ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇതി വേദവിദാം വാദഃ ശ്രൂയതേ തത്ര തത്ര ഹ । കര്മ യത്ക്രിയതേ പ്രോക്തം പരോക്ഷം ന പ്രകാശതേ

വേദം അറിയുന്നവരുടെ ഇടയിൽ ഈ വിഷയത്തിൽ പലവിധ വാദങ്ങൾ കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, വ്യക്തമായി കാണാനാവില്ലെന്ന് പറയുന്നു.

നാരദ ഉവാച - യേനൈവാരഭതേ കര്മ തേനൈവാമുത്ര തത്പുമാന് । ഭുങ്‌ക്തേ ഹി അവ്യവധാനേന ലിങ്‌ഗേന മനസാ സ്വയമ്

നാരദൻ പറഞ്ഞു: മനുഷ്യൻ ഏത് കർമ്മം ചെയ്യുന്നു, അതിന്റെ ഫലങ്ങൾ അവൻ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ അതേ മനസ്സും സൂക്ഷ്മശരീരവും കൊണ്ടു തടസ്സമില്ലാതെ അനുഭവിക്കുന്നു.

ശയാനം ഇമം ഉത്സൃജ്യ ശ്വസന്തം പുരുഷോ യഥാ । കര്മാത്മന്യാഹിതം ഭുങ്‌ക്തേ താദൃശേനേതരേണ വാ

ഒരു മനുഷ്യൻ ഉറങ്ങുന്ന, ശ്വാസം എടുക്കുന്ന ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ആ ശരീരത്തിലോ മറ്റൊന്നിലോ തന്റെ കർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കുന്നു.

മമൈതേ മനസാ യദ്യദ് അസൌ അഹം ഇതി ബ്രുവന് । ഗൃഹ്ണീയാത് തത്പുമാന് രാദ്ധം കര്മ യേന പുനര്ഭവഃ

ഈ മനുഷ്യൻ 'ഞാനിതാണ്' എന്ന് മനസ്സിൽ കരുതുന്നതൊക്കെയും, അവൻ ആലോചിച്ച കർമ്മങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് പുനർജന്മം അനുഭവിക്കുന്നു.

യഥാനുമീയതേ ചിത്തം ഉഭയൈരിന്ദ്രിയേഹിതൈഃ । ഏവം പ്രാഗ്ദേഹജം കര്മ ലക്ഷ്യതേ ചിത്തവൃത്തിഭിഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിനെ എങ്ങനെ അനുമാനിക്കാമോ, അതുപോലെ തന്നെ, മുൻജന്മത്തിലെ കർമ്മങ്ങൾ മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തികളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാം.

നാനുഭൂതം ക്വ ചാനേന ദേഹേനാദൃഷ്ടമശ്രുതമ് । കദാചിദ് ഉപലഭ്യേത യദ് രൂപം യാദൃഗാത്മനി

ഈ ശരീരത്തിൽ ഒരിക്കലും അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതും, കാണാത്തതും, കേൾക്കാത്തതുമായ രൂപം, ഒരിക്കൽ സ്വയം ഉള്ളിൽ കാണാൻ കഴിയാം.

തേനാസ്യ താദൃശം രാജന് ലിങ്‌ഗിനോ ദേഹസമ്ഭവമ് । ശ്രദ്ധത്സ്വാനനുഭൂതോഽര്ഥോ ന മനഃ സ്പ്രഷ്ടുമര്ഹതി

അതിനാൽ, രാജാവേ, ഈ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ജീവൻ അത്തരം രൂപം നേടുന്നത്. നേരിട്ട് അനുഭവിച്ചിട്ടില്ലാത്തതെന്തും മനസിന് ഗ്രഹിക്കാൻ കഴിയില്ല.

മന ഏവ മനുഷ്യസ്യ പൂര്വരൂപാണി ശംസതി । ഭവിഷ്യതശ്ച ഭദ്രം തേ തഥൈവ ന ഭവിഷ്യതഃ

മനസ്സാണ് മനുഷ്യന്റെ മുൻകാല രൂപങ്ങളും, വരാനിരിക്കുന്നതും, വരാത്തതും വെളിപ്പെടുത്തുന്നത്. നിനക്കു ശുഭം നേരുന്നു.

