തം നാരദേനാസ്യ സ്വജന്മാനകദുന്ദുഭേഃ

അക്രൂരൻ സ്വയം ദൂതനായി അയക്കപ്പെട്ട സന്ദേശവും ഉദ്ദേശവും, അനകദുണ്ടുഭിയുടെ മകന്റെ ജനനത്തെക്കുറിച്ച് നാരദൻ കംസനോട് പറഞ്ഞതും വിശദീകരിച്ചു.

ശ്രുത്വാക്രൂരവചഃ കൃഷ്ണോ ബലശ്ച പരവീരഹാ । പ്രഹസ്യ നന്ദം പിതരം രാജ്ഞാ ദിഷ്ടം വിജജ്ഞതുഃ

അക്രൂരന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ശത്രുക്കളുടെ വീരന്മാരെ ജയിക്കുന്ന കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും ചിരിച്ചു, രാജാവിന്റെ ആജ്ഞ നന്ദൻ അച്ഛനോട് അറിയിച്ചു.

ഗോപാന് സമാദിശത് സോഽപി ഗൃഹ്യതാം സര്വഗോരസഃ । ഉപായനാനി ഗൃഹ്ണീധ്വം യുജ്യന്താം ശകടാനി ച

അവൻ പശുപാലന്മാരോട് പറഞ്ഞു: എല്ലാ പാലും പാൽപൊതികളും ശേഖരിക്കൂ. സമ്മാനങ്ങൾ ഒരുക്കൂ, കാറുകൾ കെട്ടി തയ്യാറാക്കൂ.

യാസ്യാമഃ ശ്വോ മധുപുരീം ദാസ്യാമോ നൃപതേ രസാന് । ദ്രക്ഷ്യാമഃ സുമഹത്പര്വ യാന്തി ജാനപദാഃ കില । ഏവമാഘോഷയത്ക്ഷത്രാ നന്ദഗോപഃ സ്വഗോകുലേ

നാളെ നാം മധുരാപുരിയിലേക്ക് പോകും, രാജാവിന് നമ്മുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ അർപ്പിക്കും, വലിയ ഉത്സവം കാണും; ഗ്രാമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവർ അവിടെ പോകുന്നു എന്നല്ലോ. ഇങ്ങനെ നന്ദഗോപൻ തന്റെ ഗോപുരത്തിൽ എല്ലാവർക്കും അറിയിച്ചു.

ഗോപ്യസ്താസ്തദ് ഉപശ്രുത്യ ബഭൂവുര്വ്യഥിതാ ഭൃശമ് । രാമകൃഷ്ണൌ പുരീം നേതും അക്രൂരം വ്രജമാഗതമ്

ഇത് കേട്ടപ്പോൾ, പശുപാലകസ്ത്രികൾ വളരെ ദു:ഖിതരായി; രാമനും കൃഷ്ണനും നഗരത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാൻ അക്രൂരൻ വ്രജത്തിലേക്ക് വന്നിരിക്കുന്നു.

കാശ്ചിത് തത്കൃതഹൃത്താപ ശ്വാസമ്ലാനമുഖശ്രിയഃ । സ്രംസദ്‌ദുദ്ദുകൂലവലയ കേശഗ്രംഥ്യശ്ച കാശ്ചന

ചിലർ ഇതുകൊണ്ട് മനസ്സിൽ ദു:ഖം അനുഭവിച്ച്, ആഹ്‌വാസം കൊണ്ടു മുഖം മങ്ങിയവരായി; ചിലർ വസ്ത്രവും വളയും മുടിയണിയും ഇടയിൽ തന്നെ വീണുപോയി.

അന്യാശ്ച തദനുധ്യാന നിവൃത്താശേഷവൃത്തയഃ । നാഭ്യജാനന് ഇമം ലോകം ആത്മലോകം ഗതാ ഇവ

മറ്റുചിലർ അവനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തയിൽ മുഴുകി, എല്ലാ ദൈനംദിന പ്രവർത്തനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചു; അവർ ഈ ലോകം മറന്ന്, തങ്ങളുടെ ഉള്ളിലെ ലോകത്തേക്ക് കടന്നുപോയവരായി.

സ്മരന്ത്യശ്ചാപരാഃ ശൌരേഃ അനുരാഗസ്മിതേരിതാഃ । ഹൃദിസ്പൃശശ്ചിത്രപദാ ഗിരഃ സംമുമുഹുഃ സ്ത്രിയഃ

ശൗരിയുടെ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ചും പറഞ്ഞതും ഓർമ്മിച്ചപ്പോൾ, ഹൃദയം സ്പർശിച്ച ആ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ടു ആ സ്ത്രീകൾ മുഴുവൻ അമ്പരന്ന് പോയി.

