ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( അനുഷ്ടുപ് ) ഉച്ചൈര്ജഗുര്നൃത്യമാനാ രക്തകണ്ഠ്യോ രതിപ്രിയാഃ । കൃഷ്ണാഭിമര്ശമുദിതാ യദ്‍ഗീതേനേദമാവൃതമ്

നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഉച്ചത്തിൽ പാടിയും, ആസ്വാദനത്തിൽ ചുവന്ന കഴുത്തോടെ, കൃഷ്ണന്റെ സ്പർശത്തിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു, പ്രിയപ്പെട്ടവരായ അവർ പാട്ടുകൊണ്ട് ആ സ്ഥലം നിറച്ചു.

കാചിത് സമം മുകുന്ദേന സ്വരജാതീരമിശ്രിതാഃ । ഉന്നിന്യേ പൂജിതാ തേന പ്രീയതാ സാധു സാധ്വിതി । തദേവ ധ്രുവമുന്നിന്യേ തസ്യൈ മാനം ച ബഹ്വദാത്

ഒരുത്തി, മുഖുന്ദനോടൊപ്പം തന്റെ പാട്ട് ചേർത്ത് പാടി; അവൻ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ആദരിച്ച് 'നന്നായി, നന്നായി' എന്നു പ്രശംസിച്ചു. അതിനാൽ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പാടി, അവൻ അവളെ വലിയ സ്നേഹത്തോടെ ആദരിച്ചു.

കാചിദ് രാസപരിശ്രാന്താ പാര്ശ്വസ്ഥസ്യ ഗദാഭൃതഃ । ജഗ്രാഹ ബാഹുനാ സ്കന്ധം ശ്ലഥദ്വലയമല്ലികാ

രാസത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഒരുവൾ, കഴുത്തിൽ അലസമായ വളയും മല്ലികാമാലയും അണിഞ്ഞ്, സമീപം നിന്ന ഗദാധാരിയുടെ തോളിൽ കൈ വെച്ചു വിശ്രമിച്ചു.

തത്രൈകാംസഗതം ബാഹും കൃഷ്ണസ്യോത്പലസൌരഭമ് । ചന്ദനാലിപ്തമാഘ്രായ ഹൃഷ്ടരോമാ ചുചുമ്ബ ഹ

ഒരുത്തി, കൃഷ്ണന്റെ നീലതാമരയുടെ സുഗന്ധമുള്ള, ചന്ദനം പുരട്ടിയ കൈ എടുത്ത് മൂക്കിൽ ചേർത്ത്, ആനന്ദത്തിൽ വിറയച്ച് അതിൽ ചുംബനം നൽകി.

കസ്യാശ്ചിത് നാട്യവിക്ഷിപ്ത കുണ്ഡലത്വിഷമണ്ഡിതമ് । ഗണ്ഡം ഗണ്ഡേ സന്ദധത്യാഃ അദാത്താമ്ബൂലചര്വിതമ്

മറ്റൊരുത്തി, നൃത്തത്തിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന കവിള് കൃഷ്ണന്റെ കവിളിൽ ചേർത്ത്, താനെ ചവച്ച താംബൂലം അവന് നൽകി.

നൃത്യതീ ഗായതീ കാചിത് കൂജന് നൂപുരമേഖലാ । പാര്ശ്വസ്ഥാച്യുതഹസ്താബ്ജം ശ്രാന്താധാത് സ്തനയോഃ ശിവമ്

ഒരുത്തി, നൃത്തം ചെയ്യുകയും പാടുകയും ചെയ്തു; നുപുരവും ഇടയണിയും ശബ്ദം ചെയ്തു. അവൾ ക്ഷീണിച്ച്, സമീപം നിന്ന അച്യുതന്റെ കമലഹസ്തം തന്റെ ഉരസ്സിൽ വെച്ച് ആശ്വാസം തേടി.