അദൃഷ്ടമശ്രുതം ചാത്ര ക്വചിത് മനസി ദൃശ്യതേ । യഥാ തഥാനുമന്തവ്യം ദേശകാലക്രിയാശ്രയമ്

ഇവിടെ, ചിലപ്പോൾ, കാണാത്തതും കേൾക്കാത്തതുമായത് മനസ്സിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ, ദേശം, കാലം, പ്രവർത്തി എന്നിവ അനുസരിച്ച് നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കണം.

സര്വേ ക്രമാനുരോധേന മനസീന്ദ്രിയഗോചരാഃ । ആയാന്തി ബഹുശോ യാന്തി സര്വേ സമനസോ ജനാഃ

മനസ്സിനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും ലഭ്യമായ എല്ലാ വസ്തുക്കളും ക്രമാനുസൃതമായി പലതവണ വരികയും പോകികയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാവർക്കും ഈ അനുഭവം ഒരുപോലെയാണ്.

സത്ത്വൈകനിഷ്ഠേ മനസി ഭഗവത്പാര്ശ്വവര്തിനി । തമശ്ചന്ദ്രമസീവേദം ഉപരജ്യാവഭാസതേ

മനസ്സ് സത്വഗുണത്തിൽ മാത്രം സ്ഥിരമായി, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ഇരുട്ട് ചന്ദ്രന്റെ നിഴൽപോലെ അകറ്റപ്പെടുന്നു, എല്ലാം പ്രകാശിക്കുന്നു.

നാഹം മമേതി ഭാവോഽയം പുരുഷേ വ്യവധീയതേ । യാവദ്‍ബുദ്ധിമനോഽക്ഷാര്ഥ ഗുണവ്യൂഹോ ഹ്യനാദിമാന്

'ഞാൻ', 'എന്റെ' എന്ന ഭാവം മനുഷ്യനിൽ നിലനിൽക്കുന്നത് ബുദ്ധി, മനസ്സ്, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, ഗുണങ്ങൾ എന്നിവയുടെ അനാദികാലഘടന തുടരുന്നത് വരെ മാത്രമാണ്.

സുപ്തിമൂര്ച്ഛോപതാപേഷു പ്രാണായനവിഘാതതഃ । നേഹതേഽഹമിതി ജ്ഞാനം മൃത്യുപ്രജ്വാരയോരപി

ഉറക്കം, മയക്കം, വേദന എന്നിവയിലോ, ശ്വാസം തടസ്സപ്പെടുമ്പോഴോ, മരണവേദനയിലോ പോലും 'ഞാൻ' എന്ന ബോധം ഉണ്ടാകാറില്ല.

ഗര്ഭേ ബാല്യേഽപ്യപൌഷ്കല്യാദ് ഏകാദശവിധം തദാ । ലിങ്‌ഗം ന ദൃശ്യതേ യൂനഃ കുഹ്വാം ചന്ദ്രമസോ യഥാ

ഗർഭത്തിൽക്കും ബാല്യത്തിലും, പൂർണ്ണതയില്ലാത്തതിനാൽ, പതിനൊന്നരൂപത്തിലുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരം പ്രകടമാകുന്നില്ല, പുതുചന്ദ്രനിൽ ചന്ദ്രൻ മറഞ്ഞിരിപ്പുപോലെ.

അര്ഥേ ഹി അവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ । ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ

വസ്തു ഇല്ലാതിരുന്നാലും, ജന്മമരണചക്രം നിർത്തപ്പെടുന്നില്ല; വിഷയങ്ങൾ ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, സ്വപ്നത്തിൽ അവ യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെങ്കിലും ദുർഭാഗ്യം വരുന്നു.

ഏവം പഞ്ചവിധം ലിങ്‌ഗം ത്രിവൃത്ഷോഡശ വിസ്തൃതമ് । ഏഷ ചേതനയാ യുക്തോ ജീവ ഇത്യഭിധീയതേ

ഇങ്ങനെ, അഞ്ചുവിധത്തിലുള്ള സൂക്ഷ്മശരീരം, മൂന്നു, പതിനാറ് വിധങ്ങളായി വികസിച്ച്, ചൈതന്യത്തോടെ ചേർന്നാൽ അതാണ് ജീവൻ എന്നു പറയുന്നത്.