ഗതിം സുലലിതാം ചേഷ്ടാം സ്നിഗ്ധഹാസാവലോകനമ് । ശോകാപഹാനി നര്മാണി പ്രോദ്ദാമചരിതാനി ച

അവരുടെ മനസ്സിൽ അവന്റെ സുന്ദരമായ നടപ്പും, ഇളകുന്ന ചലനങ്ങളും, സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ചുനോക്കിയതും, ദു:ഖം മാറ്റിയ തമാശകളും, കളിയാട്ടങ്ങളുമൊക്കെ ഓർമ്മയായി.

ചിന്തയന്ത്യോ മുകുന്ദസ്യ ഭീതാ വിരഹകാതരാഃ । സമേതാഃ സങ്‌ഘശഃ പ്രോചുഃ അശ്രുമുഖ്യോഽച്യുതാശയാഃ

മുകുന്ദനെ ഓർത്ത്, വേർപാടിന്റെ ഭയത്തിലും വേദനയിലും ആ സ്ത്രീകൾ കൂട്ടമായി ചേരുകയും, കണ്ണുനിറയെ കണ്ണീർ വീഴ്ത്തി, അച്യുതനിൽ മനസ്സ് ആകൃഷ്ടരായി തമ്മിൽ സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു.

ശ്രീഗോപ്യ ഊചുഃ - ( മിശ്ര ) അഹോ വിധാതസ്തവ ന ക്വചിദ് ദയാ സംയോജ്യ മൈത്ര്യാ പ്രണയേന ദേഹിനഃ । താംശ്ചാകൃതാര്ഥാന് വിയുനങ്‌ക്ഷ്യപാര്ഥകം വിക്രീഡിതം തേഽര്ഭകചേഷ്ടിതം യഥാ

സ്ത്രീകൾ പറഞ്ഞു: സൃഷ്ടാവേ, നീ എത്ര ക്രൂരനാണ്! ജീവികൾക്ക് സൗഹൃദവും സ്നേഹവും നൽകിയാണ് നീ ചേർക്കുന്നത്, പക്ഷേ അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാതെ തന്നെ വേർപെടുത്തുന്നു. കുട്ടികളുടെ കളിപ്പാട്ടം പിടിച്ചുപറിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇത്.

യസ്ത്വം പ്രദര്ശ്യാസിതകുന്തലാവൃതം മുകുന്ദവക്ത്രം സുകപോലമുന്നസമ് । ശോകാപനോദസ്മിതലേശസുന്ദരം കരോഷി പാരോക്ഷ്യമസാധു തേ കൃതമ്

നീ ഞങ്ങൾക്ക് മുകുന്ദന്റെ കറുത്ത മുടിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മുഖവും, മനോഹരമായ കണങ്ങളും ഉയർന്ന മൂക്കും, ദു:ഖം അകറ്റുന്ന പുഞ്ചിരിയുമൊക്കെയുള്ള മുഖം കാണിച്ചുവെച്ചു. പിന്നെ അവനെ ഞങ്ങളിൽ നിന്ന് ദൂരെയാക്കി. ഇതൊന്നും ശരിയല്ല.

ക്രൂരസ്ത്വമക്രൂരസമാഖ്യയാ സ്മ നഃ ചക്ഷുര്ഹി ദത്തം ഹരസേ ബതാജ്ഞവത് । യേനൈകദേശേഽഖിലസര്ഗസൌഷ്ഠവം ത്വദീയമദ്രാക്ഷ്മ വയം മധുദ്വിഷഃ

നീ ക്രൂരനാണ്, അകൃൂരൻ എന്ന പേരിന് യഥാർത്ഥം നീ തന്നെ! ഞങ്ങൾക്ക് കാഴ്ച നൽകിയിട്ട്, അതു പിടിച്ചുപറിക്കുന്നവനാണ് നീ. കാരണം, നിന്റെ വഴി ഞങ്ങൾ മധുദ്വിഷിന്റെ സകല സൃഷ്ടിയുടെ സൗന്ദര്യവും ഒരിടത്ത് കണ്ടു.

