ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇത്യേതത്കഥിതം ഗുര്വി ജ്ഞാനം തദ്‍ബ്രഹ്മദര്ശനമ് । യേന അനുബുദ്ധ്യതേ തത്ത്വം പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച

ഇങ്ങനെ ഈ മഹത്തായ ജ്ഞാനം, ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരം, പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ജ്ഞാനം, ഞാൻ പറഞ്ഞു.

യഥേന്ദ്രിയൈഃ പൃഥഗ്ദ്വാരൈഃ അര്ഥോ ബഹുഗുണാശ്രയഃ । ഏകോ നാനേയതേ തദ്വദ് ഭഗവാന് ശാസ്ത്രവര്ത്മഭിഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വേറിട്ട വാതിലുകൾ വഴി കാണുന്നുവെങ്കിലും, ഗുണങ്ങൾ പലതുമുള്ള ഒരു വസ്തു വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ലാത്തതുപോലെ, ശാസ്ത്രമാർഗ്ഗങ്ങൾ പലതായിട്ടും ഭഗവാൻ ഒരാളാണ്.

ക്രിയയാ ക്രതുഭിര്ദാനൈഃ തപഃസ്വാധ്യായമര്ശനൈഃ । ആത്മേന്ദ്രിയജയേനാപി സന്ന്യാസേന ച കര്മണാമ്

കർമ്മം, യാഗങ്ങൾ, ദാനം, തപസ്, സ്വാധ്യായം, ക്ഷമ, ആത്മ-ഇന്ദ്രിയജയം, കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ—

യോഗേന വിവിധാങ്ഗേന ഭക്തിയോഗേന ചൈവ ഹി । ധര്മേണോഭയചിഹ്നേന യഃ പ്രവൃത്തിനിവൃത്തിമാന്

നാനാവിധമായ യോഗാംഗങ്ങൾ, ഭക്തിയോഗം, പ്രവൃത്തിയും ഉപരതിയും അടയാളമായ ധർമ്മം എന്നിവയിലൂടെ, ഇരുവിധത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവൻ—

ആത്മതത്ത്വാവബോധേന വൈരാഗ്യേണ ദൃഢേന ച । ഈയതേ ഭഗവാനേഭിഃ സഗുണോ നിര്ഗുണഃ സ്വദൃക്

ആത്മതത്ത്വം ബോധ്യമായും ദൃഢമായ വൈരാഗ്യത്താലും, സ്വയം കാണുന്നവൻ സഗുണനുമായും നിര്ഗുണനുമായും ഭഗവാനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

പ്രാവോചം ഭക്തിയോഗസ്യ സ്വരൂപം തേ ചതുര്വിധമ് । കാലസ്യ ചാവ്യക്തഗതേഃ യോഽന്തര്ധാവതി ജന്തുഷു

ഭക്തിയോഗത്തിന്റെ നാലു രൂപങ്ങളും, കാലം അവ്യക്തത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ജീവികളിൽ അദൃശ്യമായതും ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു.

ജീവസ്യ സംസൃതീര്ബഹ്വീഃ അവിദ്യാകര്മ നിര്മിതാഃ । യാസ്വങ്ഗ പ്രവിശന്നാത്മാ ന വേദ ഗതിമാത്മനഃ

അജ്ഞാനവും കർമ്മവും മൂലം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അനേകം ജന്മചക്രങ്ങളിൽ ആത്മാവ് പ്രവേശിച്ചാലും, തന്റെ വഴി അവൻ അറിയുന്നില്ല.

നൈതത്ഖലായോപദിശേന് നാവിനീതായ കര്ഹിചിത് । ന സ്തബ്ധായ ന ഭിന്നായ നൈവ ധര്മധ്വജായ ച

ഇത് ദുഷ്ടർക്കും, അനിയന്ത്രിതർക്കും, അഹങ്കാരികൾക്കും, വൈരാഗ്യമുള്ളവർക്കും, പുറമേ മാത്രം ധാർമ്മികത കാണിക്കുന്നവർക്കും ഒരിക്കലും പഠിപ്പിക്കരുത്.

ന ലോലുപായോപദിശേത് ന ഗൃഹാരൂഢചേതസേ । നാഭക്തായ ച മേ ജാതു ന മദ്‍ഭക്തദ്വിഷാമപി

ലോഭികള്ക്കും, മനസ്സു ഗൃഹജീവിതത്തിൽ മുഴുകിയവർക്കും, എനിക്ക് ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്കും, എന്റെ ഭക്തന്മാരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർക്കും ഇതു പഠിപ്പിക്കരുത്.

