ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

കൃഷ്ണരാമായിതേ ദ്വേ തു ഗോപായന്ത്യശ്ച കാശ്ചന । വത്സായതീം ഹന്തി ചാന്യാ തത്രൈകാ തു ബകായതീമ് ॥ 10.30.

കുഞ്ഞുങ്ങളിൽ ചിലർ കൃഷ്ണനും രാമനും ആയി നടിച്ച് ഗോപന്മാരായി കളിച്ചു. മറ്റൊരുത്തി വത്സാസുരനായി നടിച്ചു, അവളെ തോൽപ്പിച്ചു. അവിടെ ഒരുത്തി ബകാസുരനായി നടിച്ചു.

ആഹൂയ ദൂരഗാ യദ്വത്കൃഷ്ണസ്തമനുവര്തതീമ് । വേണും ക്വണന്തീം ക്രീഡന്തീമന്യാഃ ശംസന്തി സാധ്വിതി ॥ 10.30.

കൃഷ്ണൻ പോലെ ദൂരെയുള്ളവളെ വിളിച്ച്, മറ്റൊരുത്തി അവളെ പിന്തുടർന്നു, വേണു വായിച്ചു കളിച്ചു. മറ്റ് കുട്ടികൾ അവളെ പ്രശംസിച്ചു: 'ശബാശ്!' എന്നു പറഞ്ഞു.

കസ്യാഞ്ചിത്സ്വഭുജം ന്യസ്യ ചലന്ത്യാഹാപരാ നനു । കൃഷ്ണോഽഹം പശ്യത ഗതിം ലലിതാമിതി തന്മനാഃ ॥ 10.30.

ഒരുത്തി നടക്കുമ്പോൾ തന്റെ കൈ മറ്റൊരുത്തിയുടെ തോളിൽ വെച്ച്, 'ഞാൻ കൃഷ്ണൻ, എന്റെ സുന്ദരമായ നടക്കു നോക്കൂ' എന്ന് പറഞ്ഞു, മനസിൽ മുഴുവനും കൃഷ്ണനെ ചിന്തിച്ചു.

മാ ഭൈഷ്ട വാതവര്ഷാഭ്യാം തത്ത്രാണം വിഹിതം മയ । ഇത്യുക്ത്വൈകേന ഹസ്തേന യതന്ത്യുന്നിദധേഽമ്ബരമ് ॥ 10.30.

'കാറ്റിനോ മഴയ്ക്കോ ഭയപ്പെടേണ്ട, ഞാൻ നിന്നെ രക്ഷിക്കും' എന്ന് പറഞ്ഞ്, ഒരുത്തി ഒരു കൈ കൊണ്ട് മറ്റൊരുത്തിയെ വസ്ത്രം കൊണ്ടു മൂടാൻ ശ്രമിച്ചു.

ആരുഹ്യൈകാ പദാക്രമ്യ ശിരസ്യാഹാപരാം നൃപ । ദുഷ്ടാഹേ ഗച്ഛ ജാതോഽഹം ഖലാനാം നനു ദണ്ഡകൃത് ॥ 10.30.

ഒരുത്തി മറ്റൊരുത്തിയുടെ തലയിൽ കാൽ വെച്ച് കയറി, 'ദുഷ്ടെ, നീ പോ! ഞാൻ ദുഷ്ടന്മാരെ ശിക്ഷിക്കാൻ ജനിച്ചവളാണ്' എന്നു പറഞ്ഞു.

തത്രൈകോവാച ഹേ ഗോപാ ദാവാഗ്നിം പശ്യതോല്ബണമ് । ചക്ഷൂംഷ്യാശ്വപിദധ്വം വോ വിധാസ്യേ ക്ഷേമമഞ്ജസാ ॥ 10.30.