ഗോപ്യോ ലബ്ധ്വാച്യുതം കാന്തം ശ്രിയ ഏകാന്തവല്ലഭമ് । ഗൃഹീതകണ്ഠ്യസ്തദ്ദോര്ഭ്യാം ഗായന്ത്യസ്തം വിജഹ്രിരേ

ഗോപികമാർ, അച്യുതനെ പ്രിയനായി, ശ്രീയുടെ ഏകാന്തവല്ലഭനായി ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ കഴുത്തിൽ കൈകൾ ചുറ്റി, പാടിക്കൊണ്ട് അവനോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) കര്ണോത്പലാലകവിടങ്‌കകപോലഘര്മ വക്ത്രശ്രിയോ വലയനൂപുരഘോഷവാദ്യൈഃ । ഗോപ്യഃ സമം ഭഗവതാ നനൃതുഃ സ്വകേശ സ്രസ്തസ്രജോ ഭ്രമരഗായകരാസഗോഷ്ഠ്യാമ്

കർണ്ണോത്പലങ്ങളും മുടിയണികളും വിയർപ്പിൽ തിളങ്ങുന്ന കവിളുകളും, മുഖത്തിന്റെ ഭംഗിയും, വളയും നുപുരവും ഉണർത്തുന്ന സംഗീതവും ഒക്കെയായി, ഗോപികമാർ ഭഗവാനോടൊപ്പം, മുടിയിൽ പുഷ്പമാലകൾ വീണ നിലയിൽ, തേനീച്ചകൾ പാടുന്ന ഗോശാലയിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.

( മിശ്ര ) ഏവം പരിഷ്വങ്‌ഗകരാഭിമര്ശ സ്നിഗ്ധേക്ഷണോദ്ദാമവിലാസഹാസൈഃ । രേമേ രമേശോ വ്രജസുന്ദരീഭിഃ യഥാര്ഭകഃ സ്വപ്രതിബിമ്ബവിഭ്രമഃ

ഇങ്ങനെ, ആലിംഗനം, കൈയുടെ സ്നേഹസ്പർശം, സ്നേഹപൂർണ്ണമായ കണ്ണോട്ടം, ഉല്ലാസപൂർണ്ണമായ ചിരിയും കളിയുംകൊണ്ട്, ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനായ കൃഷ്ണൻ വ്രജയുടെ സുന്ദരികളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു. ഒരു കുഞ്ഞ് തന്റെ പ്രതിബിംബത്തിൽ കാണുന്ന ആനന്ദംപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അതു.

തദങ്‌ഗസങ്‌ഗപ്രമുദാകുലേന്ദ്രിയാഃ കേശാന് ദൂകൂലം കുചപട്ടികാം വാ । നാഞ്ജഃ പ്രതിവ്യോഢുമലം വ്രജസ്ത്രിയോ വിസ്രസ്തമാലാഭരണാഃ കുരൂദ്വഹ

കൃഷ്ണന്റെ സ്പർശത്തിൽ ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി, വ്രജസ്ത്രികൾക്ക് അവരുടെ മുടി, വസ്ത്രം, കുചബന്ധം എന്നിവ ഇടയ്ക്കിടെ വീണുപോയി. അവർക്ക് അവയെ ശരിയായി കൂട്ടിവയ്ക്കാൻ പോലും കഴിയാതെ, പുഷ്പമാലകളും അലങ്കാരങ്ങളും ഇടിഞ്ഞു വീണു നിന്നു, കുരുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനേ.

( അനുഷ്ടുപ് ) കൃഷ്ണവിക്രീഡിതം വീക്ഷ്യ മുമുഹുഃ ഖേചരസ്ത്രിയഃ । കാമാര്ദിതാഃ ശശാങ്‌കശ്ച സഗണോ വിസ്മിതോഽഭവത്

കൃഷ്ണന്റെ കളികൾ കണ്ടു ആകാശത്തിലെ ദേവസ്ത്രികൾ മോഹത്തിൽ അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ വിറച്ച് പോയി; അവരെപ്പോലെ തന്നെ ചന്ദ്രനും അവന്റെ കൂട്ടരും അത്ഭുതത്തോടെ നോക്കി നിന്നു.

