ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ന മയ്യുപൈഷ്യത്യരിബുദ്ധിമച്യുതഃ കംസസ്യ ദൂതഃ പ്രഹിതോഽപി വിശ്വദൃക് । യോഽന്തര്ബഹിശ്ചേതസ ഏതദീഹിതം ക്ഷേത്രജ്ഞ ഈക്ഷത്യമലേന ചക്ഷുഷാ

ഞാൻ കംസന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് വന്നതെങ്കിലും, എല്ലാം കാണുന്ന അച്യുതൻ എന്നെ ശത്രുവായി കാണില്ല. കാരണം, മനസ്സിൽ ഉള്ളതും പുറത്തുള്ളതും അവൻ ശുദ്ധമായ കണ്ണുകൊണ്ട് എല്ലാം കാണുന്നു.

അപ്യങ്‌ഘ്രിമൂലേഽവഹിതം കൃതാഞ്ജലിം മാമീക്ഷിതാ സസ്മിതമാര്ദ്രയാ ദൃശാ । സപദ്യപധ്വസ്തസമസ്തകില്ബിഷോ വോഢാ മുദം വീതവിശങ്‌ക ഊര്ജിതാമ്

അവന്റെ പാദത്തിൻ കീഴിൽ ഞാൻ കൃതാഞ്ജലിയായി വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, അവൻ നനവുള്ള, ചിരിയുള്ള, ദയാപൂർണ്ണമായ കണ്കളാൽ എന്നെ നോക്കും. ഉടൻ തന്നെ എന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും, ഞാൻ ഭയമില്ലാതെ വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.

സുഹൃത്തമം ജ്ഞാതിമനന്യദൈവതം ദോര്ഭ്യാം ബൃഹദ്‍ഭ്യാം പരിരപ്സ്യതേഽഥ മാമ് । ആത്മാ ഹി തീര്ഥീക്രിയതേ തദൈവ മേ ബന്ധശ്ച കര്മാത്മക ഉച്ഛ്വസിത്യതഃ

ശ്രേഷ്ഠനായ സുഹൃത്ത്, ബന്ധുവും ഏകദൈവവുമായ അവൻ തന്റെ വിശാലമായ കൈകളാൽ എന്നെ അണയിക്കും. അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ എന്നെ പരിശുദ്ധനാക്കുന്നു, എന്റെ കർമ്മജന്യബന്ധനം അപ്പോൾ തന്നെ അകറ്റപ്പെടുന്നു.

ലബ്ധ്വാങ്‌ഗസങ്‌ഗം പ്രണതം കൃതാഞ്ജലിം മാം വക്ഷ്യതേഽക്രൂര തതേത്യുരുശ്രവാഃ । തദാ വയം ജന്മഭൃതോ മഹീയസാ നൈവാദൃതോ യോ ധിഗമുഷ്യ ജന്മ തത്

അവന്റെ അംഗസ്പർശം ലഭിച്ച്, കൃതാഞ്ജലിയായി ഞാൻ വണങ്ങുമ്പോൾ, അക്രൂരാ, അവൻ എന്നോട് സംസാരിക്കും. അപ്പോൾ, നമ്മൾ മനുഷ്യരായി ജനിച്ചിട്ടും, അവൻ നമ്മെ ആദരിക്കാത്തതുകൊണ്ട്, അത്തരം ജന്മം നിന്ദനീയമാണ്.

ന തസ്യ കശ്ചിദ് ദയിതഃ സുഹൃത്തമോ ന ചാപ്രിയോ ദ്വേഷ്യ ഉപേക്ഷ്യ ഏവ വാ । തഥാപി ഭക്താന് ഭജതേ യഥാ തഥാ സുരദ്രുമോ യദ്വദുപാശ്രിതോഽര്ഥദഃ

അവനു ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനോ, ഏറ്റവും നല്ല സുഹൃത്തോ, വെറുപ്പുള്ളവനോ, അവഗണിക്കപ്പെടുന്നവനോ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും, ആരെങ്കിലും ആശ്രയിച്ചാൽ, സ്വർഗവൃക്ഷം പോലെ, ഭക്തന്മാരെ അവൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

കിം ചാഗ്രജോ മാവനതം യദൂത്തമഃ സ്മയന് പരിഷ്വജ്യ ഗൃഹീതമഞ്ജലൌ । ഗൃഹം പ്രവേഷ്യാപ്തസമസ്തസത്കൃതം സമ്പ്രക്ഷ്യതേ കംസകൃതം സ്വബന്ധുഷു

ഇതുകൂടി, യദുക്കുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ മൂത്തവൻ, അഞ്ജലിചെയ്ത് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചവനെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അങ്കത്തേയ്ക്ക് ചേർത്ത്, വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു, അവിടെ എല്ലാ ആദരവും ഒരുക്കിയിരുന്നതു കണ്ടു, കംസൻ ബന്ധുക്കളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ കഷ്ടതകൾക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതി സഞ്ചിന്തയന്കൃഷ്ണം ശ്വഫല്കതനയോഽധ്വനി । രഥേന ഗോകുലം പ്രാപ്തഃ സൂര്യശ്ചാസ്തഗിരിം നൃപ

ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനെ ഓർത്തുകൊണ്ടു, ശ്വഫൽകനന്ദനൻ യാത്രയിൽ രഥത്തിൽ ഗോകുലത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറൻ മലയിൽ എത്തുന്നതുപോലെയായിരുന്നു, രാജാവേ.

