ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

മൈവം മമാധമസ്യാപി സ്യാദേവാച്യുതദര്ശനമ് । ഹ്രിയമാണഃ കലനദ്യാ ക്വചിത്തരതി കശ്ചന

എനിക്ക് പോലൊരു പാപിക്ക് പോലും അച്യുതന്റെ ദർശനം നിഷേധിക്കപ്പെടരുതേ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. കാരണം, കാലത്തിന്റെ നദിയിൽ ഒഴുകിപ്പോകുന്നവരിൽ ചിലർക്ക് പോലും ചിലപ്പോൾ അതിനെ കടന്ന് പോകാൻ സാധിക്കാറുണ്ട്.

മമാദ്യാമങ്‌ഗലം നഷ്ടം ഫലവാംശ്ചൈവ മേ ഭവഃ । യന്നമസ്യേ ഭഗവതോ യോഗിധ്യേയാംഘ്രിപങ്‌കജമ്

ഇന്ന് എന്റെ ദുർഭാഗ്യം അവസാനിച്ചു, എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായി. കാരണം, യോഗിമാർ ധ്യാനിക്കുന്ന ഭഗവാന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ ഞാൻ വണങ്ങുന്നു.

( മിശ്ര ) കംസോ ബതാദ്യാകൃത മേഽത്യനുഗ്രഹം ദ്രക്ഷ്യേഽങ്‌ഘ്രിപദ്മം പ്രഹിതോഽമുനാ ഹരേഃ । കൃതാവതാരസ്യ ദുരത്യയം തമഃ പൂര്വേഽതരന് യന്നഖമണ്ഡലത്വിഷാ

ഇന്ന് കംസം എനിക്ക് വലിയ അനുഗ്രഹം ചെയ്തിരിക്കുന്നു. ഹരിയുടെ കമലപാദങ്ങൾ ഞാൻ കാണാൻ പോകുന്നു. അവൻ അവതാരമായി ഇറങ്ങിയവൻ, പുരാതനർ പോലും കടക്കാൻ കഴിയാത്ത ഇരുണ്ടതിനെ, അവന്റെ നഖങ്ങളുടെ പ്രകാശം കൊണ്ട് തകർത്തവൻ.

യദര്ചിതം ബ്രഹ്മഭവാദിഭിഃ സുരൈഃ ശ്രിയാ ച ദേവ്യാ മുനിഭിഃ സസാത്വതൈഃ । ഗോചാരണായാനുചരൈശ്ചരദ്‌വനേ യദ്‍ഗോപികാനാം കുചകുങ്‌കുമാങ്‌കിതമ്

ബ്രഹ്മാവും ശിവനും മറ്റു ദേവന്മാരും, ശ്രീദേവിയും, മുനിമാരും, സാത്വതന്മാരും ആരാധിച്ച ആ പാദങ്ങൾ, കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം കാടിൽ പശുക്കളെ മേയിച്ചുകൊണ്ടു നടക്കുന്നു. ഗോപികമാരുടെ കുഞ്ചുമണലാൽ ചിഹ്നിതമായവയാണ് അവ.

ദ്രക്ഷ്യാമി നൂനം സുകപോലനാസികം സ്മിതാവലോകാരുണകഞ്ജലോചനമ് । മുഖം മുകുന്ദസ്യ ഗുഡാലകാവൃതം പ്രദക്ഷിണം മേ പ്രചരന്തി വൈ മൃഗാഃ

നിശ്ചയമായും ഞാൻ മുകുന്ദന്റെ മനോഹരമായ കവിളുകളും മൂക്കും, ചിരിയോടെ നോക്കുന്ന കനിഞ്ഞ കമലനയനങ്ങളും, വളഞ്ഞ മുടിയാൽ മൂടിയ മുഖവും കാണും. ആ മുഖം ചുറ്റി മൃഗങ്ങൾ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യുന്നു.

