ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദര്ശനീയതിലകോ വനമാലാ ദിവ്യഗന്ധതുലസീമധുമത്തൈഃ । അലികുലൈരലഘു ഗീതാമഭീഷ്ടം ആദ്രിയന് യര്ഹി സന്ധിതവേണുഃ

ദർശനീയനായ കൃഷ്ണൻ, കാടിലെ പുഷ്പമാലയും ദിവ്യസുഗന്ധവും തേൻ നിറഞ്ഞ തുളസിയും ധരിച്ച്, വാംശം വായിക്കുമ്പോൾ, തേനീച്ചകൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ ഇഷ്ടഗാനം പാടുന്നു, അവനെ ആദരിക്കുന്നു.

സരസി സാരസഹംസവിഹങ്‌ഗാഃ ചാരുഗീതഹൃതചേതസ ഏത്യ । ഹരിമുപാസത തേ യതചിത്താ ഹന്ത മീലിതദൃശോ ധൃതമൌനാഃ

ചെരുവിൽ, സാരസങ്ങൾ, ഹംസകൾ, മറ്റു പക്ഷികൾ, മനോഹരമായ ഗാനത്തിൽ ആകർഷിതരായി, ഹരിയെ സമീപിച്ച്, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച്, കണ്ണുകൾ അടച്ച്, മൗനം പാലിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.

സഹബലഃ സ്രഗവതംസവിലാസഃ സാനുഷു ക്ഷിതിഭൃതോ വ്രജദേവ്യഃ । ഹര്ഷയന് യര്ഹി വേണുരവേണ ജാതഹര്ഷ ഉപരമ്ഭതി വിശ്വമ്

കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം, പുഷ്പമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചു, മലകളുടെ ഇടങ്ങളിൽ, കൃഷ്ണൻ വാംശശബ്ദത്തിൽ ഗോപികളെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആനന്ദം പിറന്നു ലോകം മുഴുവൻ പടരുന്നു.

മഹദതിക്രമണശങ്‌കിതചേതാ മന്ദമന്ദമനുഗര്ജതി മേഘഃ । സുഹൃദമഭ്യവര്ഷത് സുമനോഭിഃ ഛായയാ ച വിദധത്പ്രതപത്രമ്

വലിയ അതിരു കടക്കുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ, മേഘം മൃദുവായി ഗർജിച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ പൂക്കൾ ചൊരിഞ്ഞു, തണൽ നൽകി, കൃഷ്ണനു കുടപോലെ കാവൽ നൽകി.

വിവിധഗോപചരണേഷു വിദഗ്ധോ വേണുവാദ്യ ഉരുധാ നിജശിക്ഷാഃ । തവ സുതഃ സതി യദാധരബിമ്ബേ ദത്തവേണുരനയത് സ്വരജാതീഃ

വിവിധ പശുക്കളെ പരിപാലിക്കുന്നതിൽ നിപുണനും, വാംശവാദനത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള, നിന്റെ മകൻ, വാംശം അധരത്തിൽ വെച്ചപ്പോൾ, തനിക്കിഷ്ടമായ രാഗങ്ങൾ പാടിച്ചു.

സവനശസ്തദുപധാര്യ സുരേശാഃ ശക്രശര്വപരമേഷ്ഠിപുരോഗാഃ । കവയ ആനതകന്ധരചിത്താഃ കശ്മലം യയുരനിശ്ചിതതത്ത്വാഃ

ഇത് കേട്ട ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനികളായ ഇന്ദ്രൻ, ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവു മുതലായവർ, മഹർഷിമാരോടൊപ്പം, കഴുത്തും മനസ്സും താഴ്ത്തി, യാഥാർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിയാതെ ആശ്ചര്യത്തിൽ മുങ്ങി.

നിജപദാബ്ജദലൈര്ധ്വജവജ്ര നീരജാങ്‌കുശവിചിത്രലലാമൈഃ । വ്രജഭുവഃ ശമയന് ഖുരതോദം വര്ഷ്മധുര്യഗതിരീഡിതവേണുഃ

ധ്വജം, വജ്രം, കമലം, അങ്കുശം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങൾ കാളകളുടെ കുരുക്കളിൽ തെളിഞ്ഞു; വാംശശബ്ദത്തിൽ ആനന്ദിച്ച പശുക്കൾ, അവരുടെ കുരുക്കളാൽ നിലത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന മുറിവുകൾ മൂടി, വൃന്ദാവനഭൂമിയെ ശമിപ്പിച്ചു.