കൃത്വാ താവന്തമാത്മാനം യാവതീര്ഗോപയോഷിതഃ । രേമേ സ ഭഗവാന് താഭിഃ ആത്മാരാമോഽപി ലീലയാ

എത്ര ഗോപികകൾ ഉണ്ടോ അത്ര രൂപങ്ങൾ കൃഷ്ണൻ എടുത്തു, സ്വയം തൃപ്തനായവനാണെങ്കിലും, അവരോടൊപ്പം ലീലാപൂർവ്വം സന്തോഷിച്ചു.

താസാം അതിവിഹാരേണ ശ്രാന്താനാം വദനാനി സഃ । പ്രാമൃജത് കരുണഃ പ്രേമ്ണാ ശന്തമേനാങ്‌ഗ പാണിനാ

അവർക്കു അത്യധികം കളിയിൽ തളർന്നു വന്നപ്പോൾ, കൃഷ്ണൻ കരുണയോടെ, സ്നേഹപൂർവ്വം, ശാന്തമായ കൈകൊണ്ട് അവരുടെ മുഖം തണുപ്പിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) ഗോപ്യഃ സ്ഫുരത്പുരടകുണ്ഡലകുന്തലത്വിഡ് ഗണ്ഡശ്രിയാ സുധിതഹാസനിരീക്ഷണേന । മാനം ദധത്യ ഋഷഭസ്യ ജഗുഃ കൃതാനി പുണ്യാനി തത്കരരുഹസ്പര്ശപ്രമോദാഃ

പൊന്നുപോലെയുള്ള കുണ്ഡലവും മുടിയുടെയും പ്രകാശം കണ്മണികളിൽ തെളിഞ്ഞു, മധുരമായ ചിരിയും കണ്ണോട്ടവുംകൊണ്ട് ഗോപികൾ, കൃഷ്ണന്റെ മഹത്വം പാടിക്കൊണ്ട്, അവന്റെ കമലപോലെയുള്ള കൈയുടെ സ്പർശത്തിൽ ഭാഗ്യവതികളായി സന്തോഷിച്ചു.

താഭിര്യുതഃ ശ്രമമപോഹിതുമങ്‌ഗസങ്‌ഗ ഘൃഷ്ടസ്രജഃ സ കുചകുങ്‌കുമരഞ്ജിതായാഃ । ഗന്ധര്വപാലിഭിരനുദ്രുത ആവിശദ് വാ ശ്രാന്തോ ഗജീഭിരിഭരാഡിവ ഭിന്നസേതുഃ

അവരുടെ പുഷ്പമാലകൾ ചിതറുകയും, കുചങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള കുങ്കുമം കൃഷ്ണന്റെ മേൽ പടരുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ഗന്ധർവരുടെയും കൂട്ടത്തോടെ, ആ സ്ത്രീകൾക്കിടയിൽ കൃഷ്ണൻ കാടിലേക്ക് കടന്നു. ഭാരത്തിൽ തളർന്ന ആന തന്റെ പെണ്ണാനകളോടൊപ്പം തടം തകർത്ത് വെള്ളത്തിൽ കയറുന്നതുപോലെയായിരുന്നു അത്.

സോഽമ്ഭസ്യലം യുവതിഭിഃ പരിഷിച്യമാനഃ പ്രേമ്ണേക്ഷിതഃ പ്രഹസതീഭിരിതസ്തതോഽങ്‌ഗ । വൈമാനികൈഃ കുസുമവര്ഷിഭിരീഡ്യമാനോ രേമേ സ്വയം സ്വരതിരത്ര ഗജേന്ദ്രലീലഃ

അവിടെ, യുവതികൾ കൃഷ്ണനെ വെള്ളത്തിൽ കുളിപ്പിച്ചു, സ്നേഹപൂർവ്വം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ചുറ്റും നോക്കി. ആകാശത്തിൽ നിന്നുള്ള ദേവതകൾ പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിച്ചു, സ്വയം ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകിയ കൃഷ്ണൻ ആനയുടെ രാജാവിനെപ്പോലെ കളിച്ചു.

