ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( സ്വാഗതാ ) കുന്ദദാമകൃതകൌതുകവേഷോ ഗോപഗോധനവൃതോ യമുനായാമ് । നന്ദസൂനുരനഘേ തവ വത്സോ നര്മദഃ പ്രണയിണാം വിജഹാര

മല്ലികമാലകളും ഉത്സവവസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, ഗോപന്മാരുടെയും പശുക്കളുടെയും ഇടയിൽ, യമുനയുടെ തീരത്ത്, പാപരഹിതേ, നന്ദന്റെ മകൻ, നിന്റെ കിടാവായവൻ, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ കളിയോടെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

മന്ദവായുരുപവാത്യനകൂലം മാനയന് മലയജസ്പര്ശേന । വന്ദിനസ്തമുപദേവഗണാ യേ വാദ്യഗീതബലിഭിഃ പരിവവ്രുഃ

മൃദുവായ കാറ്റ്, ചന്ദനത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ്, അവനെ ആദരിക്കാൻ വീശുന്നു. ദേവഗായകർ സംഗീതവും ഗാനം കൊണ്ടും ബലികൾ അർപ്പിച്ച് അവനെ ചുറ്റി വാഴ്ത്തുന്നു.

വത്സലോ വ്രജഗവാം യദഗധ്രോ വന്ദ്യമാനചരണഃ പഥി വൃദ്ധൈഃ । കൃത്സ്നഗോധനമുപോഹ്യ ദിനാന്തേ ഗീതവേണുരനുഗേഡിതകീര്തിഃ

വ്രജത്തിലെ പശുക്കളോടു സ്നേഹമുള്ളവൻ, വഴിയിൽ മുതിർന്നവർ അവന്റെ കാലുകൾ വന്ദിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ പശുക്കളെയും വൈകുന്നേരം വീട്ടിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അവന്റെ വംശിയുടെ ഗാനം അവന്റെ കീർത്തി പാടുന്നു.

ഉത്സവം ശ്രമരുചാപി ദൃശീനാം ഉന്നയ ഖുരരജശ്ഛുരിതസ്രക് । ദിത്സയൈതി സുഹൃദാസിഷ ഏഷ ദേവകീജഠരഭൂരുഡുരാജഃ

ശ്രമത്തിൽ മുഖം തിളങ്ങുന്നവൻ, കാളയുടെ കാൽമണ്ണ് മാലയിൽ പതിഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രാജാവായവൻ വരുന്നു.

( മിശ്ര ) മദവിഘൂര്ണിതലോചന ഈഷന് മാനദഃ സ്വസുഹൃദാം വനമാലീ । ബദരപാണ്ഡുവദനോ മൃദുഗണ്ഡം മണ്ഡയന് കനകകുണ്ഡലലക്ഷ്മ്യാ

ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുകൾ അലസമായി ചലിക്കുന്നവൻ, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് മാനം നൽകുന്നവൻ, വനംമാല ധരിച്ചവൻ, ബദരിപ്പഴംപോലെയുള്ള ചുവപ്പില്ലാത്ത അധരങ്ങൾ, മൃദുവായ കവിളുകൾ സ്വർണ്ണകുണ്ഡലത്തിന്റെ ഭംഗിയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.

യദുപതിര്ദ്വിരദരാജവിഹാരോ യാമിനീപതിരിവൈഷ ദിനാന്തേ । മുദിതവക്ത്ര ഉപയാതി ദുരന്തം മോചയന് വ്രജഗവാം ദിനതാപമ്

യദുക്കളുടെ നാഥൻ, കാളകളുടെ ഇടയിൽ കളിയ്ക്കുന്നവൻ, രാത്രിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ വൈകുന്നേരം വന്നു, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ വ്രജത്തിലെ പശുക്കളുടെ ദിവസത്തെ ചൂട് അകറ്റി അവരെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം വ്രജസ്ത്രിയോ രാജന് കൃഷ്ണലീലാനുഗായതീഃ । രേമിരേഽഹഃസു തച്ചിത്താഃ തന്മനസ്കാ മഹോദയാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇങ്ങനെ വ്രജസ്ത്രികൾ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ പാടിക്കൊണ്ട്, അവനിൽ മുഴുവനും മനസ്സും ഹൃദയവും നല്കി, ആനന്ദത്തിൽ ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ പൂര്വാര്ധേ ഗോപികായുഗലഗീതം നാമ പഞ്ചത്രിംശോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസന്മാർക്കുള്ള ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഗോപികകളുടെ യുഗളഗീതം എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