ന നന്ദസൂനുഃ ക്ഷണഭങ്‌ഗസൌഹൃദഃ സമീക്ഷതേ നഃ സ്വകൃതാതുരാ ബത । വിഹായ ഗേഹാന് സ്വജനാന് താന് പതീന് തദ്ദാസ്യമദ്ധോപഗതാ നവപ്രിയഃ

നന്ദന്റെ മകൻ, ക്ഷണികമായ സ്നേഹമുള്ളവൻ, ഇനി ഞങ്ങളെ നോക്കുന്നില്ല. ഞങ്ങൾ തന്നെ ചെയ്ത പാപങ്ങൾ കൊണ്ടു വേദനയിലാണു. വീടും കുടുംബവും ഭർത്താക്കളെയും വിട്ട് അവനെ സേവിക്കാൻ വന്നപ്പോൾ, അവൻ പുതിയ പ്രിയപ്പെട്ടവരെ കണ്ടെത്തി.

സുഖം പ്രഭാതാ രജനീയമാശിഷഃ സത്യാ ബഭൂവുഃ പുരയോഷിതാം ധ്രുവമ് । യാഃ സംപ്രവിഷ്ടസ്യ മുഖം വ്രജസ്പതേഃ പാസ്യന്ത്യപാങ്‌ഗോത് കലിതസ്മിതാസവമ്

ആ നഗരത്തിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് ആ രാത്രി സന്തോഷത്തോടെ കടന്നുപോയി; അവരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമായി. കാരണം, അവർ വ്രജപതിയുടെ മുഖം, അവൻ കടന്നുവരുമ്പോൾ, പുഞ്ചിരിയോടെ കൺചിമ്മൽകൊണ്ട് കാണാൻ പോകുന്നു.

താസാം മുകുന്ദോ മധുമഞ്ജുഭാഷിതൈരഃ ഗൃഹീതചിത്തഃ പരവാന് മനസ്വ്യപി । കഥം പുനര്നഃ പ്രതിയാസ്യതേഽബലാ ഗ്രാമ്യാഃ സലജ്ജസ്മിതവിഭ്രമൈര്ഭ്രമന്

അവരുടെ മധുരമായ വാക്കുകളിൽ ആകൃഷ്ടനായ മുകുന്ദൻ ഇപ്പോൾ അവർക്കു കീഴ്പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, എത്ര ശക്തമായ മനസ്സുള്ളവനാണെങ്കിലും. ഇനിയവൻ ഗ്രാമത്തിലെ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക്, ലജ്ജയും പ്രേമഭ്രമയും നിറഞ്ഞ ഞങ്ങളിലേയ്ക്ക്, തിരിച്ചു വരുമോ?

അദ്യ ധ്രുവം തത്ര ദൃശോ ഭവിഷ്യതേ ദാശാര്ഹഭോജാന്ധക വൃഷ്ണിസാത്വതാമ് । മഹോത്സവഃ ശ്രീരമണം ഗുണാസ്പദം ദ്രക്ഷ്യന്തി യേ ചാധ്വനി ദേവകീസുതമ്

ഇന്ന് ദശാർഹന്മാർക്കും ഭോജന്മാർക്കും അന്ധകർക്കും വൃഷ്ണികൾക്കും സാത്വതന്മാർക്കും വലിയ ഉത്സവമായിരിക്കും. വഴി കൂടെ പോകുന്നവർക്ക് ദേവകീസുതന്റെ സകല ഗുണങ്ങളുടെയും ആകർഷണമായ ശ്രീരാമണനെ കാണാൻ സാധിക്കും.

മൈതദ്വിധസ്യാകരുണസ്യ നാമ ഭൂദ് അക്രൂര ഇത്യേതദതീവ ദാരുണഃ । യോഽസാവനാശ്വാസ്യ സുദുഃഖിതം ജനം പ്രിയാത്പ്രിയം നേഷ്യതി പാരമധ്വനഃ

ഇങ്ങനെ കരുണയില്ലാത്തവനാണ് അകൃൂരൻ എന്ന പേര് ലഭിക്കേണ്ടത്! ഞങ്ങളുടെ വലിയ ദു:ഖത്തിൽ ഒരു ആശ്വാസവാക്ക് പോലും പറയാതെ, ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനെ ദൂരെയാക്കുന്നവൻ എത്ര ക്രൂരനാണ്!

അനാര്ദ്രധീരേഷ സമാസ്ഥിതോ രഥം തമന്വമീ ച ത്വരയന്തി ദുര്മദാഃ । ഗോപാ അനോഭിഃ സ്ഥവിരൈരുപേക്ഷിതം ദൈവം ച നോഽദ്യ പ്രതികൂലമീഹതേ

കരുണയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ അവൻ രഥത്തിൽ കയറി. ഉന്മാദികളായവർ അവനെ വേഗത്തിൽ പോകാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു. മുതിർന്നവരാൽ അവഗണിക്കപ്പെട്ട ഗോപന്മാർ കാളവണ്ടികളുമായി പിന്തുടരുന്നു. ഇന്ന് ദൈവം തന്നെ ഞങ്ങൾക്കെതിരെ തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

