ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സ വീക്ഷ്യ താവനുപ്രാപ്തൌ കാലമൃത്യൂ ഇവോദ്വിജന്। വിസൃജ്യ സ്ത്രീജനം മൂഢഃ പ്രാദ്രവജ്ജീവിതേച്ഛയാ

അവർ മരണവും കാലവും പോലെ അടുത്തുവരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, ആ മണ്ടൻ യക്ഷൻ സ്ത്രീകളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഓടി രക്ഷപെടാൻ ശ്രമിച്ചു.

തമന്വധാവദ്ഗോവിന്ദോ യത്ര യത്ര സ ധാവതി। ജിഹീര്ഷുസ്തച്ഛിരോരത്നം തസ്ഥൌ രക്ഷന്സ്ത്രിയോ ബലഃ

ശിരസ്സിലെ രത്നം പിടിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ഗോവിന്ദൻ അവൻ ഓടുന്നിടത്തൊക്കെയും പിന്തുടർന്നു; ബാലഭദ്രൻ സ്ത്രീകളെ സംരക്ഷിക്കാൻ അവിടെയേയ്ക്ക് നിന്നു.

അവിദൂര ഇവാഭ്യേത്യ ശിരസ്തസ്യ ദുരാത്മനഃ। ജഹാര മുഷ്ടിനൈവാങ്ഗ സഹചൂഡമണിം വിഭുഃ

അടുത്തെത്തി, ആ ദുഷ്ടന്റെ തലയിൽ ശക്തനായവൻ തന്റെ കയ്യാൽ ഒരു അടിയിട്ട്, അവന്റെ കിരീടത്തിലെ പ്രധാന രത്നവും കൂടെയുള്ള രത്നവും എടുത്തു.

ശങ്ഖചൂഡം നിഹത്യൈവം മണിമാദായ ഭാസ്വരമ്। അഗ്രജായാദദാത്പ്രീത്യാ പശ്യന്തീനാം ച യോഷിതാമ്

ശംഖചൂഡനെ തോൽപ്പിച്ച ശേഷം, പ്രകാശമുള്ള ആ രത്നം എടുത്ത്, സ്നേഹത്തോടെ തന്റെ മൂത്ത സഹോദരനു് നൽകി, സ്ത്രീകൾ അതു് നോക്കി നിന്നു.

യുഗ്മഗീതം; ഗോചാരണായ വനം ഗതസ്യ ഭഗവതോ ഗോപീജനകൃതം ഗുണഗാനമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഗോപ്യഃ കൃഷ്ണേ വനം യാതേ തമനുദ്രുതചേതസഃ । കൃഷ്ണലീലാഃ പ്രഗായന്ത്യോ നിന്യുര്ദുഃഖേന വാസരാന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ പശുക്കളെ മേയിക്കാൻ കാടിലേക്ക് പോയപ്പോൾ, ഗോപികൾ അവരുടെ മനസ്സു് കൃഷ്ണനെ പിന്തുടർന്നു. അവർ കൃഷ്ണന്റെ കായികളുകൾ പാടിക്കൊണ്ട്, ദുഃഖത്തോടെ ദിവസങ്ങൾ കഴിച്ചു.

ശ്രീഗോപ്യ ഊചുഃ - ( സ്വാഗതാ ) വാമബാഹുകൃതവാമകപോലോ വല്ഗിതഭ്രുരധരാര്പിതവേണുമ് । കോമലാങ്‌ഗുലിഭിരാശ്രിതമാര്ഗം ഗോപ്യ ഈരയതി യത്ര മുകുന്ദഃ

ഗോപികൾ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണൻ ഇടതുകൈയിൽ വാംശം പിടിച്ച്, ഇടതുചെവി ഇടതുകണ്ണിൽ ചേർത്ത്, കണികൾ നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, അതിന്റെ വഴിയിൽ നയിക്കുന്ന കോമളമായ വിരലുകൾ കൊണ്ട്, അവൻ നമ്മെ വിളിക്കുന്നു.