വ്രജതി തേന വയം സവിലാസ വീക്ഷണാര്പിതമനോഭവവേഗാഃ । കുജഗതിം ഗമിതാ ന വിദാമഃ കശ്മലേന കവരം വസനം വാ

അവൻ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവൻ കളിയോടെ കണ്ണു ചിമ്മുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു. അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ എവിടെയൊക്കെ അലയുന്നു എന്നോ, ഞങ്ങളുടെ മുടിയും വസ്ത്രവും അശുദ്ധമാകുന്നു എന്നോ, ഒന്നും അറിയാതെ ഞങ്ങൾ ഭ്രമത്തിൽ ആകുന്നു.

മണിധരഃ ക്വചിദാഗണയന് ഗാ മാലയാ ദയിതഗന്ധതുലസ്യാഃ । പ്രണയിനോഽനുചരസ്യ കദാംസേ പ്രക്ഷിപന് ഭുജമഗായത യത്ര

ഒരിക്കൽ, തുളസിയുടെ സുഗന്ധമുള്ള മാല ധരിച്ച്, അവൻ പശുക്കളെ എണ്ണുന്നു. പ്രിയസുഹൃത്തിന്റെ തോളിൽ കൈ വെച്ച്, നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവൻ പാടുന്നു.

ക്വണിതവേണുരവവഞ്ചിതചിത്താഃ കൃഷ്ണമന്വസത കൃഷ്ണഗൃഹിണ്യഃ । ഗുണഗണാര്ണമനുഗത്യ ഹരിണ്യോ ഗോപികാ ഇവ വിമുക്തഗൃഹാശാഃ

കൃഷ്ണന്റെ വംശിയുടെ ശബ്ദം കേട്ട് മനസ്സു മയങ്ങി, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ കൃഷ്ണനെ പിന്തുടർന്നു. അവന്റെ ഗുണസാഗരത്തെ അനുഗമിച്ച്, വീട്ടിലേക്കുള്ള ആസക്തി വിട്ട്, കുരങ്ങുകൾ പോലും ഗോപികകളെ പോലെ അവനെ പിന്തുടർന്നു.

( സ്വാഗതാ ) കുന്ദദാമകൃതകൌതുകവേഷോ ഗോപഗോധനവൃതോ യമുനായാമ് । നന്ദസൂനുരനഘേ തവ വത്സോ നര്മദഃ പ്രണയിണാം വിജഹാര

മല്ലികമാലകളും ഉത്സവവസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, ഗോപന്മാരുടെയും പശുക്കളുടെയും ഇടയിൽ, യമുനയുടെ തീരത്ത്, പാപരഹിതേ, നന്ദന്റെ മകൻ, നിന്റെ കിടാവായവൻ, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ കളിയോടെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

മന്ദവായുരുപവാത്യനകൂലം മാനയന് മലയജസ്പര്ശേന । വന്ദിനസ്തമുപദേവഗണാ യേ വാദ്യഗീതബലിഭിഃ പരിവവ്രുഃ

മൃദുവായ കാറ്റ്, ചന്ദനത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ്, അവനെ ആദരിക്കാൻ വീശുന്നു. ദേവഗായകർ സംഗീതവും ഗാനം കൊണ്ടും ബലികൾ അർപ്പിച്ച് അവനെ ചുറ്റി വാഴ്ത്തുന്നു.

വത്സലോ വ്രജഗവാം യദഗധ്രോ വന്ദ്യമാനചരണഃ പഥി വൃദ്ധൈഃ । കൃത്സ്നഗോധനമുപോഹ്യ ദിനാന്തേ ഗീതവേണുരനുഗേഡിതകീര്തിഃ

വ്രജത്തിലെ പശുക്കളോടു സ്നേഹമുള്ളവൻ, വഴിയിൽ മുതിർന്നവർ അവന്റെ കാലുകൾ വന്ദിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ പശുക്കളെയും വൈകുന്നേരം വീട്ടിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അവന്റെ വംശിയുടെ ഗാനം അവന്റെ കീർത്തി പാടുന്നു.

ഉത്സവം ശ്രമരുചാപി ദൃശീനാം ഉന്നയ ഖുരരജശ്ഛുരിതസ്രക് । ദിത്സയൈതി സുഹൃദാസിഷ ഏഷ ദേവകീജഠരഭൂരുഡുരാജഃ

ശ്രമത്തിൽ മുഖം തിളങ്ങുന്നവൻ, കാളയുടെ കാൽമണ്ണ് മാലയിൽ പതിഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രാജാവായവൻ വരുന്നു.