നിവാരയാമഃ സമുപേത്യ മാധവം കിം നോഽകരിഷ്യന് കുലവൃദ്ധബാന്ധവാഃ । മുകുന്ദസങ്‌ഗാന്നിമിഷാര്ധദുസ്ത്യജാദ് ദൈവേന വിധ്വംസിതദീനചേതസാമ്

നാം ചേർന്ന് മാധവനെ തടയാൻ പോകാം! മുകുന്ദനിൽ നിന്ന് ഒരു നിമിഷം പോലും വേർപാടു സഹിക്കാനാവാത്ത ഞങ്ങളുടെ മനസ്സ്, ദൈവം കൊണ്ട് തകർന്നപ്പോൾ, കുടുംബവൃദ്ധരും ബന്ധുക്കളും എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?

( വസംതതിലകാ ) യസ്യാനുരാഗലലിതസ്മിതവല്ഗുമന്ത്ര ലീലാവലോകപരിരമ്ഭണരാസഗോഷ്ഠാമ് । നീതാഃ സ്മ നഃ ക്ഷണമിവ ക്ഷണദാ വിനാ തം ഗോപ്യഃ കഥം ന്വതിതരേമ തമോ ദുരന്തമ്

അവന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയും, മനോഹരമായ വാക്കുകളും, കളിയാട്ട കണ്മുന്നുകളും, അളവില്ലാത്ത ആലിംഗനങ്ങളും, രാസലീലയുടെ ആനന്ദവും കൊണ്ടു ഞങ്ങളുടെ ഹൃദയം ആകൃഷ്ടമായ ഗോപികൾ, അവനില്ലാതെ ഒരു നിമിഷം പോലും ഈ അനന്തമായ ഇരുണ്ട വേർപാട് എങ്ങനെ കടന്നുപോകും?

യോഽഹ്നഃ ക്ഷയേ വ്രജമനന്തസഖഃ പരീതോ ഗോപൈര്വിശന് ഖുരരജശ്ഛുരിതാലകസ്രക് । വേണും ക്വണന് സ്മിതകടാക്ഷനിരീക്ഷണേന ചിത്തം ക്ഷിണോത്യമുമൃതേ നു കഥം ഭവേമ

ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അനന്തന്റെ സുഹൃത്ത്, ഗോപന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, കാളകളുടെ കുതിരപ്പൊടിയിൽ തലമുടി മൂടപ്പെട്ട്, വേണു വായിച്ച്, പുഞ്ചിരിയോടെ കൺചിമ്മലോടെ വ്രജത്തിലേക്ക് മടങ്ങുമ്പോൾ, അവനെ ഇല്ലാതെ ഞങ്ങൾ എങ്ങനെ ജീവിക്കും?

ശ്രീശുക ഉവാച - ( മിശ്ര ) ഏവം ബ്രുവാണാ വിരഹാതുരാ ഭൃശം വ്രജസ്ത്രിയഃ കൃഷ്ണവിഷക്തമാനസാഃ । വിസൃജ്യ ലജ്ജാം രുരുദുഃ സ്മ സുസ്വരം ഗോവിന്ദ ദാമോദര മാധവേതി

ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ കൃഷ്‌ണനിൽ മനസ്സാക്രമിച്ച്, ലജ്ജ ഒഴിഞ്ഞ്, വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു: 'ഗോവിന്ദാ! ദാമോദരാ! മാധവാ!'

( അനുഷ്ടുപ് ) സ്ത്രീണാമേവം രുദന്തീനാം ഉദിതേ സവിതര്യഥ । അക്രൂരശ്ചോദയാമാസ കൃതമൈത്രാദികോ രഥമ്

സ്ത്രീകൾ ഇങ്ങനെ കരയുമ്പോൾ, സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ, സൗഹൃദം നിറഞ്ഞ കടമകൾ നിറവേറ്റിയ അകൃൂരൻ രഥം മുന്നോട്ട് ഓടിച്ചു.

ഗോപാസ്തമന്വസജ്ജന്ത നന്ദാദ്യാഃ ശകടൈസ്തതഃ । ആദായോപായനം ഭൂരി കുമ്ഭാന് ഗോരസസമ്ഭൃതാന്

നന്ദനും മറ്റുള്ളവരും നയിച്ച ഗോപന്മാർ, കാളകളിൽ നിന്നുള്ള പലവിധ ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ നിറച്ച വലിയ പാത്രങ്ങൾ കൊണ്ടു, കാളവണ്ടികളിൽ അവരെ പിന്തുടർന്നു.