അനേന പുരുഷോ ദേഹാന് ഉപാദത്തേ വിമുഞ്ചതി । ഹര്ഷം ശോകം ഭയം ദുഃഖം സുഖം ചാനേന വിന്ദതി

ഇതിന്റെ വഴി, മനുഷ്യൻ ശരീരം സ്വീകരിക്കുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; സന്തോഷം, ദു:ഖം, ഭയം, വേദന, സുഖം എന്നിവയും ഇതിലൂടെയാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.

യഥാ തൃണജലൂകേയം നാപയാത്യപയാതി ച । ന ത്യജേന്മ്രിയമാണോഽപി പ്രാഗ്ദേഹാഭിമതിം ജനഃ

തൃണത്തിലും വെള്ളത്തിലും ഇരിക്കുന്ന ജലൂകുപോലെ, മരിക്കുമ്പോഴും മനുഷ്യൻ ശരീരാഭിമാനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.

അദൃഷ്ടം ദൃഷ്ടവന്നങ്‌ക്ഷേദ്‍ഭൂതം സ്വപ്നവദന്യഥാ । ഭൂതം ഭവദ്‍ഭവിഷ്യച്ച സുപ്തം സര്വരഹോരഹഃ

കാണാത്തത് കാണുന്നതുപോലെ നശിക്കുന്നില്ല, മറിച്ച് സ്വപ്നംപോലെ വേറേതായി നിലനിൽക്കുന്നു; കഴിഞ്ഞതും, ഇപ്പോഴുള്ളതും, വരാനിരിക്കുന്നതും എല്ലാം പകലും രാത്രിയും ഉറങ്ങുന്നു.

യദാക്ഷൈശ്ചരിതാന് ധ്യായന് കര്മാണ്യാചിനുതേഽസകൃത് । സതി കര്മണ്യവിദ്യായാം ബന്ധഃ കര്മണ്യനാത്മനഃ

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ മനസ്സിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ചിന്തിക്കുമ്പോൾ, അജ്ഞാനം നിലനിൽക്കുന്നവരെ കർമ്മത്തിൽ നിന്ന് ബന്ധനം ഉണ്ടാകുന്നു.

അതസ്തദ് അപവാദാര്ഥം ഭജ സര്വാത്മനാ ഹരിമ് । പശ്യന് തദാത്മകം വിശ്വം സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യപ്യയാ യതഃ

അതിനാൽ, അതിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ, സർവ്വഹൃദയത്തോടും ഹരിയെ ആരാധിക്കണം; സൃഷ്ടി, നിലനിൽപ്പ്, ലയം എന്നിവയൊക്കെയും അവനിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്, ഈ ലോകം അവനാണ്.

മൈത്രേയ ഉവാച - ഭാഗവതമുഖ്യോ ഭഗവാന് നാരദോ ഹംസയോര്ഗതിമ് । പ്രദര്ശ്യ ഹ്യമുമാമന്ത്ര്യ സിദ്ധലോകം തതോഽഗമത്

മൈത്രേയൻ പറഞ്ഞു: ഭക്തന്മാരിൽ പ്രധാനനായ ഭഗവാൻ നാരദൻ, ഹംസന്മാരുടെ മാർഗം കാണിച്ച് അവരെ വിടപറഞ്ഞ്, സിദ്ധലോകത്തേക്ക് പോയി.

പ്രാചീനബര്ഹീ രാജര്ഷിഃ പ്രജാസര്ഗാഭിരക്ഷണേ । ആദിശ്യ പുത്രാനഗമത് തപസേ കപിലാശ്രമമ്

രാജർഷിയായ പ്രാചീനബർഹി, സൃഷ്ടിയുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ പുത്രന്മാരെ ഉപദേശിച്ച്, കപിലാശ്രമത്തിലേക്ക് തപസ്സിനായി പോയി.