( മിശ്ര ) മദവിഘൂര്ണിതലോചന ഈഷന് മാനദഃ സ്വസുഹൃദാം വനമാലീ । ബദരപാണ്ഡുവദനോ മൃദുഗണ്ഡം മണ്ഡയന് കനകകുണ്ഡലലക്ഷ്മ്യാ

ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുകൾ അലസമായി ചലിക്കുന്നവൻ, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് മാനം നൽകുന്നവൻ, വനംമാല ധരിച്ചവൻ, ബദരിപ്പഴംപോലെയുള്ള ചുവപ്പില്ലാത്ത അധരങ്ങൾ, മൃദുവായ കവിളുകൾ സ്വർണ്ണകുണ്ഡലത്തിന്റെ ഭംഗിയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.

യദുപതിര്ദ്വിരദരാജവിഹാരോ യാമിനീപതിരിവൈഷ ദിനാന്തേ । മുദിതവക്ത്ര ഉപയാതി ദുരന്തം മോചയന് വ്രജഗവാം ദിനതാപമ്

യദുക്കളുടെ നാഥൻ, കാളകളുടെ ഇടയിൽ കളിയ്ക്കുന്നവൻ, രാത്രിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ വൈകുന്നേരം വന്നു, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ വ്രജത്തിലെ പശുക്കളുടെ ദിവസത്തെ ചൂട് അകറ്റി അവരെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഏവം വ്രജസ്ത്രിയോ രാജന് കൃഷ്ണലീലാനുഗായതീഃ । രേമിരേഽഹഃസു തച്ചിത്താഃ തന്മനസ്കാ മഹോദയാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇങ്ങനെ വ്രജസ്ത്രികൾ കൃഷ്ണന്റെ ലീലകൾ പാടിക്കൊണ്ട്, അവനിൽ മുഴുവനും മനസ്സും ഹൃദയവും നല്കി, ആനന്ദത്തിൽ ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചു.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ പൂര്വാര്ധേ ഗോപികായുഗലഗീതം നാമ പഞ്ചത്രിംശോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ പരമഹംസന്മാർക്കുള്ള ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പത്താം സ്കന്ധത്തിന്റെ ആദ്യപകുതിയിൽ ഗോപികകളുടെ യുഗളഗീതം എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

അരിഷ്ടാസുരവധഃ, കംസസ്യ അക്രൂരം പ്രതി നന്ദഗോകുല ഗമനായാദേശശ്ച - ശ്രീ ശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) അഥ തര്ഹ്യാഗതോ ഗോഷ്ഠം അരിഷ്ടോ വൃഷഭാസുരഃ । മഹീം മഹാകകുത്കായഃ കമ്പയന് ഖുരവിക്ഷതാമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം, വൃഷഭാസുരനായ അരിഷ്ടൻ, വലിയ കുന്തമുള്ളവൻ, തന്റെ കാളപ്പാടത്തേക്ക് വന്നു, കാളയുടെ കാൽകൊണ്ടു ഭൂമി ഉണർത്തി, ഭൂമി വിറപ്പിച്ചു.

രമ്ഭമാണഃ ഖരതരം പദാ ച വിലിഖന് മഹീമ് । ഉദ്യമ്യ പുച്ഛം വപ്രാണി വിഷാണാഗ്രേണ ചോദ്ധരന്

കഠിനമായി കൂവുകയും, കാൽകൊണ്ടു ഭൂമി ചുരണ്ടുകയും, വാൽ ഉയർത്തി, കൊമ്പിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ടു കുന്നുകൾ ഉയർത്തുകയും ചെയ്തു.

കിഞ്ചിത്കിഞ്ചിത് ശകൃന് മുഞ്ചന് മൂത്രയന് സ്തബ്ധലോചനഃ । യസ്യ നിര്ഹ്രാദിതേനാങ്‌ഗ നിഷ്ഠുരേണ ഗവാം നൃണാമ്

അവൻ അല്പം അല്പം മലമൊഴിക്കുകയും മൂത്രം ഒഴിക്കുകയും, കണ്ണുകൾ ഉരുണ്ടു നിൽക്കുകയും ചെയ്തു. അവന്റെ ഭയങ്കരമായ കൂവൽ പശുക്കളെയും മനുഷ്യരെയും ഭയപ്പെടുത്തി.

പതന്ത്യകാലതോ ഗര്ഭാഃ സ്രവന്തി സ്മ ഭയേന വൈ । നിര്വിശന്തി ഘനാ യസ്യ കകുദ്യചലശങ്‌കയാ

ഭയത്താൽ ഗർഭിണികൾക്ക് കാലമാകുന്നതിന് മുമ്പ് ഗർഭം വീണു. മേഘങ്ങൾ അവന്റെ കുന്തിനെ പർവ്വതം എന്ന് കരുതി പടര്ന്നു പോയി.

