ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സഭാജയിത്വാ തമനങ്‌ഗദീപനം സഹാസലീലേക്ഷണവിഭ്രമഭ്രുവാ । സംസ്പര്ശനേനാങ്‌കകൃതാങ്‌ഘ്രിഹസ്തയോഃ സംസ്തുത്യ ഈഷത്കുപിതാ ബഭാഷിരേ

പ്രേമം ഉണർത്തുന്നവനായി കൃഷ്ണനെ ആദരിച്ച്, ചിരിയും കളിയുള്ള കണ്മുന്നുകളും ഭാവമുള്ള ക眉കളും കൊണ്ട്, അവന്റെ കാൽ മടിയിൽ വച്ച് സ്പർശിച്ചു; അവനെ സ്തുതിച്ച്, അല്പം കൃത്രിമം കോപം കാണിച്ചുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.

ശ്രീഗോപ്യ ഊചുഃ - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭജതോഽനുഭജന്ത്യേക ഏക ഏതദ്വിപര്യയമ് । നോഭയാംശ്ച ഭജന്ത്യേക ഏതന്നോ ബ്രൂഹി സാധു ഭോഃ

ഗോപികമാർ പറഞ്ഞു: ഒരാൾ സ്നേഹിച്ചാൽ മറുപടി സ്നേഹവും ഒരാളിൽ നിന്ന് കിട്ടും; മറ്റൊരാൾ അതിന് വിരുദ്ധമായി പെരുമാറും; ചിലർ ആരെയും സ്നേഹിക്കില്ല. ഇതിൽ ശരിയായത് ഏതാണ് എന്ന് ദയവായി പറയൂ.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - മിഥോ ഭജന്തി യേ സഖ്യഃ സ്വാര്ഥൈകാന്തോദ്യമാ ഹി തേ । ന തത്ര സൌഹൃദം ധര്മഃ സ്വാര്ഥാര്ഥം തദ്ധി നാന്യഥാ

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പരസ്പരം സ്വാർത്ഥം കൊണ്ട് സ്നേഹിക്കുന്നവർ സുഹൃത്തുക്കളാണ്; എന്നാൽ അവിടെ യഥാർത്ഥ സ്നേഹമോ ധർമ്മമോ ഇല്ല, കാരണം അതെല്ലാം സ്വാർത്ഥത്തിനായാണ്.

ഭജന്ത്യഭജതോ യേ വൈ കരുണാഃ പിതരോ യഥാ । ധര്മോ നിരപവാദോഽത്ര സൌഹൃദം ച സുമധ്യമാഃ

സ്നേഹിക്കാത്തവരെ സ്നേഹിക്കുന്നവർ, മാതാപിതാക്കളെപ്പോലെ, നിർദോഷമായി പെരുമാറുന്നു; അവിടെ സ്നേഹവും ധർമ്മവും ഉത്തമമാണ്.

ഭജതോഽപി ന വൈ കേചിദ് ഭജന്ത്യഭജതഃ കുതഃ । ആത്മാരാമാ ഹ്യാപ്തകാമാ അകൃതജ്ഞാ ഗുരുദ്രുഹഃ

ചിലർ സ്നേഹിക്കുന്നവരെ പോലും സ്നേഹിക്കാറില്ല, പിന്നെ സ്നേഹിക്കാത്തവരെ എങ്ങനെ സ്നേഹിക്കും? അവർ സ്വയം തൃപ്തരായവരും, ആഗ്രഹം ഇല്ലാത്തവരും, കൃതജ്ഞതയില്ലാത്തവരും, മൂപ്പന്മാരെ അപമാനിക്കുന്നവരുമാണ്.

( മിശ്ര ) നാഹം തു സഖ്യോ ഭജതോഽപി ജന്തൂന് ഭജാമ്യമീഷാമനുവൃത്തിവൃത്തയേ । യഥാധനോ ലബ്ധധനേ വിനഷ്ടേ തച്ചിന്തയാന്യന്നിഭൃതോ ന വേദ

എന്നാൽ ഞാൻ, സഖികളേ, എന്നെ സ്നേഹിക്കുന്നവരെ പോലും അവരുടെ ഭക്തിക്കായി സ്നേഹിക്കാറില്ല; ദരിദ്രൻ ധനം കിട്ടി നഷ്ടമായപ്പോൾ അതിന്റെ ചിന്തയിൽ മുഴുകി മറ്റൊന്നും അറിയാതെ പോകുന്നതുപോലെ.