തത്രൈകാഗ്രമനാ ധീരോ ഗോവിന്ദ ചരണാമ്ബുജമ് । വിമുക്തസങ്‌ഗോഽനുഭജന് ഭക്ത്യാ തത്സാമ്യതാമഗാത്

അവിടെ, മനസ്സ് ഏകാഗ്രമായി, ധൈര്യത്തോടെ, ഗോവിന്ദന്റെ പാദപദ്മങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ ആരാധിച്ചു; എല്ലാ ആസക്തികളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ഭക്തിയിലൂടെ അവനോടു സമത്വം നേടി.

ഏതദധ്യാത്മപാരോക്ഷ്യം ഗീതം ദേവര്ഷിണാനഘ । യഃ ശ്രാവയേത് യഃ ശ്രൃണുയാത് സ ലിങ്‌ഗേന വിമുച്യതേ

പാപരഹിതനേ, ഈ ആത്മതത്ത്വത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ഉപദേശം ദേവർഷി പാടിയതാണു്; ആരെങ്കിലും ഇതു വായിച്ചാലോ കേട്ടാലോ, അവൻ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

ഏതന്മുകുന്ദയശസാ ഭുവനം പുനാനം ദേവര്ഷിവര്യമുഖനിഃസൃതമാത്മശൌചമ് । യഃ കീര്ത്യമാനമധിഗച്ഛതി പാരമേഷ്ഠ്യം നാസ്മിന് ഭവേ ഭ്രമതി മുക്തസമസ്തബന്ധഃ

മുകുന്ദന്റെ മഹത്വം ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; അതു് ദേവർഷിവരന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ആത്മശുദ്ധിയാണ്. ആരെങ്കിലും അതു കേൾക്കുമ്പോൾ, പരമാവസ്ഥയിലേക്കു ഉയരുന്നു; എല്ലാ ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ഈ ജന്മത്തിൽ ഇനി അലഞ്ഞു നടക്കേണ്ടതില്ല.

(അനുഷ്ടുപ്) അധ്യാത്മപാരോക്ഷ്യമിദം മയാധിഗതമദ്‍ഭുതമ് । ഏവം സ്ത്രിയാഽഽശ്രമഃ പുംസശ്ഛിന്നോഽമുത്ര ച സംശയഃ

ഈ അത്ഭുതകരമായ ആത്മജ്ഞാനം ഞാൻ ഇപ്പോൾ നേടിയിരിക്കുന്നു; സ്ത്രീപുരുഷരുടെ കർത്തവ്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഇതിലൂടെ അകറ്റപ്പെട്ടു.

ശ്രീശുക ഉവാച അന്തര്ഹിതേ ഭഗവതി സഹസൈവ വ്രജാങ്ഗനാഃ । അതപ്യംസ്തമചക്ഷാണാഃ കരിണ്യ ഇവ യൂഥപമ് ॥ 10.30.

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ, വ്രജസ്ത്രികൾ അവനെ കാണാനാവാതെ വേദനിച്ചു; കൂട്ടത്തിൽ നിന്നു വേർപെട്ട ആനകളെപ്പോലെ അവർ ദുഃഖിതരായി.

ഗത്യാനുരാഗസ്മിതവിഭ്രമേക്ഷിതൈര്മനോരമാലാപവിഹാരവിഭ്രമൈഃ । ആക്ഷിപ്തചിത്താഃ പ്രമദാ രമാപതേസ്താസ്താ വിചേഷ്ടാ ജഗൃഹുസ്തദാത്മികാഃ ॥ 10.30.

അവന്റെ നടപ്പ്, സ്നേഹം, പുഞ്ചിരി, കളിയുള്ള കാഴ്ചകൾ, മനോഹരമായ സംസാരവും വിനോദങ്ങളും എല്ലാം ഓർത്തു, ലക്ഷ്മീപതിയുടെ സ്മരണയിൽ മനസ്സാക്ഷരമായി, സ്ത്രീകൾ അവന്റെ പ്രവർത്തികൾ അനുകരിച്ചു, ഓരോരുത്തരും താനാണ് അവൻ എന്നു കരുതി.