അവിടെ ഒരുത്തി പറഞ്ഞു: 'ഗോപന്മാരേ, ഈ ഭയങ്കരമായ കാട്ടുതീ കാണൂ! നിങ്ങളുടെ കണ്ണ് അടയ്ക്കൂ, ഞാൻ ഉടൻ നിങ്ങളെ രക്ഷിക്കും.'

ബദ്ധാന്യയാ സ്രജാ കാചിത്തന്വീ തത്ര ഉലൂഖലേ । ബധ്നാമി ഭാണ്ഡഭേത്താരം ഹൈയങ്ഗവമുഷം ത്വിതി । ഭീതാ സുദൃക്പിധായാസ്യം ഭേജേ ഭീതിവിഡമ്ബനമ് ॥ 10.30.

ഒരുത്തി മറ്റൊരുത്തിയെ പൂമാലകൊണ്ട് ഉലൂഖലിൽ കെട്ടി, 'പാത്രം പൊട്ടിച്ച് വെണ്ണ മോഷ്ടിച്ചവളെ ഞാൻ കെട്ടുന്നു' എന്നു പറഞ്ഞു. ഭയപ്പെട്ടവൾ കണ്ണ് മൂടി ഭയമെന്ന് നടിച്ചു.

ഏവം കൃഷ്ണം പൃച്ഛമാനാ വ്ര്ണ്ദാവനലതാസ്തരൂന് । വ്യചക്ഷത വനോദ്ദേശേ പദാനി പരമാത്മനഃ ॥ 10.30.

ഇങ്ങനെ, അവർ കൃഷ്ണനെ കുറിച്ച് വൃന്ദാവനത്തിലെ താളുകളും മരങ്ങളും ചോദിച്ചപ്പോൾ, കാടിനുള്ളിൽ പരമാത്മാവിന്റെ കാലടികൾ അവർ കാണിച്ചു.

പദാനി വ്യക്തമേതാനി നന്ദസൂനോര്മഹാത്മനഃ । ലക്ഷ്യന്തേ ഹി ധ്വജാമ്ഭോജ വജ്രാങ്കുശയവാദിഭിഃ ॥ 10.30.

ഈ വ്യക്തമായ കാലടികൾ വലിയവനായ നന്ദന്റെ മകന്റെതാണ്. അവയിൽ പതാക, താമര, വജ്രം, അങ്കുശം, യവം തുടങ്ങിയ അടയാളങ്ങൾ കാണാം.

തൈസ്തൈഃ പദൈസ്തത്പദവീമന്വിച്ഛന്ത്യോഽഗ്രതോഽബലാഃ । വധ്വാഃ പദൈഃ സുപൃക്താനി വിലോക്യാര്താഃ സമബ്രുവന് ॥ 10.30.

അവരവരുടെ കാലടികൾ പിന്തുടർന്ന്, ഗോപികൾ മുന്നോട്ട് നടന്നു. വധുവിന്റെ കാലടികളുമായി ചേർന്ന് കാണുന്ന ചില കാലടികൾ കണ്ടപ്പോൾ അവർ ദുഃഖത്തോടെ പറഞ്ഞു.

കസ്യാഃ പദാനി ചൈതാനി യാതായാ നന്ദസൂനുനാ । അംസന്യസ്തപ്രകോഷ്ഠായാഃ കരേണോഃ കരിണാ യഥാ ॥ 10.30.

ഇവിടെ, നന്ദന്റെ മകന്റെ കൂടെ, തന്റെ കൈ അവന്റെ തോളിൽ വെച്ച്, കറിനയുടെ കൂടെ കറിനി നടക്കുന്നതുപോലെ, ആരുടെ കാലടികളാണ് ഇവ?

അനയാരാധിതോ നൂനം ഭഗവാന് ഹരിരീശ്വരഃ । യന്നോ വിഹായ ഗോവിന്ദഃ പ്രീതോ യാമനയദ്രഹഃ ॥ 10.30.