അപ്യദ്യ വിഷ്ണോര്മനുജത്വമീയുഷോ ഭാരാവതാരായ ഭുവോ നിജേച്ഛയാ । ലാവണ്യധാമ്നോ ഭവിതോപലമ്ഭനം മഹ്യം ന ന സ്യാത് ഫലമഞ്ജസാ ദൃശഃ

ഇന്ന് തന്നെ, ഭൂഭാരമൊഴിക്കാൻ സ്വമേധയാ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചിരിക്കുന്ന, സൗന്ദര്യത്തിന്റെ സാക്ഷാത്കാരമായ വിഷ്ണുവിനെ നേരിട്ട് കാണാൻ എന്റെ കണ്ണുകൾക്ക് ഭാഗ്യം ലഭിക്കുമോ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

യ ഈക്ഷിതാഹംരഹിതോഽപ്യസത്സതോഃ സ്വതേജസാപാസ്തതമോഭിദാഭ്രമഃ । സ്വമായയാഽഽത്മന് രചിതൈസ്തദീക്ഷയാ പ്രാണാക്ഷധീഭിഃ സദനേഷ്വഭീയതേ

ഞാൻ കാണാൻ പോകുന്നവൻ, അഹങ്കാരമോ ഭേദബുദ്ധിയോ ഇല്ലാത്തവൻ, തന്റെ തേജസ്സാൽ അജ്ഞാനത്തിന്റെ ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കുന്നു. തന്റെ മായയാൽ, ജീവികളുടെ വീടുകളിൽ, അവരുടെ പ്രാണൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ബുദ്ധി എന്നിവയിലൂടെ അവൻ അനുഭവപ്പെടുന്നു.

യസ്യാഖിലാമീവഹഭിഃ സുമങ്‌ഗലൈഃ വാചോ വിമിശ്രാ ഗുണകര്മജന്മഭിഃ । പ്രാണന്തി ശുമ്ഭന്തി പുനന്തി വൈ ജഗത് യാസ്തദ്വിരക്താഃ ശവശോഭനാ മതാഃ

അവന്റെ ഗുണവും കർമ്മവും ജന്മവും കലർന്ന വാക്കുകൾ എല്ലാ ദുർഭാഗ്യവും അകറ്റുന്നു, ലോകത്തെ ഉജ്ജീവിപ്പിക്കുന്നു, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. അവയിൽ അനാസക്തരായവർ മനോഹരമായ ശവങ്ങൾ പോലെ ആണ്.

സ ചാവതീര്ണഃ കില സത്വതാന്വയേ സ്വസേതുപാലാമരവര്യശര്മകൃത് । യശോ വിതന്വന് വ്രജ ആസ്ത ഈശ്വരോ ഗായന്തി ദേവാ യദശേഷമങ്‌ഗലമ്

അവൻ സത്വതവംശത്തിൽ അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു. തന്റെ ലോകത്തെ കാത്ത് ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു. തന്റെ മഹത്വം വ്യാപിപ്പിച്ച്, വ്രജയിൽ വസിക്കുന്നു. അവിടെ ദേവന്മാർ അവന്റെ എല്ലാ മംഗളകരമായ കൃത്യങ്ങളും പാടുന്നു.

തം ത്വദ്യ നൂനം മഹതാം ഗതിം ഗുരും ത്രൈലോക്യകാന്തം ദൃശിമന്മഹോത്സവമ് । രൂപം ദധാനം ശ്രിയ ഈപ്സിതാസ്പദം ദ്രക്ഷ്യേ മമാസന്നുഷസഃ സുദര്ശനാഃ

ഇന്ന് ഞാൻ തീർച്ചയായും അവനെ കാണും—മഹന്മാരുടെ ലക്ഷ്യവും ഗുരുവും, മൂന്നു ലോകത്തിനും പ്രിയങ്കരനും, കണ്ണുകൾക്ക് ഉത്സവവുമാണ് അവൻ. ശ്രീദേവി ആഗ്രഹിക്കുന്ന രൂപം ധരിച്ചവനെ ഞാൻ ഈ പ്രഭാതത്തിൽ എന്റെ കണ്ണുകൾകൊണ്ട് ദർശിക്കും.

അഥാവരൂഢഃ സപദീശയോ രഥാത് പ്രധാനപുംസോശ്ചരണം സ്വലബ്ധയേ । ധിയാ ധൃതം യോഗിഭിരപ്യഹം ധ്രുവം നമസ്യ ആഭ്യാം ച സഖീന് വനൌകസഃ

പിന്നീട്, പ്രധാനപുരുഷനോടൊപ്പം അവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ, യോഗിമാർ മനസ്സിൽ ധരിക്കുന്ന ആ പാദങ്ങൾ ഞാൻ സ്വന്തമാക്കും. അവയ്ക്ക് ഞാൻ വണങ്ങും; അവന്റെ സുഹൃത്തുക്കളും കാട്ടിലെവാസികളും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യും.

