ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഏവം സ മാനസോ ഹംസോ ഹംസേന പ്രതിബോധിതഃ । സ്വസ്ഥസ്തദ്വ്യഭിചാരേണ നഷ്ടാമാപ പുനഃ സ്മൃതിമ്

ഇങ്ങനെ, മനസ്സിന്റെ ഹംസൻ മറ്റൊരു ഹംസനാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട് സ്വസ്ഥതയിലേക്കു മടങ്ങി; ആ തിരുത്തലാൽ നഷ്ടമായ ഓർമ്മ വീണ്ടും ലഭിച്ചു.

ബര്ഹിഷ്മന്നേതദധ്യാത്മം പാരോക്ഷ്യേണ പ്രദര്ശിതമ് । യത്പരോക്ഷപ്രിയോ ദേവോ ഭഗവാന്വിശ്വഭാവനഃ

ബർഹിഷ്മാൻ, ഇതെല്ലാം ആത്മവിഷയമായി പരോക്ഷമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണം, ലോകസ്രഷ്ടാവായ ദൈവം പരോക്ഷതയിൽ ആസ്വാദനമിടുന്നു.

വേണുനാദം ശ്രുത്വാ ആഗതാനാം ഗോപീനാം ശ്രീകൃഷ്ണേനസഹ സംവാദഃ; രാസാരമ്ഭഃ; താസാം മാനാപനോദായ ഭഗവതോ അംതര്ധാനം ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവാന് അപി താ രാത്രീഃ ശരദോത്ഫുല്ലമല്ലികാഃ । വീക്ഷ്യ രന്തും മനശ്ചക്രേ യോഗമായാമുപാശ്രിതഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ആ ശരത്കാല രാത്രികൾ പൂത്ത മല്ലികപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടു, ആനന്ദിക്കാൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചു, യോഗമായയെ ആശ്രയിച്ചു.

( മിശ്ര ) തദോഡുരാജഃ കകുഭഃ കരൈര്മുഖം പ്രാച്യാ വിലിമ്പന്നരുണേന ശന്തമൈഃ । സ ചര്ഷണീനാമുദഗാച്ഛുചോ മൃജന് പ്രിയഃ പ്രിയായാ ഇവ ദീര്ഘദര്ശനഃ

അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാജാവ്, മൃദുലമായ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് കിഴക്കൻ ആകാശം ചുവപ്പിച്ചു; ദീർഘകാലം കാണാതിരുന്ന പ്രിയൻ പ്രിയയോടു വരുന്നതുപോലെ, സജ്ജനരുടെ മനസ്സു ശുദ്ധീകരിച്ചു ഉയർന്നു.

ദൃഷ്ട്വാ കുമുദ്വന്തം അഖണ്ഡമണ്ഡലം രമാനനാഭം നവകുങ്‌കുമാരുണമ് । വനം ച തത്കോമലഗോഭീ രഞ്ജിതം ജഗൌ കലം വാമദൃശാം മനോഹരമ്

കുമുദപുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, അക്ഷതമായ ചന്ദ്രമണ്ഡലം, കനകവദനമായ, പുതുതായി കുങ്കുമം പൂശിയതുപോലെ ചുവപ്പും; ആ വനവും മൃദുലമായ പശുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടു, കൃഷ്ണൻ മനോഹരമായ മൃദുസ്വരത്തിൽ കാന്താരികളുടെ മനസ്സാകർഷിക്കുന്ന ഗാനം പാടിച്ചു.