ഇവളാണ് നിസ്സംശയം ഭഗവാൻ ഹരിയെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചവൾ. അതുകൊണ്ടാണ് ഗോവിന്ദൻ സന്തോഷത്തോടെ നമ്മെ വിട്ട് രഹസ്യമായി ഇവളെ മാത്രം കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയത്.

ധന്യാ അഹോ അമീ ആല്യോ ഗോവിന്ദാങ്ഘ്ര്യബ്ജരേണവഃ । യാന് ബ്രഹ്മേശൌ രമാ ദേവീ ദധുര്മൂര്ധ്ന്യഘനുത്തയേ ॥ 10.30.

എന്ത് ഭാഗ്യശാലികളാണ് ഈ വള്ളികളും ചെടികളും! ഗോവിന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പൊടിപൊടികൾ അവയിൽ വീണിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവും ശിവനും മഹാലക്ഷ്മിയും അതിനെ തങ്ങളുടെ തലയിൽ വെക്കുന്നു.

തസ്യാ അമൂനി നഃ ക്ഷോഭം കുര്വന്ത്യുച്ചൈഃ പദാനി യത്യൈകാപഹൃത്യ ഗോപീനാം രഹോ ഭുന്ക്തേഽച്യുതാധരമ് । ന ലക്ഷ്യന്തേ പദാന്യത്ര തസ്യാ നൂനം തൃണാങ്കുരൈഃ ഖിദ്യത്സുജാതാങ്ഘ്രിതലാമുന്നിന്യേ പ്രേയസീം പ്രിയഃ ॥ 10.30.

ഈ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്ന കാലടികൾ നമ്മെ വളരെ വിഷമിപ്പിക്കുന്നു. അച്യുതൻ ഗോപികളിൽ നിന്നു ഇവളെ മാത്രം കൂട്ടിക്കൊണ്ടു പോയി അവളുടെ അധരങ്ങൾ ആസ്വദിക്കുന്നു. പിന്നെ അവളുടെ കാലടികൾ കാണുന്നില്ല—നിസ്സംശയം, പുല്ലും മുളകളും കൊണ്ട് അവളുടെ কোমലമായ കാൽവിരൽ വേദനിച്ചു, അതുകൊണ്ട് പ്രിയൻ അവളെ എടുത്തു.

ഇമാന്യധികമഗ്നാനി പദാനി വഹതോ വധൂമ് । ഗോപ്യഃ പശ്യത കൃഷ്ണസ്യ ഭാരാക്രാന്തസ്യ കാമിനഃ । അത്രാവരോപിതാ കാന്താ പുഷ്പഹേതോര്മഹാത്മനാ ॥ 10.30.

ഇവിടെ നോക്കൂ ഗോപികളേ, കൃഷ്ണന്റെ കാലടികൾ കൂടുതൽ ആഴത്തിൽ പതിഞ്ഞിരിക്കുന്നു—പ്രണയഭാരത്തിൽ അവൻ തന്റെ പ്രിയവളെ ചുമന്നിരിക്കുന്നു. ഇവിടെ മഹാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ പൂക്കൾ എടുക്കാൻ അവളെ ഇറക്കി.

അത്ര പ്രസൂനാവചയഃ പ്രിയാര്ഥേ പ്രേയസാ കൃതഃ । പ്രപദാക്രമണ ഏതേ പശ്യതാസകലേ പദേ ॥ 10.30.

ഇവിടെ, തന്റെ പ്രിയവള്ക്കായി കൃഷ്ണൻ പൂക്കൾ എടുത്തു. ഓരോ പടിയിലും അവന്റെ കാലടികളുടെ അടയാളങ്ങൾ വ്യക്തമായി കാണാം.

കേശപ്രസാധനം ത്വത്ര കാമിന്യാഃ കാമിനാ കൃതമ് । താനി ചൂഡയതാ കാന്താമുപവിഷ്ടമിഹ ധ്രുവമ് ॥ 10.30.