ഏവം മദര്ഥോജ്ഝിതലോകവേദ സ്വാനാം ഹി വോ മയ്യനുവൃത്തയേഽബലാഃ । മയാപരോക്ഷം ഭജതാ തിരോഹിതം മാസൂയിതും മാര്ഹഥ തത് പ്രിയം പ്രിയാഃ

ഇങ്ങനെ, എന്റെ خاطر നിങ്ങൾ ലോകചര്യയും ശാസ്ത്രങ്ങളുമൊക്കെ ഉപേക്ഷിച്ചു, എന്നെ സേവിക്കാൻ; നിങ്ങൾ നേരിട്ട് എന്നെ ആരാധിച്ചിട്ടും ഞാൻ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, അതിനാൽ ദയവായി ദുഃഖിക്കരുത്, പ്രിയപ്പെട്ടവരേ.

ന പാരയേഽഹം നിരവദ്യസംയുജാം സ്വസാധുകൃത്യം വിബുധായുഷാപി വഃ । യാ മാഭജന് ദുര്ജരഗേഹശൃങ്‌ഖലാഃ സംവൃശ്ച്യ തദ് വഃ പ്രതിയാതു സാധുനാ

നിങ്ങളുടെ നിർമലമായ ഭക്തിക്ക് ഞാൻ ദേവന്മാരുടെ ആയുസ് കൊണ്ടും പ്രതിഫലം നൽകാൻ കഴിയില്ല; വീട്ടുവളയത്തിന്റെ കഠിനബന്ധങ്ങൾ പൊളിച്ച് എന്നെ സ്നേഹിച്ചവരുടെ സൽക്കർമ്മങ്ങൾ തന്നെയാണ് നിങ്ങൾക്കുള്ള പ്രതിഫലം.

ഇതി ശ്രീമദ്‍ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ പൂര്വാര്ധേ രാസക്രീഡായാം ഗോപീസാന്ത്വനം നാമ ദ്വാത്രിംശോഽധ്യായഃ

ഇങ്ങനെ, ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിൽ, പരമഹംസ ശാസ്ത്രത്തിൽ, പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ ആദ്യഭാഗത്തിൽ, രാസക്രീഡയിലെ ഗോപികകളെ ആശ്വസിപ്പിക്കൽ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിരണ്ടാമത്തെ അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.

വാസുദേവേ ഭഗവതി ഭക്തിയോഗഃ പ്രയോജിതഃ । ജനയത്യാശു വൈരാഗ്യം ജ്ഞാനം യദ്‍ബ്രഹ്മദര്ശനമ്

വാസുദേവനിൽ ഭക്തിയോഗം ആചരിച്ചാൽ അതിവേഗം വൈരാഗ്യവും ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരത്തിലേക്കുള്ള ജ്ഞാനവും ജനിപ്പിക്കുന്നു.

യദാസ്യ ചിത്തമര്ഥേഷു സമേഷ്വിന്ദ്രിയവൃത്തിഭിഃ । ന വിഗൃഹ്ണാതി വൈഷമ്യം പ്രിയം അപ്രിയമിത്യുത

ഒരു മനുഷ്യന്റെ മനസ്സ് ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ ആസ്വാദ്യവും അനാവശ്യവുമായ വസ്തുക്കളിൽ വ്യത്യാസം കാണാതെ സമതയോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ—

സ തദൈവാത്മനാത്മാനം നിഃസങ്ഗം സമദര്ശനമ് । ഹേയോപാദേയരഹിതം ആരൂഢം പദമീക്ഷതേ

അവൻ അപ്പോൾ തന്നെ സ്വയം സ്വയം നിരുപാധികനായി, എല്ലാം സമദർശനത്തോടെ, സ്വീകരിക്കലും ഉപേക്ഷണവും ഇല്ലാതെ, പരമപദത്തിൽ സ്ഥിരതയോടെ കാണുന്നു.

ജ്ഞാനമാത്രം പരം ബ്രഹ്മ പരമാത്മേശ്വരഃ പുമാന് । ദൃശ്യാദിഭിഃ പൃഥഗ്ഭാവൈഃ ഭഗവാന് ഏക ഈയതേ

ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനമാണ് പരബ്രഹ്മവും പരമാത്മാവും ഈശ്വരനും പുരുഷനും; ഭഗവാൻ ഒരാളായി കാണപ്പെടുന്നു, ദൃശ്യാദികളിലൂടെ വ്യത്യസ്തമായി തോന്നുന്നുവെങ്കിലും.