( മിശ്ര ) പദാനി തസ്യാഖിലലോകപാല കിരീടജുഷ്ടാമലപാദരേണോഃ । ദദര്ശ ഗോഷ്ഠേ ക്ഷിതികൌതുകാനി വിലക്ഷിതാന്യബ്ജയവാങ്‌കുശാദ്യൈഃ

അവൻ ആ ഗോപുരത്തിൽ, ലോകപാലന്മാർ തങ്ങളുടെ കിരീടത്തിൽ ധരിക്കുന്ന വിശുദ്ധ പാദധൂളിയുള്ളവന്റെ ചിഹ്നങ്ങളായ കമലം, യവം, അങ്കുശം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങളാൽ വ്യത്യസ്തമായ പാദചിഹ്നങ്ങൾ കണ്ടു.

തദ്ദര്ശനാഹ്ലാദവിവൃദ്ധസമ്ഭ്രമഃ പ്രേമ്ണോര്ധ്വരോമാശ്രുകലാകുലേക്ഷണഃ । രഥാദവസ്കന്ദ്യ സ തേഷ്വചേഷ്ടത പ്രഭോരമൂന്യങ്‌ഘ്രിരജാംസ്യഹോ ഇതി

അവയെ കണ്ടപ്പോൾ അതിയായ സന്തോഷവും ഭക്തിപ്രേമവും നിറഞ്ഞു, കണ്ണുനീരും രോമാഞ്ചവും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, അവിടെയുള്ളവരിൽ ചുറ്റി നടന്നു, 'അയ്യോ, ഇതാ പ്രഭുവിന്റെ പാദധൂളി!' എന്ന് ഉല്ലാസത്തോടെ പറഞ്ഞു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദേഹംഭൃതാമിയാനര്ഥോ ഹിത്വാ ദമ്ഭം ഭിയം ശുചമ് । സന്ദേശാദ്യോ ഹരേര്ലിങ്‌ഗ ദര്ശനശ്രവണാദിഭിഃ

ശരീരമുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ലാഭം അഹങ്കാരം, ഭയം, ദുഃഖം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്; അതിന് ആദ്യം ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ദർശനം, ശ്രവണം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ സാധ്യമാണ്.

ദദര്ശ കൃഷ്ണം രാമം ച വ്രജേ ഗോദോഹനം ഗതൌ । പീതനീലാമ്ബരധരൌ ശരദമ്ബുരഹേക്ഷണൌ

അവൻ ഗോകുലത്തിൽ കൃഷ്ണനെയും ബാലരാമനെയും പശു ദോഹനത്തിന് ശേഷം മടങ്ങിവരുന്നത് കണ്ടു; ഒരുവൻ മഞ്ഞയും മറ്റൊരുവൻ നീലയും വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കണ്ണുകൾ ശരദ്കാലത്തിലെ താമരപൂവുപോലെയാണ്.

കിശോരൌ ശ്യാമലശ്വേതൌ ശ്രീനികേതൌ ബൃഹദ്‍ഭുജൌ । സുമുഖൌ സുന്ദരവരൌ ബലദ്വിരദവിക്രമൌ

അവർ ഇരുവരും യൗവനത്തിൽ, ഒരുവൻ കറുത്തും മറ്റൊരുവൻ വെളുത്തും, സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആധാരങ്ങൾ, വിശാലമായ കൈകൾ, മനോഹരമായ മുഖങ്ങൾ, ഭംഗിയുള്ള രൂപങ്ങൾ, ബാലയാനകളെപോലെയുള്ള ശക്തിയും നടപ്പും ഉള്ളവർ.

ധ്വജവജ്രാങ്‌കുശാമ്ഭോജൈഃ ചിഹ്നിതൈരങ്‌ഘ്രിഭിര്വ്രജമ് । ശോഭയന്തൌ മഹാത്മാനൌ സാനുക്രോശസ്മിതേക്ഷണൌ

ധ്വജം, വജ്രം, അങ്കുശം, കമലം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങളുള്ള പാദങ്ങളാൽ മഹാത്മാക്കൾ വ്രജഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു; അവരുടെ ദൃഷ്ടി കരുണയും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ ചിരിയുമാണ്.