ഇവിടെ ഒരു പ്രേമികൻ തന്റെ പ്രിയതമയുടെ മുടി അലങ്കരിച്ചു; അവൾ ഇവിടെ ഇരുന്നപ്പോൾ അവൻ അവളുടെ മുടി അലങ്കരിച്ചതാണ് തീർച്ച.

രേമേ തയാ ചാത്മരത ആത്മാരാമോഽപ്യഖണ്ഡിതഃ । കാമിനാം ദര്ശയന് ദൈന്യം സ്ത്രീണാം ചൈവ ദുരാത്മതാമ് ॥ 10.30.

സ്വയം തൃപ്തനും അഖണ്ഡനുമായിരുന്നിട്ടും, അവൻ അവളോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു; പ്രേമികരുടെ ദുർബലതയും സ്ത്രീകളുടെ ചഞ്ചലതയും അവൻ കാണിച്ചു.

ഇത്യേവം ദര്ശയന്ത്യസ്താശ്ചേരുര്ഗോപ്യോ വിചേതസഃ । യാം ഗോപീമനയത്കൃഷ്ണോ വിഹായാന്യാഃ സ്ത്രിയോ വനേ ॥ 10.30.

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു കൊണ്ടിരിക്കെ, ആ ഗോപികൾ ആശ്ചര്യത്തോടെയും മനസ്സിലാക്കാതെ കാട്ടിലൂടെ അലഞ്ഞു; കൃഷ്ണൻ മറ്റുസ്ത്രീകളെ വിട്ട് കൂട്ടിയെടുത്ത ആ ഗോപി—

സാ ച മേനേ തദാത്മാനം വരിഷ്ഠം സര്വയോഷിതാമ് । ഹിത്വാ ഗോപീഃ കാമയാനാ മാമസൌ ഭജതേ പ്രിയഃ ॥ 10.30.

അവൾ അപ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയാണെന്ന് കരുതി: 'എന്നെ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗോപികളെ വിട്ട് എന്റെ പ്രിയൻ ഇപ്പോൾ എന്നെ മാത്രം ആരാധിക്കുന്നു.'

തതോ ഗത്വാ വനോദ്ദേശം ദൃപ്താ കേശവമബ്രവീത് । ന പാരയേഽഹം ചലിതും നയ മാം യത്ര തേ മനഃ ॥ 10.30.

അതിനുശേഷം, കാട്ടിലെ ഒരു സ്ഥലത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, അഭിമാനത്തോടെ അവൾ കേശവനോടു പറഞ്ഞു: 'ഇനി ഞാൻ നടക്കാൻ കഴിയില്ല; നിന്റെ മനസ്സിന് ഇഷ്ടമുള്ളിടത്തേക്ക് എന്നെ കൊണ്ടുപോകൂ.'

ഏവമുക്തഃ പ്രിയാമാഹ സ്കന്ധ ആരുഹ്യതാമിതി । തതശ്ചാന്തര്ദധേ കൃഷ്ണഃ സാ വധൂരന്വതപ്യത ॥ 10.30.

അങ്ങനെ അവൾ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പ്രിയൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ തോളിൽ കയറി ഇരിക്കൂ.' എന്നാൽ ഉടനെ കൃഷ്ണൻ അപ്രത്യക്ഷനായി, ആ വധു ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.

ഹാ നാഥ രമണ പ്രേഷ്ഠ ക്വാസി ക്വാസി മഹാഭുജ । ദാസ്യാസ്തേ കൃപണായാ മേ സഖേ ദര്ശയ സന്നിധിമ് ॥ 10.30.

'ഹായ് നാഥാ, പ്രിയനേ, പ്രിയപ്പെട്ടവനേ! എവിടെയാണ് നീ, എവിടെയാണ് നീ, മഹാബാഹുവേ? ദയവായി, ഈ ദുർഭാഗ്യവതിയായ ദാസിക്ക്, സഖാവേ, നിന്റെ സാന്നിധ്യം കാണിച്ചുതരേ.'