വ്യോമയാനവനിതാഃ സഹ സിദ്ധൈഃ വിസ്മിതാസ്തദുപധാര്യ സലജ്ജാഃ । കാമമാര്ഗണസമര്പിതചിത്താഃ കശ്മലം യയുരപസ്മൃതനീവ്യഃ

ആകാശത്തിലെ സ്ത്രീകളും സിദ്ധന്മാരും അത്ഭുതത്തോടെ കേട്ടു; ലജ്ജയോടെ, പ്രേമത്തിന്റെ അമ്പുകൾ കൊണ്ട് മനസ്സു കീഴടങ്ങി, അവർ തങ്ങളുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ മറന്നുപോയി, മനസ്സു മങ്ങിപ്പോയി.

ഹന്ത ചിത്രമബലാഃ ശ്രൃണുതേദം ഹാരഹാസ ഉരസി സ്ഥിരവിദ്യുത് । നന്ദസൂനുരയമാര്തജനാനാം നര്മദോ യര്ഹി കൂജിതവേണുഃ

ഹാ, അത്ഭുതകരമായ പെൺകുട്ടികളേ, ഇതു കേൾക്കൂ: നന്ദന്റെ മകൻ, ദുഃഖിതർക്കു സന്തോഷം നൽകുന്നവൻ, വാംശം വായിക്കുമ്പോൾ, അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ഒരു മാലയും പുഞ്ചിരിയും സ്ഥിരമായ മിന്നൽപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു.

വൃന്ദശോ വ്രജവൃഷാ മൃഗഗാവോ വേണുവാദ്യഹൃതചേതസ ആരാത് । ദന്തദഷ്ടകവലാ ധൃതകര്ണാ നിദ്രിതാ ലിഖിതചിത്രമിവാസന്

കൂട്ടങ്ങളായി, വൃന്ദാവനത്തിലെ കാളകളും മൃഗങ്ങളും പശുക്കളും, ദൂരത്തു നിന്ന് വാംശത്തിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ ആകർഷിതരായി, വായിൽ പുല്ല് പിടിച്ചുകൊണ്ട്, ചെവികൾ ഉണർത്തി, അവിടെ തന്നെ കയ്പ്പായി, ഉറങ്ങുന്നവരെപ്പോലെ ഇരുന്നു.

ബര്ഹിണസ്തബകധാതുപലാശൈഃ ബദ്ധമല്ലപരിബര്ഹവിഡമ്ബഃ । കര്ഹിചിത്സബല ആലി സ ഗോപൈഃ ഗാഃ സമാഹ്വയതി യത്ര മുകുന്ദഃ

മയില്പീലി, നിറമുള്ള മണ്ണ്, ഇലകൾ എന്നിവയാൽ അലങ്കരിച്ച്, മല്ലന്റെ വേഷം അനുകരിച്ച്, ചിലപ്പോഴൊക്കെ കൃഷ്ണൻ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം പശുക്കളെ വിളിക്കുന്നു.

തര്ഹി ഭഗ്നഗതയഃ സരിതോ വൈ തത്പദാമ്ബുജരജോഽനിലനീതമ് । സ്പൃഹയതീര്വയമിവാബഹുപുണ്യാഃ പ്രേമവേപിതഭുജാഃ സ്തിമിതാപഃ

അപ്പോൾ, നദികൾ അവരുടെ ഒഴുക്കുകൾ തകർന്നു, കൃഷ്ണന്റെ കമലപാദധൂളി കാറ്റിൽ കൊണ്ടുവന്നു, നമ്മെ പോലെ തന്നെ കൃഷ്ണനെ ആഗ്രഹിച്ച്, അനേകം പുണ്യഫലങ്ങൾ കൊണ്ടു, പ്രേമത്തിൽ കുലുങ്ങുന്ന കൈകളോടെ, അവയുടെ വെള്ളം നിശ്ചലമായി.

( മിശ്ര ) അനുചരൈഃ സമനുവര്ണിതവീര്യ ആദിപൂരുഷ ഇവാചലഭൂതിഃ । വനചരോ ഗിരിതടേഷു ചരന്തീഃ വേണുനാഹ്വയതി ഗാഃ സ യദാ ഹി

തന്റെ വീര്യം കൂട്ടുകാരാൽ പുകഴ്ത്തപ്പെടുന്ന ആദിപുരുഷൻ, മലകളുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ, കാട്ടിൽ സഞ്ചരിച്ച്, മലമുകളിൽ വാംശം വായിച്ച് പശുക്കളെ വിളിക്കുന്നു.