ഉദാരരുചിരക്രീഡൌ സ്രഗ്വിണൌ വനമാലിനൌ । പുണ്യഗന്ധാനുലിപ്താങ്‌ഗൌ സ്നാതൌ വിരജവാസസൌ

ഉദാരവും മനോഹരവുമായ കളികളിൽ, പുഷ്പമാലകളും കാട്ടുപൂക്കളുമണിഞ്ഞ്, ദൈവിക സുഗന്ധങ്ങൾ പുരട്ടിയ ശരീരവും, സ്നാനമെടുത്ത് നിർമ്മലവസ്ത്രം ധരിച്ചവരുമാണ് അവർ.

പ്രധാനപുരുഷാവാദ്യൌ ജഗദ്ധേതൂ ജഗത്പതീ । അവതീര്ണൌ ജഗത്യര്ഥേ സ്വാംശേന ബലകേശവൌ

പ്രധാനപുരുഷന്മാരായ ഇരുവരും, ലോകത്തിന്റെ കാരണവും രക്ഷകനുമാണ്; ഭൂമിയുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കാൻ തങ്ങളുടെ അംശങ്ങളായി ബാലരാമനും കേശവനും ആയി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ദിശോ വിതിമിരാ രാജന് കുര്വാണൌ പ്രഭയാ സ്വയാ । യഥാ മാരകതഃ ശൈലോ രൌപ്യശ്ച കനകാചിതൌ

രാജാവേ, അവർ തങ്ങളുടെ പ്രകാശത്താൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കി; പച്ചക്കല്ല് മലയും വെള്ളി മലയും പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ചതുപോലെയാണ് അവർ.

രഥാത് തൂര്ണം അവപ്ലുത്യ സോഽക്രൂരഃ സ്നേഹവിഹ്വലഃ । പപാത ചരണോപാന്തേ ദണ്ഡവത് രാമകൃഷ്ണയോഃ

അക്രൂരൻ, അതിയായ സ്നേഹത്തിൽ, രഥത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, രാമനും കൃഷ്ണനും മുന്നിൽ ദണ്ഡവത്പ്രണാമം ചെയ്തു.

ഭഗവദ്ദര്ശനാഹ്ലാദ ബാഷ്പപര്യാകുലേക്ഷണഃ । പുലകചിതാങ്‌ഗ ഔത്കണ്ഠ്യാത് സ്വാഖ്യാനേ നാശകന് നൃപ

പ്രഭുവിനെ കണ്ട സന്തോഷത്തിൽ കണ്ണുനീരും രോമാഞ്ചവും നിറഞ്ഞ ശരീരവും, അതിയായ ആകാംക്ഷയിൽ തന്റെ പേര് പോലും പറയാൻ കഴിയാതെ നിന്നു, രാജാവേ.

ഭഗവാന് തമഭിപ്രേത്യ രഥാങ്‌ഗാങ്‌കിതപാണിനാ । പരിരേഭേഽഭ്യുപാകൃഷ്യ പ്രീതഃ പ്രണതവത്സലഃ

ഭഗവാൻ, രഥചക്രത്തിന്റെ അടയാളം കൈയിൽ ഉള്ളവൻ, അവന്റെ അടുത്തേയ്ക്ക് വന്നു, സ്നേഹത്തോടെ ചേർത്ത് അങ്കത്തേയ്ക്ക് ചേർത്തു; ഭക്തരെ സ്നേഹിക്കുന്നവനാണ് അദ്ദേഹം.

സങ്‌കര്ഷണശ്ച പ്രണതം ഉപഗുഹ്യ മഹാമനാഃ । ഗൃഹീത്വാ പാണിനാ പാണീ അനയത് സാനുജോ ഗൃഹമ്

സങ്കർഷണനും, മഹാത്മാവായവൻ, നമസ്കരിച്ചവനെ അങ്കത്തേയ്ക്ക് ചേർത്ത്, കൈ പിടിച്ച്, സഹോദരനോടൊപ്പം വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.

പൃഷ്ട്വാഥ സ്വാഗതം തസ്മൈ നിവേദ്യ ച വരാസനമ് । പ്രക്ഷാല്യ വിധിവത് പാദൌ മധുപര്കാര്ഹണമാഹരത്

ശുഭാശംസകൾ ചോദിച്ച്, ആദരപൂർവ്വം ഉത്തമാസനം നൽകി, പാദങ്ങൾ ശുദ്ധീകരിച്ച്, പതിവുപോലെ മധുപർക്കം അർപ്പിച്ചു.