നിശമ്യ ഗീതാം തദനങ്‌ഗവര്ധനം വ്രജസ്ത്രിയഃ കൃഷ്ണഗൃഹീതമാനസാഃ । ആജഗ്മുരന്യോന്യമലക്ഷിതോദ്യമാഃ സ യത്ര കാന്തോ ജവലോലകുണ്ഡലാഃ

ആ പ്രണയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗാനം കേട്ടു, കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സു പറ്റിയ വ്രജസ്ത്രികൾ, പരസ്പരം അറിയാതെ, ഒരുമിച്ചു, കാന്തൻ കാത്തുനിൽക്കുന്നിടത്തേക്ക്, കാതിലോലമാലകൾ ആലയിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദുഹന്ത്യോഽഭിയയുഃ കാശ്ചിദ് ദോഹം ഹിത്വാ സമുത്സുകാഃ । പയോഽധിശ്രിത്യ സംയാവം അനുദ്വാസ്യാപരാ യയുഃ

ചിലർ പശു പാൽ കെടുകഴിഞ്ഞില്ലാതെ തന്നെ ഉത്സുകതയോടെ വിട്ടുപോയി; ചിലർ പാൽ അടുപ്പിൽ വെച്ച്, കുട്ടികളെ ഭക്ഷിപ്പിക്കാതെയോർത്തുപോയി.

പരിവേഷയന്ത്യസ്തദ്ധിത്വാ പായയന്ത്യഃ ശിശൂന് പയഃ । ശുശ്രൂഷന്ത്യഃ പതീന് കാശ്ചിദ് അശ്നന്ത്യോഽപാസ്യ ഭോജനമ്

ചിലർ ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നതിനിടയിൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു; ചിലർ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് പാൽ കൊടുക്കുന്നതിനിടയിൽ അവരെ വിട്ടുപോയി; മറ്റുചിലർ ഭർത്താക്കന്മാരെ സേവിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെയായിരുന്നു പുറപ്പെട്ടത്.

ലിമ്പന്ത്യഃ പ്രമൃജന്ത്യോഽന്യാ അഞ്ജന്ത്യഃ കാശ്ച ലോചനേ । വ്യത്യസ്തവസ്ത്രാഭരണാഃ കാശ്ചിത് കൃഷ്ണാന്തികം യയുഃ

ചിലർ ഉണക്കുവാനോ കഴുകാനോ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ കണ്ണിൽ കാജൽ ഇടുമ്പോൾ, വസ്ത്രവും ആഭരണവും അശുദ്ധമായി, അവർ കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി.

താ വാര്യമാണാഃ പതിഭിഃ പിതൃഭിഃ ഭ്രാതൃബന്ധുഭിഃ । ഗോവിന്ദാപഹൃതാത്മാനോ ന ന്യവര്തന്ത മോഹിതാഃ

ഭർത്താക്കന്മാരും പിതാക്കളും സഹോദരന്മാരും ബന്ധുക്കളും തടഞ്ഞിട്ടും, ഗോവിന്ദൻ അവരുടെ മനസ്സു കവർന്നതിനാൽ, അവർ ആരും തടയാനായില്ല, മായയിൽ പെട്ടുപോയവരായിരുന്നു.

അന്തര്ഗൃഹഗതാഃ കാശ്ചിദ് ഗോപ്യോഽലബ്ധവിനിര്ഗമാഃ । കൃഷ്ണം തദ്‍ഭാവനായുക്താ ദധ്യുര്മീലിതലോചനാഃ

ചില ഗോപികൾ വീടിനകത്ത് നിന്നു പുറത്തു വരാൻ കഴിയാതിരുന്നതിനാൽ, കൃഷ്ണനെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച്, കണ്ണടച്ച് അവനെ ചിന്തിച്ചു.

ദുഃസഹപ്രേഷ്ഠവിരഹ തീവ്രതാപധുതാശുഭാഃ । ധ്യാനപ്രാപ്താച്യുതാശ്ലേഷ നിര്വൃത്യാ ക്ഷീണമങ്‌ഗലാഃ

പ്രിയനുമായി വേർപാടിന്റെ അത്യന്തം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്ത വേദനയിൽ തളർന്ന അവർ, അതിവിശേഷമായ കഷ്ടപ്പാടിലൂടെ എല്ലാ ദുഷ്പ്രഭാവങ്ങളും കഴുകിക്കളഞ്ഞു; ധ്യാനത്തിലൂടെ അച്യുതനുമായി ഏകതയിൽ ലയിച്ചപ്പോൾ, ആ ആനന്ദത്തിൽ അവരുടെ എല്ലാ ദുർദൈവങ്ങളും അകന്നു.