അപ്യങ്‌ഘ്രിമൂലേ പതിതസ്യ മേ വിഭുഃ ശിരസ്യധാസ്യന് നിജഹസ്തപങ്‌കജമ് । ദത്താഭയം കാലഭുജാങ്‌ഗരംഹസാ പ്രോദ്വേജിതാനാം ശരണൈഷിണാം ണൃനാമ്

അവന്റെ പാദത്തിൻ കീഴിൽ ഞാൻ വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, കാലസർപ്പഭയത്തിൽ വിറയക്കുന്നവർക്കും ആശ്രയം തേടുന്നവർക്കും ഭയം അകറ്റാൻ, ഭഗവാൻ തന്റെ കമലപോലുള്ള കൈ എന്റെ തലയിൽ വെക്കുമോ എന്ന് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

സമര്ഹണം യത്ര നിധായ കൌശികഃ തഥാ ബലിശ്ചാപ ജഗത്ത്രയേന്ദ്രതാമ് । യദ്വാ വിഹാരേ വ്രജയോഷിതാം ശ്രമം സ്പര്ശേന സൌഗന്ധികഗന്ധ്യപാനുദത്

അവന്റെ സ്പർശം കൊണ്ട്, കൌശികനും ബലിയും അർപ്പണം നടത്തി മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിത്വം നേടി. അതുപോലെ, വ്രജയുവതികളുടെ കളിയിൽ അവൻ സുഗന്ധമുള്ള കൈകൊണ്ട് അവരുടെ ക്ഷീണം അകറ്റിയിരുന്നു.

ന മയ്യുപൈഷ്യത്യരിബുദ്ധിമച്യുതഃ കംസസ്യ ദൂതഃ പ്രഹിതോഽപി വിശ്വദൃക് । യോഽന്തര്ബഹിശ്ചേതസ ഏതദീഹിതം ക്ഷേത്രജ്ഞ ഈക്ഷത്യമലേന ചക്ഷുഷാ

ഞാൻ കംസന്റെ ദൂതനായിട്ടാണ് വന്നതെങ്കിലും, എല്ലാം കാണുന്ന അച്യുതൻ എന്നെ ശത്രുവായി കാണില്ല. കാരണം, മനസ്സിൽ ഉള്ളതും പുറത്തുള്ളതും അവൻ ശുദ്ധമായ കണ്ണുകൊണ്ട് എല്ലാം കാണുന്നു.

അപ്യങ്‌ഘ്രിമൂലേഽവഹിതം കൃതാഞ്ജലിം മാമീക്ഷിതാ സസ്മിതമാര്ദ്രയാ ദൃശാ । സപദ്യപധ്വസ്തസമസ്തകില്ബിഷോ വോഢാ മുദം വീതവിശങ്‌ക ഊര്ജിതാമ്

അവന്റെ പാദത്തിൻ കീഴിൽ ഞാൻ കൃതാഞ്ജലിയായി വീണു കിടക്കുമ്പോൾ, അവൻ നനവുള്ള, ചിരിയുള്ള, ദയാപൂർണ്ണമായ കണ്കളാൽ എന്നെ നോക്കും. ഉടൻ തന്നെ എന്റെ എല്ലാ പാപങ്ങളും നശിക്കും, ഞാൻ ഭയമില്ലാതെ വലിയ സന്തോഷം അനുഭവിക്കും.

സുഹൃത്തമം ജ്ഞാതിമനന്യദൈവതം ദോര്ഭ്യാം ബൃഹദ്‍ഭ്യാം പരിരപ്സ്യതേഽഥ മാമ് । ആത്മാ ഹി തീര്ഥീക്രിയതേ തദൈവ മേ ബന്ധശ്ച കര്മാത്മക ഉച്ഛ്വസിത്യതഃ

ശ്രേഷ്ഠനായ സുഹൃത്ത്, ബന്ധുവും ഏകദൈവവുമായ അവൻ തന്റെ വിശാലമായ കൈകളാൽ എന്നെ അണയിക്കും. അപ്പോൾ തന്നെ അവൻ എന്നെ പരിശുദ്ധനാക്കുന്നു, എന്റെ കർമ്മജന്യബന്ധനം അപ്പോൾ തന്നെ അകറ്റപ്പെടുന്നു.

ലബ്ധ്വാങ്‌ഗസങ്‌ഗം പ്രണതം കൃതാഞ്ജലിം മാം വക്ഷ്യതേഽക്രൂര തതേത്യുരുശ്രവാഃ । തദാ വയം ജന്മഭൃതോ മഹീയസാ നൈവാദൃതോ യോ ധിഗമുഷ്യ ജന്മ തത്

അവന്റെ അംഗസ്പർശം ലഭിച്ച്, കൃതാഞ്ജലിയായി ഞാൻ വണങ്ങുമ്പോൾ, അക്രൂരാ, അവൻ എന്നോട് സംസാരിക്കും. അപ്പോൾ, നമ്മൾ മനുഷ്യരായി ജനിച്ചിട്ടും, അവൻ നമ്മെ ആദരിക്കാത്തതുകൊണ്ട്, അത്തരം ജന്മം നിന്ദനീയമാണ്.