നിവേദ്യ ഗാം ചാതിഥയേ സംവാഹ്യ ശ്രാന്തമാദൃതഃ । അന്നം ബഹുഗുണം മേധ്യം ശ്രദ്ധയോപാഹരദ് വിഭുഃ

അഥിതിക്ക് ഒരു പശുവു സമർപ്പിച്ചു, ക്ഷീണിച്ച അവന്റെ ശരീരം ആദരപൂർവ്വം മസാജ് ചെയ്തു, ഭക്തിയോടെ ശുദ്ധവും സമൃദ്ധിയുമുള്ള അന്നം നൽകിയു.

തസ്മൈ ഭുക്തവതേ പ്രീത്യാ രാമഃ പരമധര്മവിത് । മഖവാസൈര്ഗന്ധമാല്യൈഃ പരാം പ്രീതിം വ്യധാത് പുനഃ

അവൻ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിനുശേഷം, ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള രാമൻ, യാഗങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന സുഗന്ധവും പുഷ്പമാലകളും നൽകി, വീണ്ടും അതിയായ സ്നേഹത്തോടെ ആദരിച്ചു.

പപ്രച്ഛ സത്കൃതം നന്ദഃ കഥം സ്ഥ നിരനുഗ്രഹേ । കംസേ ജീവതി ദാശാര്ഹ സൌനപാലാ ഇവാവയഃ

നന്ദൻ ആദരപൂർവ്വം അക്രൂരനോടു ചോദിച്ചു: കംസൻ ഇപ്പോഴും ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ ദയയില്ലാത്ത സ്ഥലത്ത് നിങ്ങൾ എങ്ങനെ കഴിയുന്നു ദാശാർഹാ? ഞങ്ങൾ ക്രൂരനായ ഒരു യജമാനന്റെ കീഴിലുള്ള പശുപാലകർ പോലെയല്ലേ?

യോഽവധീത് സ്വസ്വസുസ്തോകാന് ക്രോശന്ത്യാ അസുതൃപ് ഖലഃ । കിം നു സ്വിത്തത്പ്രജാനാം വഃ കുശലം വിമൃശാമഹേ

തന്റെ സഹോദരിമാരുടെ മക്കളെ, അമ്മമാർ വിലപിക്കുമ്പോഴും, കൊല്ലുന്ന ആ ദുഷ്ടൻ ഉള്ളപ്പോൾ, നിങ്ങൾക്കും നിങ്ങളുടെ ജനങ്ങൾക്കും എങ്ങനെ ക്ഷേമം ഉണ്ടാകുമെന്നു ഞങ്ങൾ സംശയിക്കുന്നു.

ഇത്ഥം സൂനൃതയാ വാചാ നന്ദേന സുസഭാജിതഃ । അക്രൂരഃ പരിപൃഷ്ടേന ജഹാവധ്വപരിശ്രമമ്

ഇങ്ങനെ നന്ദൻ സ്നേഹപൂർവ്വം സംസാരിച്ച് ആദരിച്ചപ്പോൾ, അക്രൂരൻ ചോദിച്ച കാര്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം പറയുമ്പോൾ യാത്രയുടെ ക്ഷീണം മറന്നു.

ശ്രീകൃഷ്ണബലരാമയോര്മഥുരായാം പ്രതി പ്രസ്ഥാനം വിരഹകാതര ഗോപീനാം കരുണോദ്‌ഗാരഃ കാലിംദ്യാം അക്രൂരകര്തൃകം ഭഗവദ്‌ധാമ ദര്ശനം ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) സുഖോപവിഷ്ടഃ പര്യങ്‌കേ രമകൃഷ്ണോരുമാനിതഃ । ലേഭേ മനോരഥാന് സര്വാന് പന്പഥി യാന് സ ചകാര ഹ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാമനും കൃഷ്ണനും ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അക്രൂരൻ സുഖമായി കിടക്കയിൽ ഇരുന്നു യാത്രയിൽ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ച എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ലഭിച്ചു.

കിമലഭ്യം ഭഗവതി പ്രസന്നേ ശ്രീനികേതനേ । തഥാപി തത്പരാ രാജന് ന ഹി വാഞ്ഛന്തി കിഞ്ചന

ഭാഗ്യത്തിന്റെ വാസസ്ഥാനം ആയ ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായാൽ എന്താണ് പ്രാപിക്കാനാകാത്തത്? എങ്കിലും, രാജാവേ, ഭഗവാനിൽ ഭക്തിയുള്ളവർക്ക് ഒന്നും ആഗ്രഹമില്ല.

സായംതനാശനം കൃത്വാ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । സുഹൃത്സു വൃത്തം കംസസ്യ പപ്രച്ഛാന്യച്ചികീര്ഷിതമ്

സന്ധ്യാ ഭക്ഷണം കഴിച്ചതിന് ശേഷം, ദേവകിയുടെ പുത്രനായ ഭഗവാൻ സുഹൃത്തുക്കളോട് കംസന്റെ പ്രവൃത്തികളും പുതിയ ഉദ്ദേശങ്ങളും ചോദിച്ചു.