ശ്രദ്ദധാനായ ഭക്തായ വിനീതായ അനസൂയവേ । ഭൂതേഷു കൃതമൈത്രായ ശുശ്രൂഷാഭിരതായ ച

വിശ്വാസമുള്ളവനും, ഭക്തിയുള്ളവനും, വിനയമുള്ളവനും, അസൂയയില്ലാത്തവനും, എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നവനും, സേവനത്തിൽ ആസക്തനുമായവനും—

ബഹിര്ജാതവിരാഗായ ശാന്തചിത്തായ ദീയതാമ് । നിര്മത്സരായ ശുചയേ യസ്യാഹം പ്രേയസാം പ്രിയഃ

പുറത്തുനിന്ന് വേരുപോയ മനസ്സും, സമാധാനമുള്ള മനസ്സും, അസൂയയില്ലാത്ത ഹൃദയവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവനും, എനിക്ക് പ്രിയന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രിയനായി കാണുന്നവനും ആയ ഒരാളിന് ഇതു നൽകണം.

യ ഇദം ശ്രൃണുയാദ് അമ്ബ ശ്രദ്ധയാ പുരുഷഃ സകൃത് । യോ വാഭിധത്തേ മച്ചിത്തഃ സ ഹ്യേതി പദവീം ച മേ

അമ്മേ, വിശ്വാസത്തോടെ ഒരുവൻ ഈ വാക്കുകൾ ഒരിക്കൽ പോലും കേൾക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ എന്നെ ധ്യാനിച്ച് ഉച്ചരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ നിർബന്ധമായും എന്റെ പാതയിൽ എത്തും.

മഹാരാസവര്ണനം; പരീക്ഷിത്കൃത ശംകായാഃ ശുകദ്വാരാ സമാധാനം ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്ഥം ഭഗവതോ ഗോപ്യഃ ശ്രുത്വാ വാചഃ സുപേശലാഃ । ജഹുര്വിരഹജം താപം തദങ്‌ഗോപചിതാശിഷഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ, ഭഗവാന്റെ അത്യന്തം മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ആ ഗോപികമാർക്ക് വേർപാടിന്റെ വേദന മാറി, അവരുടെയെല്ലാം ആഗ്രഹങ്ങളും അവന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിറവേറ്റപ്പെട്ടു.

തത്രാരഭത ഗോവിന്ദോ രാസക്രീഡാമനുവ്രതൈഃ । സ്ത്രീരത്‍നൈരന്വിതഃ പ്രീതൈഃ അന്യോന്യാബദ്ധബാഹുഭിഃ

അവിടെ, ഗോവിന്ദൻ ഭക്തിയോടെ സന്തോഷത്തോടെ കൂടിയ സ്ത്രീരത്നങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, പരസ്പരം കൈകൾ ചേർത്തുകൊണ്ട്, രാസക്രീഡ ആരംഭിച്ചു.

രാസോത്സവഃ സമ്പ്രവൃത്തോ ഗോപീമണ്ഡലമണ്ഡിതഃ । യോഗേശ്വരേണ കൃഷ്ണേന താസാം മധ്യേ ദ്വയോര്ദ്വയോഃ

ഗോപികമാരുടെ വലയം അലങ്കരിച്ച രാസോത്സവം ആരംഭിച്ചു; യോഗേശ്വരനായ കൃഷ്ണൻ അവരിൽ ഓരോ ജോഡിയുടെയും ഇടയിൽ നിലകൊണ്ടു.

പ്രവിഷ്ടേന ഗൃഹീതാനാം കണ്ഠേ സ്വനികടം സ്ത്രിയഃ । യം മന്യേരന് നഭസ്താവദ് വിമാനശതസങ്‌കുലമ്

അവരുടെ ഇടയിൽ കയറി, കൃഷ്ണൻ സ്ത്രീകളെ കഴുത്തിൽ ചേർത്ത് പിടിച്ചു; ഇത് കണ്ടവർ ആകാശം നൂറുകണക്കിന് വിമാനം നിറഞ്ഞതുപോലെ കാണും.

ദിവൌകസാം സദാരാണാം ഔത്സുക്യാപഹൃതാത്മനാമ് । തതോ ദുന്ദുഭയോ നേദുഃ നിപേതുഃ പുഷ്പവൃഷ്ടയഃ । ജഗുര്ഗന്ധര്വപതയഃ സസ്ത്രീകാസ്തദ് യശോഽമലമ്

ദേവന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും ആവേശത്തിൽ മുഴുകി നോക്കി; പിന്നെ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി, പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു, ഗന്ധർവന്മാരും അവരുടെ ഭാര്യമാരും കൃഷ്ണന്റെ നിർമലമായ കീർത്തി പാടിച്ചു.