അരിഷ്ടാസുരവധഃ, കംസസ്യ അക്രൂരം പ്രതി നന്ദഗോകുല ഗമനായാദേശശ്ച - ശ്രീ ശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) അഥ തര്ഹ്യാഗതോ ഗോഷ്ഠം അരിഷ്ടോ വൃഷഭാസുരഃ । മഹീം മഹാകകുത്കായഃ കമ്പയന് ഖുരവിക്ഷതാമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, വൃഷഭാസുരനായ അരിഷ്ടൻ, വലിയ കുന്തമുള്ളവൻ, തന്റെ കാളപ്പാടത്തേക്ക് വന്നു, കാളയുടെ കാൽകൊണ്ടു ഭൂമി ഉണർത്തി, ഭൂമി വിറപ്പിച്ചു.

രമ്ഭമാണഃ ഖരതരം പദാ ച വിലിഖന് മഹീമ് । ഉദ്യമ്യ പുച്ഛം വപ്രാണി വിഷാണാഗ്രേണ ചോദ്ധരന്

കഠിനമായി കൂവുകയും, കാൽകൊണ്ടു ഭൂമി ചുരണ്ടുകയും, വാൽ ഉയർത്തി, കൊമ്പിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ടു കുന്നുകൾ ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.

കിഞ്ചിത്കിഞ്ചിത് ശകൃന് മുഞ്ചന് മൂത്രയന് സ്തബ്ധലോചനഃ । യസ്യ നിര്ഹ്രാദിതേനാങ്‌ഗ നിഷ്ഠുരേണ ഗവാം നൃണാമ്

അവൻ അല്പം അല്പം മലമൊഴിക്കുകയും മൂത്രം ഒഴിക്കുകയും, കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു നിൽക്കുകയും ചെയ്തു. അവന്റെ ഭയങ്കരമായ കൂവൽ പശുക്കളെയും മനുഷ്യരെയും ഭയപ്പെടുത്തി.

പതന്ത്യകാലതോ ഗര്ഭാഃ സ്രവന്തി സ്മ ഭയേന വൈ । നിര്വിശന്തി ഘനാ യസ്യ കകുദ്യചലശങ്‌കയാ

ഭയത്താൽ ഗർഭിണികൾക്ക് കാലമാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഗർഭം വീണു. മേഘങ്ങൾ അവന്റെ കുന്തിനെ പർവ്വതം എന്ന് കരുതി പടര്ന്നു പോയി.

തം തീക്ഷ്ണശൃങ്‌ഗമുദ്വീക്ഷ്യ ഗോപ്യോ ഗോപാശ്ച തത്രസുഃ । പശവോ ദുദ്രുവുര്ഭീതാ രാജന് സംത്യജ്യ ഗോകുലമ്

അവന്റെ മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പ് കണ്ടു, ഗോപികളും ഗോപന്മാരും ഭയത്തിൽ വിറച്ചു. പശുക്കൾ ഭയന്ന്, ഗോക്കുലം വിട്ട് ഓടി.

കൃഷ്ണ കൃഷ്ണേതി തേ സര്വേ ഗോവിന്ദം ശരണം യയുഃ । ഭഗവാനപി തദ്വീക്ഷ്യ ഗോകുലം ഭയവിദ്രുതമ്

അവരെല്ലാവരും 'കൃഷ്ണാ! കൃഷ്ണാ!' എന്ന് വിളിച്ചു, ഗോവിന്ദനിൽ അഭയം തേടി. ഗോക്കുലം ഭയത്തിൽ വിറക്കുന്നത് കണ്ട് ഭഗവാൻ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു.

മാ ഭൈഷ്ടേതി ഗിരാശ്വാസ്യ വൃഷാസുരമുപാഹ്വയത് । ഗോപാലൈഃ പശുഭിര്മന്ദ ത്രാസിതൈഃ കിമസത്തമ

അവൻ 'ഭയപ്പെടേണ്ട' എന്ന് വചനംകൊണ്ട് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പശുക്കളും ഗോപന്മാരും ഭയത്തിൽ വിറക്കുമ്പോൾ, വൃഷഭാസുരനെ വിളിച്ചു: 'അസത്തേ, ഇതെന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.