തം തീക്ഷ്ണശൃങ്‌ഗമുദ്വീക്ഷ്യ ഗോപ്യോ ഗോപാശ്ച തത്രസുഃ । പശവോ ദുദ്രുവുര്ഭീതാ രാജന് സംത്യജ്യ ഗോകുലമ്

അവന്റെ മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പ് കണ്ടു, ഗോപികളും ഗോപന്മാരും ഭയത്തിൽ വിറച്ചു. പശുക്കൾ ഭയന്ന്, ഗോക്കുലം വിട്ട് ഓടി.

കൃഷ്ണ കൃഷ്ണേതി തേ സര്വേ ഗോവിന്ദം ശരണം യയുഃ । ഭഗവാനപി തദ്വീക്ഷ്യ ഗോകുലം ഭയവിദ്രുതമ്

അവരെല്ലാവരും 'കൃഷ്ണാ! കൃഷ്ണാ!' എന്ന് വിളിച്ചു, ഗോവിന്ദനിൽ അഭയം തേടി. ഗോക്കുലം ഭയത്തിൽ വിറക്കുന്നത് കണ്ട് ഭഗവാൻ അതു ശ്രദ്ധിച്ചു.

മാ ഭൈഷ്ടേതി ഗിരാശ്വാസ്യ വൃഷാസുരമുപാഹ്വയത് । ഗോപാലൈഃ പശുഭിര്മന്ദ ത്രാസിതൈഃ കിമസത്തമ

അവൻ 'ഭയപ്പെടേണ്ട' എന്ന് വചനംകൊണ്ട് അവരെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു. പശുക്കളും ഗോപന്മാരും ഭയത്തിൽ വിറക്കുമ്പോൾ, വൃഷഭാസുരനെ വിളിച്ചു: 'അസത്തേ, ഇതെന്താണ്?' എന്ന് ചോദിച്ചു.

ബലദര്പഹാഹം ദുഷ്ടാനാം ത്വദ്വിധാനാം ദുരാത്മനാമ് । ഇത്യാസ്ഫോട്യാച്യുതോഽരിഷ്ടം തലശബ്ദേന കോപയന്

അച്യുതൻ കൈയാൽ നിലം അടിച്ചു വലിയ ശബ്ദം ഉണ്ടാക്കി, അരിഷ്ടനെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ പോലുള്ള ദുഷ്ടന്മാരുടെ അഹങ്കാരം ഞാൻ തകർക്കുന്നവനാണ്.'

സഖ്യുരംസേ ഭുജാഭോഗം പ്രസാര്യാവസ്ഥിതോ ഹരിഃ । സോഽപ്യേവം കോപിതോഽരിഷ്ടഃ ഖുരേണാവനിമുല്ലിഖന് । ഉദ്യത്പുച്ഛഭ്രമന്മേഘഃ ക്രുദ്ധഃ കൃഷ്ണമുപാദ്രവത്

ഹരി തന്റെ സുഹൃത്തിന്റെ തോളിൽ കൈ വച്ച് നിന്നു കാത്തുനിന്നു. അപ്പോൾ അരിഷ്ടൻ കോപത്തോടെ കുരുവാൽ നിലം ചുരണ്ടി, വാലു മേഘം പോലെ ചുറ്റി ഉയർത്തി, ക്രോധത്തോടെ കൃഷ്ണനെതിരെ ഓടിയെത്തി.

അഗ്രന്യസ്തവിഷാണാഗ്രഃ സ്തബ്ധാസൃഗ് ലോചനോഽച്യുതമ് । കടാക്ഷിപ്യാദ്രവത് തൂര്ണ് ഇന്ദ്രമുക്തോഽശനിര്യഥാ

കൂർത്ത കൊമ്പുകൾ മുന്നോട്ട് നീട്ടി, കണ്ണുകൾ ചുവപ്പിച്ച് അച്യുതനെ വക്രദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കി, അരിഷ്ടൻ ഇന്ദ്രൻ വിടുന്ന ഇടിയുപമയായി വേഗത്തിൽ അവനെതിരെ പാഞ്ഞു.

ഗൃഹീത്വാ ശൃങ്‌ഗയോസ്തം വാ അഷ്ടാദശ പദാനി സഃ । പ്രത്യപോവാഹ ഭഗവാന് ഗജഃ പ്രതിഗജം യഥാ

ഭഗവാൻ അവനെ കൊമ്പുകളിൽ പിടിച്ചു, പതിനെട്ടു പടികൾ പിന്നോട്ട് നീങ്ങി, ആന മറ്റൊരു ആനയെ പിൻവലിക്കുന്നതുപോലെ അവനെ വലിച്ചിഴച്ചു.