ന തസ്യ കശ്ചിദ് ദയിതഃ സുഹൃത്തമോ ന ചാപ്രിയോ ദ്വേഷ്യ ഉപേക്ഷ്യ ഏവ വാ । തഥാപി ഭക്താന് ഭജതേ യഥാ തഥാ സുരദ്രുമോ യദ്വദുപാശ്രിതോഽര്ഥദഃ

അവനു ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ടവനോ, ഏറ്റവും നല്ല സുഹൃത്തോ, വെറുപ്പുള്ളവനോ, അവഗണിക്കപ്പെടുന്നവനോ ഇല്ല. എന്നിരുന്നാലും, ആരെങ്കിലും ആശ്രയിച്ചാൽ, സ്വർഗവൃക്ഷം പോലെ, ഭക്തന്മാരെ അവൻ അനുഗ്രഹിക്കുന്നു.

കിം ചാഗ്രജോ മാവനതം യദൂത്തമഃ സ്മയന് പരിഷ്വജ്യ ഗൃഹീതമഞ്ജലൌ । ഗൃഹം പ്രവേഷ്യാപ്തസമസ്തസത്കൃതം സമ്പ്രക്ഷ്യതേ കംസകൃതം സ്വബന്ധുഷു

ഇതുകൂടി, യദുക്കുലത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ മൂത്തവൻ, അഞ്ജലിചെയ്ത് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചവനെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അങ്കത്തേയ്ക്ക് ചേർത്ത്, വീട്ടിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു, അവിടെ എല്ലാ ആദരവും ഒരുക്കിയിരുന്നതു കണ്ടു, കംസൻ ബന്ധുക്കളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ കഷ്ടതകൾക്കുറിച്ച് അന്വേഷിച്ചു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതി സഞ്ചിന്തയന്കൃഷ്ണം ശ്വഫല്കതനയോഽധ്വനി । രഥേന ഗോകുലം പ്രാപ്തഃ സൂര്യശ്ചാസ്തഗിരിം നൃപ

ശുകദേവൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ കൃഷ്ണനെ ഓർത്തുകൊണ്ടു, ശ്വഫൽകനന്ദനൻ യാത്രയിൽ രഥത്തിൽ ഗോകുലത്തിലെത്തിയപ്പോൾ, സൂര്യൻ പടിഞ്ഞാറൻ മലയിൽ എത്തുന്നതുപോലെയായിരുന്നു, രാജാവേ.

( മിശ്ര ) പദാനി തസ്യാഖിലലോകപാല കിരീടജുഷ്ടാമലപാദരേണോഃ । ദദര്ശ ഗോഷ്ഠേ ക്ഷിതികൌതുകാനി വിലക്ഷിതാന്യബ്ജയവാങ്‌കുശാദ്യൈഃ

അവൻ ആ ഗോപുരത്തിൽ, ലോകപാലന്മാർ തങ്ങളുടെ കിരീടത്തിൽ ധരിക്കുന്ന വിശുദ്ധ പാദധൂളിയുള്ളവന്റെ ചിഹ്നങ്ങളായ കമലം, യവം, അങ്കുശം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങളാൽ വ്യത്യസ്തമായ പാദചിഹ്നങ്ങൾ കണ്ടു.

തദ്ദര്ശനാഹ്ലാദവിവൃദ്ധസമ്ഭ്രമഃ പ്രേമ്ണോര്ധ്വരോമാശ്രുകലാകുലേക്ഷണഃ । രഥാദവസ്കന്ദ്യ സ തേഷ്വചേഷ്ടത പ്രഭോരമൂന്യങ്‌ഘ്രിരജാംസ്യഹോ ഇതി

അവയെ കണ്ടപ്പോൾ അതിയായ സന്തോഷവും ഭക്തിപ്രേമവും നിറഞ്ഞു, കണ്ണുനീരും രോമാഞ്ചവും നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, അവിടെയുള്ളവരിൽ ചുറ്റി നടന്നു, 'അയ്യോ, ഇതാ പ്രഭുവിന്റെ പാദധൂളി!' എന്ന് ഉല്ലാസത്തോടെ പറഞ്ഞു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദേഹംഭൃതാമിയാനര്ഥോ ഹിത്വാ ദമ്ഭം ഭിയം ശുചമ് । സന്ദേശാദ്യോ ഹരേര്ലിങ്‌ഗ ദര്ശനശ്രവണാദിഭിഃ

ശരീരമുള്ളവർക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ലാഭം അഹങ്കാരം, ഭയം, ദുഃഖം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നതിലാണ്; അതിന് ആദ്യം ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ദർശനം, ശ്രവണം തുടങ്ങിയവയിലൂടെ സാധ്യമാണ്.