ഏതാവാനേവ യോഗേന സമഗ്രേണേഹ യോഗിനഃ । യുജ്യതേഽഭിമതോ ഹ്യര്ഥോ യദ് അസങ്ഗസ്തു കൃത്സ്നശഃ

പൂർണ്ണമായ യോഗം വഴി യോഗി ഇവിടെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഫലം ഇത്രയേറെ മാത്രം നേടുന്നു: അതായത് എല്ലാത്തിലും നിന്ന് പൂർണ്ണമായ വൈരാഗ്യം.

ജ്ഞാനമേകം പരാചീനൈഃ ഇന്ദ്രിയൈര്ബ്രഹ്മ നിര്ഗുണമ് । അവഭാത്യര്ഥരൂപേണ ഭ്രാന്ത്യാ ശബ്ദാദിധര്മിണാ

ഒന്നായ ജ്ഞാനം പുറം തിരിഞ്ഞ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ മൂലം ഭ്രമയാൽ വസ്തു രൂപത്തിൽ, ഗുണരഹിതമായ ബ്രഹ്മം ശബ്ദാദി ഗുണങ്ങളോടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു.

യഥാ മഹാന് അഹംരൂപഃ ത്രിവൃത് പഞ്ചവിധഃ സ്വരാട് । ഏകാദശവിധസ്തസ്യ വപുരണ്ഡം ജഗദ്യതഃ

പെരുവഴിപാട് അഹങ്കാരരൂപത്തിൽ മൂന്നു വകയും അഞ്ചു വകയും സ്വയം ഭരിക്കുന്നതും പതിനൊന്ന് വക രൂപമുള്ളതുമായ അണ്ടമായി മാറി അതിൽ നിന്നാണ് ലോകം ഉത്ഭവിക്കുന്നത്—

ഏതദ്വൈ ശ്രദ്ധയാ ഭക്ത്യാ യോഗാഭ്യാസേന നിത്യശഃ । സമാഹിതാത്മാ നിഃസങ്ഗോ വിരക്ത്യാ പരിപശ്യതി

ഇത് വിശ്വാസത്തോടും ഭക്തിയോടും കൂടിയ യോഗാഭ്യാസം നിത്യമായി ചെയ്യുന്ന, മനസ്സു ഏകാഗ്രമായ, അസക്തനായ, വൈരാഗ്യത്തോടെ കാണുന്നവൻ കാണുന്നു.

ഇത്യേതത്കഥിതം ഗുര്വി ജ്ഞാനം തദ്‍ബ്രഹ്മദര്ശനമ് । യേന അനുബുദ്ധ്യതേ തത്ത്വം പ്രകൃതേഃ പുരുഷസ്യ ച

ഇങ്ങനെ ഈ മഹത്തായ ജ്ഞാനം, ബ്രഹ്മസാക്ഷാത്കാരം, പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും യഥാർത്ഥം തിരിച്ചറിയാൻ കഴിയുന്ന ജ്ഞാനം, ഞാൻ പറഞ്ഞു.

യഥേന്ദ്രിയൈഃ പൃഥഗ്ദ്വാരൈഃ അര്ഥോ ബഹുഗുണാശ്രയഃ । ഏകോ നാനേയതേ തദ്വദ് ഭഗവാന് ശാസ്ത്രവര്ത്മഭിഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ വേറിട്ട വാതിലുകൾ വഴി കാണുന്നുവെങ്കിലും, ഗുണങ്ങൾ പലതുമുള്ള ഒരു വസ്തു വിഭജിക്കപ്പെടുന്നില്ലാത്തതുപോലെ, ശാസ്ത്രമാർഗ്ഗങ്ങൾ പലതായിട്ടും ഭഗവാൻ ഒരാളാണ്.

ക്രിയയാ ക്രതുഭിര്ദാനൈഃ തപഃസ്വാധ്യായമര്ശനൈഃ । ആത്മേന്ദ്രിയജയേനാപി സന്ന്യാസേന ച കര്മണാമ്

കർമ്മം, യാഗങ്ങൾ, ദാനം, തപസ്, സ്വാധ്യായം, ക്ഷമ, ആത്മ-ഇന്ദ്രിയജയം, കർമ്മങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കൽ എന്നിവയിലൂടെ—

യോഗേന വിവിധാങ്ഗേന ഭക്തിയോഗേന ചൈവ ഹി । ധര്മേണോഭയചിഹ്നേന യഃ പ്രവൃത്തിനിവൃത്തിമാന്

നാനാവിധമായ യോഗാംഗങ്ങൾ, ഭക്തിയോഗം, പ്രവൃത്തിയും ഉപരതിയും അടയാളമായ ധർമ്മം എന്നിവയിലൂടെ, ഇരുവിധത്തിലും ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നവൻ—

ആത്മതത്ത്വാവബോധേന വൈരാഗ്യേണ ദൃഢേന ച । ഈയതേ ഭഗവാനേഭിഃ സഗുണോ നിര്ഗുണഃ സ്വദൃക്

ആത്മതത്ത്വം ബോധ്യമായും ദൃഢമായ വൈരാഗ്യത്താലും, സ്വയം കാണുന്നവൻ സഗുണനുമായും നിര്ഗുണനുമായും ഭഗവാനെ പ്രാപിക്കുന്നു.