ബലദര്പഹാഹം ദുഷ്ടാനാം ത്വദ്വിധാനാം ദുരാത്മനാമ് । ഇത്യാസ്ഫോട്യാച്യുതോഽരിഷ്ടം തലശബ്ദേന കോപയന്

അച്യുതൻ കൈയാൽ നിലം അടിച്ചു വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, അരിഷ്ടനെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ പോലുള്ള ദുഷ്ടന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ഞാൻ തകർക്കുന്നവനാണ്.'

സഖ്യുരംസേ ഭുജാഭോഗം പ്രസാര്യാവസ്ഥിതോ ഹരിഃ । സോഽപ്യേവം കോപിതോഽരിഷ്ടഃ ഖുരേണാവനിമുല്ലിഖന് । ഉദ്യത്പുച്ഛഭ്രമന്മേഘഃ ക്രുദ്ധഃ കൃഷ്ണമുപാദ്രവത്

ഹരി തന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ തോളിൽ കൈ വച്ച് നിന്നു കാത്തുനിന്നു. അപ്പോൾ അരിഷ്ടൻ കോപത്തോടെ കുരുവാൽ നിലം ചുരണ്ടി, വാലു മേഘം പോലെ ചുറ്റി ഉയർത്തി, ക്രോധത്തോടെ കൃഷ്ണനെതിരെ ഓടിയെത്തി.

അഗ്രന്യസ്തവിഷാണാഗ്രഃ സ്തബ്ധാസൃഗ് ലോചനോഽച്യുതമ് । കടാക്ഷിപ്യാദ്രവത് തൂര്ണ് ഇന്ദ്രമുക്തോഽശനിര്യഥാ

കൂർത്ത കൊമ്പുകൾ മുന്നോട്ട് നീട്ടി, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അച്യുതനെ വക്രദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി, അരിഷ്ടൻ ഇന്ദ്രൻ വിടുന്ന ഇടിയുപമയായി വേഗത്തിൽ അവനെതിരെ പാഞ്ഞു.

ഗൃഹീത്വാ ശൃങ്‌ഗയോസ്തം വാ അഷ്ടാദശ പദാനി സഃ । പ്രത്യപോവാഹ ഭഗവാന് ഗജഃ പ്രതിഗജം യഥാ

ഭഗവാൻ അവനെ കൊമ്പുകളിൽ പിടിച്ചു, പതിനെട്ടു പടികൾ പിന്നോട്ട് നീങ്ങി, ആന മറ്റൊരു ആനയെ പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ അവനെ വലിച്ചിഴച്ചു.

സോഽപവിദ്ധോ ഭഗവതാ പുനരുത്ഥായ സത്വരമ് । ആപതത് സ്വിന്നസര്വാങ്‌ഗോ നിഃശ്വസന് ക്രോധമൂര്ച്ഛിതഃ

ഭഗവാൻ അവനെ തള്ളിയതോടെ അരിഷ്ടൻ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റു, ശരീരം മുഴുവൻ വിയർപ്പിൽ തൂങ്ങി, കഠിനമായി ശ്വസിച്ച് ക്രോധത്തിൽ മുങ്ങി വീണ്ടും ആക്രമിച്ചു.

( മിശ്ര ) തം ആപതന്തം സ നിഗൃഹ്യ ശൃങ്‌ഗയോഃ പദാ സമാക്രമ്യ നിപാത്യ ഭൂതലേ । നിഷ്പീഡയാമാസ യഥാഽഽര്ദ്രമമ്ബരം കൃത്വാ വിഷാണേന ജഘാന സോഽപതത്

ആക്രമിച്ചു വരുന്ന അരിഷ്ടനെ കൃഷ്ണൻ കൊമ്പുകളിൽ പിടിച്ചു, കാലുകൊണ്ട് അമർത്തി നിലത്തിടിച്ചു, ഉരുകിയ വസ്ത്രം പിഴിയുന്നതുപോലെ ഞെക്കി, കൊമ്പുകൊണ്ട് അടിച്ചു; അപ്പോൾ അരിഷ്ടൻ വീണു.