ദദര്ശ കൃഷ്ണം രാമം ച വ്രജേ ഗോദോഹനം ഗതൌ । പീതനീലാമ്ബരധരൌ ശരദമ്ബുരഹേക്ഷണൌ

അവൻ ഗോകുലത്തിൽ കൃഷ്ണനെയും ബാലരാമനെയും പശു ദോഹനത്തിന് ശേഷം മടങ്ങിവരുന്നത് കണ്ടു; ഒരുവൻ മഞ്ഞയും മറ്റൊരുവൻ നീലയും വസ്ത്രം ധരിച്ചിരിക്കുന്നു, കണ്ണുകൾ ശരദ്കാലത്തിലെ താമരപൂവുപോലെയാണ്.

കിശോരൌ ശ്യാമലശ്വേതൌ ശ്രീനികേതൌ ബൃഹദ്‍ഭുജൌ । സുമുഖൌ സുന്ദരവരൌ ബലദ്വിരദവിക്രമൌ

അവർ ഇരുവരും യൗവനത്തിൽ, ഒരുവൻ കറുത്തും മറ്റൊരുവൻ വെളുത്തും, സൗന്ദര്യത്തിന്റെ ആധാരങ്ങൾ, വിശാലമായ കൈകൾ, മനോഹരമായ മുഖങ്ങൾ, ഭംഗിയുള്ള രൂപങ്ങൾ, ബാലയാനകളെപോലെയുള്ള ശക്തിയും നടപ്പും ഉള്ളവർ.

ധ്വജവജ്രാങ്‌കുശാമ്ഭോജൈഃ ചിഹ്നിതൈരങ്‌ഘ്രിഭിര്വ്രജമ് । ശോഭയന്തൌ മഹാത്മാനൌ സാനുക്രോശസ്മിതേക്ഷണൌ

ധ്വജം, വജ്രം, അങ്കുശം, കമലം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങളുള്ള പാദങ്ങളാൽ മഹാത്മാക്കൾ വ്രജഭൂമിയെ അലങ്കരിച്ചു; അവരുടെ ദൃഷ്ടി കരുണയും സ്നേഹവും നിറഞ്ഞ ചിരിയുമാണ്.

ഉദാരരുചിരക്രീഡൌ സ്രഗ്വിണൌ വനമാലിനൌ । പുണ്യഗന്ധാനുലിപ്താങ്‌ഗൌ സ്നാതൌ വിരജവാസസൌ

ഉദാരവും മനോഹരവുമായ കളികളിൽ, പുഷ്പമാലകളും കാട്ടുപൂക്കളുമണിഞ്ഞ്, ദൈവിക സുഗന്ധങ്ങൾ പുരട്ടിയ ശരീരവും, സ്നാനമെടുത്ത് നിർമ്മലവസ്ത്രം ധരിച്ചവരുമാണ് അവർ.

പ്രധാനപുരുഷാവാദ്യൌ ജഗദ്ധേതൂ ജഗത്പതീ । അവതീര്ണൌ ജഗത്യര്ഥേ സ്വാംശേന ബലകേശവൌ

പ്രധാനപുരുഷന്മാരായ ഇരുവരും, ലോകത്തിന്റെ കാരണവും രക്ഷകനുമാണ്; ഭൂമിയുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കാൻ തങ്ങളുടെ അംശങ്ങളായി ബാലരാമനും കേശവനും ആയി അവതരിച്ചിരിക്കുന്നു.

ദിശോ വിതിമിരാ രാജന് കുര്വാണൌ പ്രഭയാ സ്വയാ । യഥാ മാരകതഃ ശൈലോ രൌപ്യശ്ച കനകാചിതൌ

രാജാവേ, അവർ തങ്ങളുടെ പ്രകാശത്താൽ എല്ലാ ദിശകളിലും ഇരുണ്ടതെല്ലാം നീക്കി; പച്ചക്കല്ല് മലയും വെള്ളി മലയും പൊന്നാൽ അലങ്കരിച്ചതുപോലെയാണ് അവർ.