വനലതാസ്തരവ ആത്മനി വിഷ്ണും വ്യഞ്ജയന്ത്യ ഇവ പുഷ്പഫലാഢ്യാഃ । പ്രണതഭാരവിടപാ മധുധാരാഃ പ്രേമഹൃഷ്ടതനവഃ സസൃജുഃ സ്മ

കാടിലെ വള്ളികളും മരങ്ങളും, പുഷ്പഫലങ്ങൾ നിറഞ്ഞ്, അകത്തേക്ക് വിഷ്ണുവിനെ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ശാഖകൾ താഴ്ത്തി തേൻ ചൊരിയുന്നു, പ്രേമത്തിൽ ആവേശത്തോടെ പുഷ്പങ്ങൾ ഉണർത്തുന്നു.

ദര്ശനീയതിലകോ വനമാലാ ദിവ്യഗന്ധതുലസീമധുമത്തൈഃ । അലികുലൈരലഘു ഗീതാമഭീഷ്ടം ആദ്രിയന് യര്ഹി സന്ധിതവേണുഃ

ദർശനീയനായ കൃഷ്ണൻ, കാടിലെ പുഷ്പമാലയും ദിവ്യസുഗന്ധവും തേൻ നിറഞ്ഞ തുളസിയും ധരിച്ച്, വാംശം വായിക്കുമ്പോൾ, തേനീച്ചകൾ ആഹ്ലാദത്തോടെ ഇഷ്ടഗാനം പാടുന്നു, അവനെ ആദരിക്കുന്നു.

സരസി സാരസഹംസവിഹങ്‌ഗാഃ ചാരുഗീതഹൃതചേതസ ഏത്യ । ഹരിമുപാസത തേ യതചിത്താ ഹന്ത മീലിതദൃശോ ധൃതമൌനാഃ

ചെരുവിൽ, സാരസങ്ങൾ, ഹംസകൾ, മറ്റു പക്ഷികൾ, മനോഹരമായ ഗാനത്തിൽ ആകർഷിതരായി, ഹരിയെ സമീപിച്ച്, മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ച്, കണ്ണുകൾ അടച്ച്, മൗനം പാലിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.

സഹബലഃ സ്രഗവതംസവിലാസഃ സാനുഷു ക്ഷിതിഭൃതോ വ്രജദേവ്യഃ । ഹര്ഷയന് യര്ഹി വേണുരവേണ ജാതഹര്ഷ ഉപരമ്ഭതി വിശ്വമ്

കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം, പുഷ്പമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും ധരിച്ചു, മലകളുടെ ഇടങ്ങളിൽ, കൃഷ്ണൻ വാംശശബ്ദത്തിൽ ഗോപികളെ ആഹ്ലാദിപ്പിക്കുമ്പോൾ, ആനന്ദം പിറന്നു ലോകം മുഴുവൻ പടരുന്നു.

മഹദതിക്രമണശങ്‌കിതചേതാ മന്ദമന്ദമനുഗര്ജതി മേഘഃ । സുഹൃദമഭ്യവര്ഷത് സുമനോഭിഃ ഛായയാ ച വിദധത്പ്രതപത്രമ്

വലിയ അതിരു കടക്കുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ, മേഘം മൃദുവായി ഗർജിച്ചു, സ്നേഹത്തോടെ പൂക്കൾ ചൊരിഞ്ഞു, തണൽ നൽകി, കൃഷ്ണനു കുടപോലെ കാവൽ നൽകി.

വിവിധഗോപചരണേഷു വിദഗ്ധോ വേണുവാദ്യ ഉരുധാ നിജശിക്ഷാഃ । തവ സുതഃ സതി യദാധരബിമ്ബേ ദത്തവേണുരനയത് സ്വരജാതീഃ

വിവിധ പശുക്കളെ പരിപാലിക്കുന്നതിൽ നിപുണനും, വാംശവാദനത്തിൽ പ്രാവീണ്യവും ഉള്ള, നിന്റെ മകൻ, വാംശം അധരത്തിൽ വെച്ചപ്പോൾ, തനിക്കിഷ്ടമായ രാഗങ്ങൾ പാടിച്ചു.