( മിശ്ര ) തതശ്ച കൃഷ്ണോപവനേ ജലസ്ഥല പ്രസൂനഗന്ധാനിലജുഷ്ടദിക്തടേ । ചചാര ഭൃങ്‌ഗപ്രമദാഗണാവൃതോ യഥാ മദച്യുദ് ദ്വിരദഃ കരേണുഭിഃ

പിന്നീട് കൃഷ്ണന്റെ തോട്ടത്തിൽ, നിലത്തും വെള്ളത്തിലും, പുഷ്പങ്ങളുടെ സുഗന്ധം കാറ്റിൽ നിറഞ്ഞു. സന്തോഷം നിറഞ്ഞ സ്ത്രീകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ കൃഷ്ണൻ സഞ്ചരിച്ചു, ഉന്മാദത്തിൽ ആന തന്റെ പെണ്ണാനകളോടൊപ്പം നടക്കുന്നതുപോലെ.

ഏവം ശശാങ്‌കാംശുവിരാജിതാ നിശാഃ സ സത്യകാമോഽനുരതാബലാഗണഃ । സിഷേവ ആത്മന്യവരുദ്ധസൌരതഃ സര്വാഃ ശരത്കാവ്യകഥാരസാശ്രയാഃ

ഇങ്ങനെ, ചന്ദ്രന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട രാത്രികളിൽ, സത്യവാനായ കൃഷ്ണൻ സ്നേഹപൂർവ്വം ഗോപികകളുടെ കൂട്ടത്തിൽ, തന്റെ ആനന്ദം ഉള്ളിൽ അടക്കിക്കൊണ്ട്, ശരത്കാലത്തിന്റെ കവിതാപരമായ രസങ്ങൾ ആസ്വദിച്ചു.

ശ്രീപരീക്ഷിദുവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) സംസ്ഥാപനായ ധര്മസ്യ പ്രശമായേതരസ്യ ച । അവതീര്ണോ ഹി ഭഗവാനംന് അംശേന ജഗദീശ്വരഃ

ശ്രീപരീക്ഷിത് ചോദിച്ചു: ധർമ്മം സ്ഥാപിക്കാനും അധർമ്മം ഇല്ലാതാക്കാനും, ലോകനാഥനായ ഭഗവാൻ സ്വയം ഭൂമിയിൽ അവതരിക്കുന്നു.

സ കഥം ധര്മസേതൂനാം വക്താ കര്താഭിരക്ഷിതാ । പ്രതീപമാചരദ് ബ്രഹ്മന് പരദാരാഭിമര്ശനമ്

അപ്പൊ, ബ്രാഹ്മണനേ, ധർമ്മത്തിന്റെ അതിരുകൾ പറയുന്നവനും, പാലിക്കുന്നവനും, സംരക്ഷിക്കുന്നവനും ആയ കൃഷ്ണൻ എങ്ങനെ അന്യസ്ത്രികളെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലുള്ള പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്തു?

ആപ്തകാമോ യദുപതിഃ കൃതവാന് വൈ ജുഗുപ്സിതമ് । കിമഭിപ്രായ ഏതന്നഃ സംശയം ഛിന്ധി സുവ്രത

സ്വയം തൃപ്തനായ യദുകുലപതി അപമാനകരമായ ഒരു പ്രവൃത്തി ചെയ്തു. അതിന് പിന്നിലെ ഉദ്ദേശം എന്താണ്? ദയവായി ഞങ്ങളുടെ സംശയം നീക്കൂ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ.

ശ്രീശുക ഉവാച - ധര്മവ്യതിക്രമോ ദൃഷ്ട ഈശ്വരാണാം ച സാഹസമ് । തേജീയസാം ന ദോഷായ വഹ്നേഃ സര്വഭുജോ യഥാ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻമാരിൽ ധർമ്മ ലംഘനവും ധൈര്യപൂർവ്വമായ പ്രവൃത്തികളും കാണാറുണ്ട്. ശക്തന്മാർക്ക് കുറ്റമില്ല, അഗ്നി എല്ലാം ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

നൈതത്സമാചരേജ്ജാതു മനസാപി ഹ്യനീശ്വരഃ । വിനശ്യത്യാചരന്മൌഢ്യാദ് യഥാരുദ്രോഽബ്ധിജം വിഷമ്

ഇതുപോലെയുള്ള പ്രവൃത്തികൾ, സ്വയം നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർ ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്, ചിന്തയിലുപോലും. അജ്ഞാനത്തിൽ അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, രുദ്രൻ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുള്ള വിഷം കുടിച്ച് ദു:ഖം അനുഭവിച്ചതുപോലെ, അവർ നശിക്കും.