പ്രാവോചം ഭക്തിയോഗസ്യ സ്വരൂപം തേ ചതുര്വിധമ് । കാലസ്യ ചാവ്യക്തഗതേഃ യോഽന്തര്ധാവതി ജന്തുഷു

ഭക്തിയോഗത്തിന്റെ നാലു രൂപങ്ങളും, കാലം അവ്യക്തത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ ജീവികളിൽ അദൃശ്യമായതും ഞാൻ നിന്നോട് വിശദീകരിച്ചു.

ജീവസ്യ സംസൃതീര്ബഹ്വീഃ അവിദ്യാകര്മ നിര്മിതാഃ । യാസ്വങ്ഗ പ്രവിശന്നാത്മാ ന വേദ ഗതിമാത്മനഃ

അജ്ഞാനവും കർമ്മവും മൂലം സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട അനേകം ജന്മചക്രങ്ങളിൽ ആത്മാവ് പ്രവേശിച്ചാലും, തന്റെ വഴി അവൻ അറിയുന്നില്ല.

നൈതത്ഖലായോപദിശേന് നാവിനീതായ കര്ഹിചിത് । ന സ്തബ്ധായ ന ഭിന്നായ നൈവ ധര്മധ്വജായ ച

ഇത് ദുഷ്ടർക്കും, അനിയന്ത്രിതർക്കും, അഹങ്കാരികൾക്കും, വൈരാഗ്യമുള്ളവർക്കും, പുറമേ മാത്രം ധാർമ്മികത കാണിക്കുന്നവർക്കും ഒരിക്കലും പഠിപ്പിക്കരുത്.

ന ലോലുപായോപദിശേത് ന ഗൃഹാരൂഢചേതസേ । നാഭക്തായ ച മേ ജാതു ന മദ്‍ഭക്തദ്വിഷാമപി

ലോഭികള്ക്കും, മനസ്സു ഗൃഹജീവിതത്തിൽ മുഴുകിയവർക്കും, എനിക്ക് ഭക്തിയില്ലാത്തവർക്കും, എന്റെ ഭക്തന്മാരെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർക്കും ഇതു പഠിപ്പിക്കരുത്.

ശ്രദ്ദധാനായ ഭക്തായ വിനീതായ അനസൂയവേ । ഭൂതേഷു കൃതമൈത്രായ ശുശ്രൂഷാഭിരതായ ച

വിശ്വാസമുള്ളവനും, ഭക്തിയുള്ളവനും, വിനയമുള്ളവനും, അസൂയയില്ലാത്തവനും, എല്ലാ ജീവികളോടും സൗഹൃദം പുലർത്തുന്നവനും, സേവനത്തിൽ ആസക്തനുമായവനും—

ബഹിര്ജാതവിരാഗായ ശാന്തചിത്തായ ദീയതാമ് । നിര്മത്സരായ ശുചയേ യസ്യാഹം പ്രേയസാം പ്രിയഃ

പുറത്തുനിന്ന് വേരുപോയ മനസ്സും, സമാധാനമുള്ള മനസ്സും, അസൂയയില്ലാത്ത ഹൃദയവും, ശുദ്ധിയും ഉള്ളവനും, എനിക്ക് പ്രിയന്മാരിൽ ഏറ്റവും പ്രിയനായി കാണുന്നവനും ആയ ഒരാളിന് ഇതു നൽകണം.

യ ഇദം ശ്രൃണുയാദ് അമ്ബ ശ്രദ്ധയാ പുരുഷഃ സകൃത് । യോ വാഭിധത്തേ മച്ചിത്തഃ സ ഹ്യേതി പദവീം ച മേ

അമ്മേ, വിശ്വാസത്തോടെ ഒരുവൻ ഈ വാക്കുകൾ ഒരിക്കൽ പോലും കേൾക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ എന്നെ ധ്യാനിച്ച് ഉച്ചരിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ നിർബന്ധമായും എന്റെ പാതയിൽ എത്തും.