വലയാനാം നൂപുരാണാം കിങ്‌കിണീനാം ച യോഷിതാമ് । സപ്രിയാണാമഭൂത് ശബ്ദഃ തുമുലോ രാസമണ്ഡലേ

രാസവലയത്തിൽ, സ്ത്രീകളുടെയും അവരുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെയും വളകളും നുപുരങ്ങളും കിങ്കിണികളും ചേർന്ന് ഒരു വലിയ ശബ്ദം ഉയർന്നു.

തത്രാതിശുശുഭേ താഭിഃ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । മധ്യേ മണീനാം ഹൈമാനാം മഹാമരകതോ യഥാ

അവരുടെ ഇടയിൽ, ദേവകിയുടെ പുത്രനായ ഭഗവാൻ അത്യന്തം ഭംഗിയായി തിളങ്ങി; പൊന്നുപോലുള്ള രത്നങ്ങളിൽ വലിയ പച്ചമണിപോലെ.

( ശാര്ദൂലവിക്രീഡിത ) പാദന്യാസൈര്ഭുജവിധുതിഭിഃ സസ്മിതൈര്ഭ്രൂവിലാസൈഃ । ഭജ്യന്മധ്യൈശ്ചലകുചപടൈഃ കുണ്ഡലൈര്ഗണ്ഡലോലൈഃ । സ്വിദ്യന്മുഖ്യഃ കവരരസനാ ഗ്രന്ഥയഃ കൃഷ്ണവധ്വോ । ഗായന്ത്യസ്തം തഡിത ഇവ താ മേഘചക്രേ വിരേജുഃ

പാദങ്ങൾ ഇടിച്ചും കൈകൾ ആടിച്ചും, പുഞ്ചിരിയോടെ കൺചിമ്മിയും, കവിളിൽ തട്ടുന്ന കുണ്ഡലങ്ങൾ, വിയർപ്പിൽ തളർന്ന മുടിയണികൾ, കൃഷ്ണപത്നിമാർ പാടുമ്പോൾ, അവർ മേഘവലയത്തിനുള്ളിൽ മിന്നുന്ന മിന്നലുപോലെ തിളങ്ങി.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഉച്ചൈര്ജഗുര്നൃത്യമാനാ രക്തകണ്ഠ്യോ രതിപ്രിയാഃ । കൃഷ്ണാഭിമര്ശമുദിതാ യദ്‍ഗീതേനേദമാവൃതമ്

നൃത്തം ചെയ്യുമ്പോൾ, ഉച്ചത്തിൽ പാടിയും, ആസ്വാദനത്തിൽ ചുവന്ന കഴുത്തോടെ, കൃഷ്ണന്റെ സ്പർശത്തിൽ ആനന്ദംകൊണ്ടു, പ്രിയപ്പെട്ടവരായ അവർ പാട്ടുകൊണ്ട് ആ സ്ഥലം നിറച്ചു.

കാചിത് സമം മുകുന്ദേന സ്വരജാതീരമിശ്രിതാഃ । ഉന്നിന്യേ പൂജിതാ തേന പ്രീയതാ സാധു സാധ്വിതി । തദേവ ധ്രുവമുന്നിന്യേ തസ്യൈ മാനം ച ബഹ്വദാത്

ഒരുത്തി, മുഖുന്ദനോടൊപ്പം തന്റെ പാട്ട് ചേർത്ത് പാടി; അവൻ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ആദരിച്ച് 'നന്നായി, നന്നായി' എന്നു പ്രശംസിച്ചു. അതിനാൽ അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും പാടി, അവൻ അവളെ വലിയ സ്നേഹത്തോടെ ആദരിച്ചു.

കാചിദ് രാസപരിശ്രാന്താ പാര്ശ്വസ്ഥസ്യ ഗദാഭൃതഃ । ജഗ്രാഹ ബാഹുനാ സ്കന്ധം ശ്ലഥദ്വലയമല്ലികാ

രാസത്തിൽ ക്ഷീണിച്ച ഒരുവൾ, കഴുത്തിൽ അലസമായ വളയും മല്ലികാമാലയും അണിഞ്ഞ്, സമീപം നിന്ന ഗദാധാരിയുടെ തോളിൽ കൈ വെച്ചു വിശ്രമിച്ചു.