ഈശ്വരാണാം വചഃ സത്യം തഥൈവാചരിതം ക്വചിത് । തേഷാം യത് സ്വവചോയുക്തം ബുദ്ധിമാംസ്തത് സമാചരേത്

ഭഗവാൻമാരുടെ വാക്കുകളും ചിലപ്പോൾ പ്രവൃത്തികളും സത്യമാണു. എന്നാൽ, അവയുടെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കുന്നവൻ, യുക്തിയുള്ളവ, അനുസരിക്കണം.

കുശലാചരിതേനൈഷാം ഇഹ സ്വാര്ഥോ ന വിദ്യതേ । വിപര്യയേണ വാനര്ഥോ നിരഹങ്‌കാരിണാം പ്രഭോ

അവരുടെ നന്മയുള്ള പ്രവർത്തികളിൽ സ്വാർത്ഥം ഇല്ല. അതിനാൽ, അഹങ്കാരമില്ലാത്തവർക്കു എതിരായ കാര്യങ്ങൾ സംഭവിച്ചാലും, ദോഷം ഉണ്ടാകില്ല, പ്രഭുവേ.

കിമുതാഖിലസത്ത്വാനാം തിര്യങ്‌ മര്ത്യദിവൌകസാമ് । ഈശിതുശ്ചേശിതവ്യാനാം കുശലാകുശലാന്വയഃ

എന്നാൽ, എല്ലാ ജീവികൾക്കും — മൃഗങ്ങൾക്കും, മനുഷ്യർക്കും, ദേവന്മാർക്കും — ഭരിക്കുന്നവർക്കും ഭരിക്കപ്പെടുന്നവർക്കും, നല്ലതും ചീത്തയും ബാധകമാണ്.

( വസംതതിലകാ ) യത്പാദപങ്‌കജപരാഗനിഷേവതൃപ്താ യോഗപ്രഭാവവിധുതാഖിലകര്മബന്ധാഃ । സ്വൈരം ചരന്തി മുനയോഽപി ന നഹ്യമാനാഃ തസ്യേച്ഛയാഽഽത്തവപുഷഃ കുത ഏവ ബന്ധഃ

ആയാളുടെ പാദധൂളി ഭക്തിപൂർവ്വം സേവിച്ചവർക്കും യോഗശക്തിയാൽ എല്ലാ കര്‍മ്മബന്ധങ്ങളും വിട്ടു സ്വതന്ത്രരായി സഞ്ചരിക്കുന്ന മുനികൾക്കും, അവന്റെ ഇച്ഛപ്രകാരം ശരീരം ധരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവർക്കെങ്ങനേയും ബന്ധം ഉണ്ടാകുമോ?

( അനുഷ്ടുപ് ) ഗോപീനാം തത്പതീനാം ച സര്വേഷാമേവ ദേഹിനാമ് । യോഽന്തശ്ചരതി സോഽധ്യക്ഷഃ ക്രീഡനേനേഹ ദേഹഭാക്

ഗോപികൾക്കും അവരുടെ ഭർത്താക്കൾക്കും എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും, ഈ ലോകത്ത് ശരീരത്തിൽ കളിക്കുന്നവനും ആണവൻ.

അനുഗ്രഹായ ഭൂതാനാം മാനുഷം ദേഹമാസ്ഥിതഃ । ഭജതേ താദൃശീഃ ക്രീഡ യാഃ ശ്രുത്വാ തത്പരോ ഭവേത്

സകല ജീവികൾക്കും അനുകമ്പ കാണിക്കാനായി, മനുഷ്യശരീരം സ്വീകരിച്ച്, അവൻ അങ്ങനെയുള്ള ലീലകൾ നടത്തുന്നു. ആ കഥകൾ കേൾക്കുമ്പോൾ ആരും അവനോടു ഭക്തിയോടെ ആകാം.