സവനശസ്തദുപധാര്യ സുരേശാഃ ശക്രശര്വപരമേഷ്ഠിപുരോഗാഃ । കവയ ആനതകന്ധരചിത്താഃ കശ്മലം യയുരനിശ്ചിതതത്ത്വാഃ

ഇത് കേട്ട ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനികളായ ഇന്ദ്രൻ, ശിവൻ, ബ്രഹ്മാവു മുതലായവർ, മഹർഷിമാരോടൊപ്പം, കഴുത്തും മനസ്സും താഴ്ത്തി, യാഥാർത്ഥ്യം തിരിച്ചറിയാതെ ആശ്ചര്യത്തിൽ മുങ്ങി.

നിജപദാബ്ജദലൈര്ധ്വജവജ്ര നീരജാങ്‌കുശവിചിത്രലലാമൈഃ । വ്രജഭുവഃ ശമയന് ഖുരതോദം വര്ഷ്മധുര്യഗതിരീഡിതവേണുഃ

ധ്വജം, വജ്രം, കമലം, അങ്കുശം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങൾ കാളകളുടെ കുരുക്കളിൽ തെളിഞ്ഞു; വാംശശബ്ദത്തിൽ ആനന്ദിച്ച പശുക്കൾ, അവരുടെ കുരുക്കളാൽ നിലത്ത് ഉണ്ടാകുന്ന മുറിവുകൾ മൂടി, വൃന്ദാവനഭൂമിയെ ശമിപ്പിച്ചു.

വ്രജതി തേന വയം സവിലാസ വീക്ഷണാര്പിതമനോഭവവേഗാഃ । കുജഗതിം ഗമിതാ ന വിദാമഃ കശ്മലേന കവരം വസനം വാ

അവൻ നടന്നു പോകുമ്പോൾ, അവൻ കളിയോടെ കണ്ണു ചിമ്മുമ്പോൾ ഞങ്ങളുടെ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹം ഉണരുന്നു. അതിനാൽ, ഞങ്ങൾ എവിടെയൊക്കെ അലയുന്നു എന്നോ, ഞങ്ങളുടെ മുടിയും വസ്ത്രവും അശുദ്ധമാകുന്നു എന്നോ, ഒന്നും അറിയാതെ ഞങ്ങൾ ഭ്രമത്തിൽ ആകുന്നു.

മണിധരഃ ക്വചിദാഗണയന് ഗാ മാലയാ ദയിതഗന്ധതുലസ്യാഃ । പ്രണയിനോഽനുചരസ്യ കദാംസേ പ്രക്ഷിപന് ഭുജമഗായത യത്ര

ഒരിക്കൽ, തുളസിയുടെ സുഗന്ധമുള്ള മാല ധരിച്ച്, അവൻ പശുക്കളെ എണ്ണുന്നു. പ്രിയസുഹൃത്തിന്റെ തോളിൽ കൈ വെച്ച്, നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ അവൻ പാടുന്നു.

ക്വണിതവേണുരവവഞ്ചിതചിത്താഃ കൃഷ്ണമന്വസത കൃഷ്ണഗൃഹിണ്യഃ । ഗുണഗണാര്ണമനുഗത്യ ഹരിണ്യോ ഗോപികാ ഇവ വിമുക്തഗൃഹാശാഃ

കൃഷ്ണന്റെ വംശിയുടെ ശബ്ദം കേട്ട് മനസ്സു മയങ്ങി, കൃഷ്ണന്റെ ഭാര്യമാർ കൃഷ്ണനെ പിന്തുടർന്നു. അവന്റെ ഗുണസാഗരത്തെ അനുഗമിച്ച്, വീട്ടിലേക്കുള്ള ആസക്തി വിട്ട്, കുരങ്ങുകൾ പോലും ഗോപികകളെ പോലെ അവനെ പിന്തുടർന്നു.