തത്രൈകാംസഗതം ബാഹും കൃഷ്ണസ്യോത്പലസൌരഭമ് । ചന്ദനാലിപ്തമാഘ്രായ ഹൃഷ്ടരോമാ ചുചുമ്ബ ഹ

ഒരുത്തി, കൃഷ്ണന്റെ നീലതാമരയുടെ സുഗന്ധമുള്ള, ചന്ദനം പുരട്ടിയ കൈ എടുത്ത് മൂക്കിൽ ചേർത്ത്, ആനന്ദത്തിൽ വിറയച്ച് അതിൽ ചുംബനം നൽകി.

കസ്യാശ്ചിത് നാട്യവിക്ഷിപ്ത കുണ്ഡലത്വിഷമണ്ഡിതമ് । ഗണ്ഡം ഗണ്ഡേ സന്ദധത്യാഃ അദാത്താമ്ബൂലചര്വിതമ്

മറ്റൊരുത്തി, നൃത്തത്തിൽ കുണ്ഡലങ്ങൾ തിളങ്ങുന്ന കവിള് കൃഷ്ണന്റെ കവിളിൽ ചേർത്ത്, താനെ ചവച്ച താംബൂലം അവന് നൽകി.

നൃത്യതീ ഗായതീ കാചിത് കൂജന് നൂപുരമേഖലാ । പാര്ശ്വസ്ഥാച്യുതഹസ്താബ്ജം ശ്രാന്താധാത് സ്തനയോഃ ശിവമ്

ഒരുത്തി, നൃത്തം ചെയ്യുകയും പാടുകയും ചെയ്തു; നുപുരവും ഇടയണിയും ശബ്ദം ചെയ്തു. അവൾ ക്ഷീണിച്ച്, സമീപം നിന്ന അച്യുതന്റെ കമലഹസ്തം തന്റെ ഉരസ്സിൽ വെച്ച് ആശ്വാസം തേടി.

ഗോപ്യോ ലബ്ധ്വാച്യുതം കാന്തം ശ്രിയ ഏകാന്തവല്ലഭമ് । ഗൃഹീതകണ്ഠ്യസ്തദ്ദോര്ഭ്യാം ഗായന്ത്യസ്തം വിജഹ്രിരേ

ഗോപികമാർ, അച്യുതനെ പ്രിയനായി, ശ്രീയുടെ ഏകാന്തവല്ലഭനായി ലഭിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ കഴുത്തിൽ കൈകൾ ചുറ്റി, പാടിക്കൊണ്ട് അവനോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു.

( വസംതതിലകാ ) കര്ണോത്പലാലകവിടങ്‌കകപോലഘര്മ വക്ത്രശ്രിയോ വലയനൂപുരഘോഷവാദ്യൈഃ । ഗോപ്യഃ സമം ഭഗവതാ നനൃതുഃ സ്വകേശ സ്രസ്തസ്രജോ ഭ്രമരഗായകരാസഗോഷ്ഠ്യാമ്

കർണ്ണോത്പലങ്ങളും മുടിയണികളും വിയർപ്പിൽ തിളങ്ങുന്ന കവിളുകളും, മുഖത്തിന്റെ ഭംഗിയും, വളയും നുപുരവും ഉണർത്തുന്ന സംഗീതവും ഒക്കെയായി, ഗോപികമാർ ഭഗവാനോടൊപ്പം, മുടിയിൽ പുഷ്പമാലകൾ വീണ നിലയിൽ, തേനീച്ചകൾ പാടുന്ന ഗോശാലയിൽ നൃത്തം ചെയ്തു.

( മിശ്ര ) ഏവം പരിഷ്വങ്‌ഗകരാഭിമര്ശ സ്നിഗ്ധേക്ഷണോദ്ദാമവിലാസഹാസൈഃ । രേമേ രമേശോ വ്രജസുന്ദരീഭിഃ യഥാര്ഭകഃ സ്വപ്രതിബിമ്ബവിഭ്രമഃ

ഇങ്ങനെ, ആലിംഗനം, കൈയുടെ സ്നേഹസ്പർശം, സ്നേഹപൂർണ്ണമായ കണ്ണോട്ടം, ഉല്ലാസപൂർണ്ണമായ ചിരിയും കളിയുംകൊണ്ട്, ലക്ഷ്മിയുടെ നാഥനായ കൃഷ്ണൻ വ്രജയുടെ സുന്ദരികളോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ കളിച്ചു. ഒരു കുഞ്ഞ് തന്റെ പ്രതിബിംബത്തിൽ കാണുന്ന ആനന്ദംപോലെ തന്നെയായിരുന്നു അതു.