അസൃഗ് വമന് മൂത്രശകൃത് സമുത്സൃജന് ക്ഷിപംശ്ച പാദാനനവസ്ഥിതേക്ഷണഃ । ജഗാമ കൃച്ഛ്രം നിര്‌ഋതേരഥ ക്ഷയം പുഷ്പൈഃ കിരന്തോ ഹരിമീഡിരേ സുരാഃ

അരിഷ്ടൻ രക്തം ഊറിച്ചു, മൂത്രവും മലവും പുറത്തുവിട്ടു, കാലുകൾ ചിതറി, കണ്ണുകൾ സ്ഥിരമല്ലാതെ, വലിയ വേദന അനുഭവിച്ചു, അവസാനം മരണത്തെത്തിച്ചു. ദേവന്മാർ കൃഷ്ണനു പൂക്കൾ വിരിച്ചു സ്തുതിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം കുകുദ്മിനം ഹത്വാ സ്തൂയമാനഃ ദ്വിജാതിഭിഃ । വിവേശ ഗോഷ്ഠം സബലോ ഗോപീനാം നയനോത്സവഃ

ഇങ്ങനെ കുകുദ്മിനെന്ന കാളദാനവനെ സംഹരിച്ച്, ദ്വിജന്മാർ കൃഷ്ണനെ സ്തുതിച്ചു. ബാലരാമനോടൊപ്പം ഗോപുരത്തിൽ കയറി, ഗോപികൾക്ക് കാഴ്ചയുടെ ഉത്സവമായി.

അരിഷ്ടേ നിഹതേ ദൈത്യേ കൃഷ്ണേനാദ്‍ഭുതകര്മണാ । കംസായാഥാഹ ഭഗവാന് നാരദോ ദേവദര്ശനഃ

കൃഷ്ണൻ അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തിയാൽ ദാനവനായ അരിഷ്ടനെ സംഹരിച്ചപ്പോൾ, ദേവന്മാരെ കാണുന്ന ദിവ്യശിഷ്യൻ നാരദൻ കംസനോട് അറിയിക്കാൻ പോയി.

യശോദായാഃ സുതാം കന്യാം ദേവക്യാഃ കൃഷ്ണമേവ ച । രാമം ച രോഹിണീപുത്രം വസുദേവേന ബിഭ്യതാ

യശോദയുടെ മകളെയും, ദേവകിയുടെ മകനായ കൃഷ്ണനെയും, രോഹിണിയുടെ മകനായ രാമനെയും ഭയപ്പെട്ട വസുദേവൻ കംസനോട് ഏല്പിച്ചു എന്ന് നാരദൻ പറഞ്ഞു.

ന്യസ്തൌ സ്വമിത്രേ നന്ദേ വൈ യാഭ്യാം തേ പുരുഷാ ഹതാഃ । നിശമ്യ തദ്‍ഭോജപതിഃ കോപാത് പ്രചലിതേന്ദ്രിയഃ

വസുദേവൻ അവരെ തന്റെ സുഹൃത്ത് നന്ദനോട് ഏൽപ്പിച്ചു; അവരാൽ നിന്റെ ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇത് കേട്ട भोजരാജാവ് ക്രോധത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അലയുന്നു—

നിശാതമസിമാദത്ത വസുദേവജിഘാംസയാ നിവാരിതോ നാരദേന തത്സുതൌ മൃത്യുമാത്മനഃ

വസുദേവനെ കൊല്ലാൻ ഉഗ്രമായ വാൾ എടുത്തു; എന്നാൽ നാരദൻ തടഞ്ഞു, ആ രണ്ടു മക്കളാണ് കംസന്റെ മരണകാരണമെന്നു വെളിപ്പെടുത്തി.

ജ്ഞാത്വാ ലോഹമയൈഃ പാശൈഃ ബബന്ധ സഹ ഭാര്യയാ । പ്രതിയാതേ തു ദേവര്ഷൌ കംസ ആഭാഷ്യ കേശിനമ്

ഇത് മനസ്സിലാക്കി, കംസൻ വസുദേവനെയും ഭാര്യയെയും ഇരുമ്പ് ചങ്ങലയിൽ കെട്ടി; ദേവശിഷ്യൻ പുറത്ത് പോയപ്പോൾ, കംസൻ കേശിനെ വിളിച്ചു സംസാരിച്ചു.

പ്രേഷയാമാസ ഹന്യേതാം ഭവതാ രാമകേശവൌ । തതോ മുഷ്ടികചാണൂര ശലതോശലകാദികാന്

കംസൻ അവനോട് പറഞ്ഞു: 'നീ പോയി രാമനെയും കേശവനെയും കൊല്ലുക; പിന്നെ മുഷ്ടികനും ചാണൂരനും ശലനും തോഷലനും മറ്റുള്ളവരെയും അയയ്ക്കുക.'