( സ്വാഗതാ ) കുന്ദദാമകൃതകൌതുകവേഷോ ഗോപഗോധനവൃതോ യമുനായാമ് । നന്ദസൂനുരനഘേ തവ വത്സോ നര്മദഃ പ്രണയിണാം വിജഹാര

മല്ലികമാലകളും ഉത്സവവസ്ത്രവും അണിഞ്ഞ്, ഗോപന്മാരുടെയും പശുക്കളുടെയും ഇടയിൽ, യമുനയുടെ തീരത്ത്, പാപരഹിതേ, നന്ദന്റെ മകൻ, നിന്റെ കിടാവായവൻ, പ്രിയ സുഹൃത്തുക്കളെ കളിയോടെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

മന്ദവായുരുപവാത്യനകൂലം മാനയന് മലയജസ്പര്ശേന । വന്ദിനസ്തമുപദേവഗണാ യേ വാദ്യഗീതബലിഭിഃ പരിവവ്രുഃ

മൃദുവായ കാറ്റ്, ചന്ദനത്തിന്റെ സുഗന്ധം നിറഞ്ഞ്, അവനെ ആദരിക്കാൻ വീശുന്നു. ദേവഗായകർ സംഗീതവും ഗാനം കൊണ്ടും ബലികൾ അർപ്പിച്ച് അവനെ ചുറ്റി വാഴ്ത്തുന്നു.

വത്സലോ വ്രജഗവാം യദഗധ്രോ വന്ദ്യമാനചരണഃ പഥി വൃദ്ധൈഃ । കൃത്സ്നഗോധനമുപോഹ്യ ദിനാന്തേ ഗീതവേണുരനുഗേഡിതകീര്തിഃ

വ്രജത്തിലെ പശുക്കളോടു സ്നേഹമുള്ളവൻ, വഴിയിൽ മുതിർന്നവർ അവന്റെ കാലുകൾ വന്ദിക്കുന്നു. അവൻ എല്ലാ പശുക്കളെയും വൈകുന്നേരം വീട്ടിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അവന്റെ വംശിയുടെ ഗാനം അവന്റെ കീർത്തി പാടുന്നു.

ഉത്സവം ശ്രമരുചാപി ദൃശീനാം ഉന്നയ ഖുരരജശ്ഛുരിതസ്രക് । ദിത്സയൈതി സുഹൃദാസിഷ ഏഷ ദേവകീജഠരഭൂരുഡുരാജഃ

ശ്രമത്തിൽ മുഖം തിളങ്ങുന്നവൻ, കാളയുടെ കാൽമണ്ണ് മാലയിൽ പതിഞ്ഞ്, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ദേവകിയുടെ ഗർഭത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച രാജാവായവൻ വരുന്നു.

( മിശ്ര ) മദവിഘൂര്ണിതലോചന ഈഷന് മാനദഃ സ്വസുഹൃദാം വനമാലീ । ബദരപാണ്ഡുവദനോ മൃദുഗണ്ഡം മണ്ഡയന് കനകകുണ്ഡലലക്ഷ്മ്യാ

ആനന്ദത്തിൽ കണ്ണുകൾ അലസമായി ചലിക്കുന്നവൻ, സുഹൃത്തുക്കൾക്ക് മാനം നൽകുന്നവൻ, വനംമാല ധരിച്ചവൻ, ബദരിപ്പഴംപോലെയുള്ള ചുവപ്പില്ലാത്ത അധരങ്ങൾ, മൃദുവായ കവിളുകൾ സ്വർണ്ണകുണ്ഡലത്തിന്റെ ഭംഗിയിൽ അലങ്കരിച്ചിരിക്കുന്നു.

യദുപതിര്ദ്വിരദരാജവിഹാരോ യാമിനീപതിരിവൈഷ ദിനാന്തേ । മുദിതവക്ത്ര ഉപയാതി ദുരന്തം മോചയന് വ്രജഗവാം ദിനതാപമ്

യദുക്കളുടെ നാഥൻ, കാളകളുടെ ഇടയിൽ കളിയ്ക്കുന്നവൻ, രാത്രിയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ വൈകുന്നേരം വന്നു, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ വ്രജത്തിലെ പശുക്കളുടെ ദിവസത്തെ ചൂട് അകറ്റി അവരെ മോചിപ്പിക്കുന്നു.