ശ്രീശുക ഉവാച അന്വിച്ഛന്ത്യോ ഭഗവതോ മാര്ഗം ഗോപ്യോഽവിദൂരിതഃ । ദദൃശുഃ പ്രിയവിശ്ലേഷാന്മോഹിതാം ദുഃഖിതാം സഖീമ് ॥ 10.30.

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാന്റെ വഴി അന്വേഷിച്ചു, എവിടെ പോയെന്ന് അറിയാതെ, ഗോപികൾ അവരുടെ സഖിയെ കണ്ടു; പ്രിയനിൽ നിന്നുള്ള വേർപാടിൽ അവൾ ആശ്ചര്യത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ആയിരുന്നു.

തയാ കഥിതമാകര്ണ്യ മാനപ്രാപ്തിം ച മാധവാത് । അവമാനം ച ദൌരാത്മ്യാദ്വിസ്മയം പരമം യയുഃ ॥ 10.30.

അവളിൽ നിന്നു സംഭവിച്ച കാര്യങ്ങൾ, അവളുടെ അഭിമാനവും മാധവന്റെ പ്രതികരണവും, അവളുടെ ദുർഭാഗ്യത്തിൽ നിന്നുള്ള അപമാനവും കേട്ടപ്പോൾ, അവർ അത്യന്തം അത്ഭുതപ്പെട്ടു.

തതോഽവിശന് വനം ചന്ദ്ര ജ്യോത്സ്നാ യാവദ്വിഭാവ്യതേ । തമഃ പ്രവിഷ്ടമാലക്ഷ്യ തതോ നിവവൃതുഃ സ്ത്രിയഃ ॥ 10.30.

അതിനുശേഷം, ചന്ദ്രന്റെ വെളിച്ചം കാണുന്നത്രയും അവർ കാട്ടിലേക്ക് കടന്നു; എന്നാൽ ഇരുട്ട് പടർന്നപ്പോൾ, സ്ത്രീകൾ തിരിച്ചു പോയി.

തന്മനസ്കാസ്തദലാപാസ്തദ്വിചേഷ്ടാസ്തദാത്മികാഃ । തദ്ഗുണാനേവ ഗായന്ത്യോ നാത്മഗാരാണി സസ്മരുഃ ॥ 10.30.

അവരുടെ മനസ്സും വാക്കുകളും പ്രവർത്തികളും എല്ലാം അവനിലായിരുന്നു; അവന്റെ ഗുണങ്ങൾ മാത്രം പാടിക്കൊണ്ടു, സ്വന്തം വീടുകൾ അവർക്കു ഓർമ്മയില്ലായിരുന്നു.

പുനഃ പുലിനമാഗത്യ കാലിന്ദ്യാഃ കൃഷ്ണഭാവനാഃ । സമവേതാ ജഗുഃ കൃഷ്ണം തദാഗമനകാങ്ക്ഷിതാഃ ॥ 10.30.

പിന്നീട് അവർ വീണ്ടും യമുനയുടെ തീരത്ത് എത്തി, കൃഷ്ണനെ ചിന്തിച്ച്, ഒരുമിച്ച് കൂടിയവരായി, അവന്റെ വരവിനായി ആഗ്രഹിച്ച്, കൃഷ്ണനെ പാടിച്ചു.

തതോഽഗ്നിമാരുതൌ രാജന് അമുഞ്ചന്മുഖതോ രുഷാ । മഹീം നിര്വീരുധം കര്തും സംവര്തക ഇവാത്യയേ

അതിനുശേഷം, രാജാവേ, കോപത്തിൽ അവർ വായിലൂടെ അഗ്‌നി-വായു പുറത്തുവിട്ടു; കാലാന്ത്യത്തിൽ സംവർത്തകാഗ്നി ഭൂമിയെ ശൂന്യമാക്കുന്നതുപോലെ.