തമേവ പരമാത്മാനം ജാരബുദ്ധ്യാപി സങ്‌ഗതാഃ । ജഹുര്ഗുണമയം ദേഹം സദ്യഃ പ്രക്ഷീണബന്ധനാഃ

പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണനോടൊപ്പം, പ്രേമികഭാവത്തിൽ പോലും, അവർ ചേർന്നപ്പോൾ, ഗുണങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരം ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ചു; അവരുടെ ബന്ധങ്ങൾ അതിവേഗം അകന്നു.

ശ്രീപരീക്ഷിദുവാച - കൃഷ്ണം വിദുഃ പരം കാന്തം ന തു ബ്രഹ്മതയാ മുനേ । ഗുണപ്രവാഹോപരമഃ താസാം ഗുണധിയാം കഥമ്

ശ്രീപരീക്ഷിതൻ ചോദിച്ചു: മുനിവരേ, വ്രജസ്ത്രീകൾ കൃഷ്ണനെ പരമപ്രിയനായി മാത്രം അറിഞ്ഞു, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനായി അല്ല; ഗുണങ്ങളിൽ മനസ്സ് നിർത്തിയവർക്കു എങ്ങനെ ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹം നിലയ്ക്കാനാകും?

ശ്രീശുക ഉവാച - ഉക്തം പുരസ്താദ് ഏതത്തേ ചൈദ്യഃ സിദ്ധിം യഥാ ഗതഃ । ദ്വിഷന്നപി ഹൃഷീകേശം കിമുതാധോക്ഷജപ്രിയാഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇതു മുമ്പ് ഞാൻ പറഞ്ഞതാണല്ലോ—ചെദ്യനായ ശിശുപാലനും എങ്ങനെ മോക്ഷം ലഭിച്ചുവെന്ന്. ഹൃഷീകേശനോടു വെറുപ്പുള്ളവനും മോക്ഷം നേടി, അപ്പോൾ അദ്ധോക്ഷജനോടു പ്രിയം പുലർത്തുന്നവർക്ക് എത്രയോ അധികം ലഭിക്കും.

നൃണാം നിഃശ്രേയസാര്ഥായ വ്യക്തിര്ഭഗവതോ നൃപ । അവ്യയസ്യാപ്രമേയസ്യ നിര്ഗുണസ്യ ഗുണാത്മനഃ

ജനങ്ങളുടെ പരമമംഗളത്തിനായി, മഹാരാജാവേ, അക്ഷയം, അളക്കാനാകാത്തത്, ഗുണങ്ങൾക്ക് അതീതൻ, എന്നാൽ എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെയും ആധാരമായ ഭഗവാൻ തന്നെ സ്വയം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

കാമം ക്രോധം ഭയം സ്നേഹം ഐക്യം സൌഹൃദമേവ ച । നിത്യം ഹരൌ വിദധതോ യാന്തി തന്മയതാം ഹി തേ

ആശ, കോപം, ഭയം, സ്‌നേഹം, ഐക്യം, സൗഹൃദം—ഇവയെല്ലാം നിരന്തരം ഹരിയിലേക്കു നയിക്കുന്നവർ, ഒടുവിൽ അവനിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു.

ന ചൈവം വിസ്മയഃ കാര്യോ ഭവതാ ഭഗവത്യജേ । യോഗേശ്വരേശ്വരേ കൃഷ്ണേ യത ഏതദ് വിമുച്യതേ

ഇങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നത് കണ്ടു നിങ്ങൾ അത്ഭുതപ്പെടേണ്ടതില്ല; യോഗശക്തികളുടെ യജമാനനായ അജനായ കൃഷ്ണനാൽ തന്നെയാണ് ഇങ്ങനെയുള്ള മോക്ഷം സാധ്യമാകുന്നത്.

താ ദൃഷ്ട്വാന്തികമായാതാ ഭഗവാന് വ്രജയോഷിതഃ । അവദദ് വദതാം ശ്രേഷ്ഠോ വാചഃ പേശൈര്വിമോഹയന്

വ്രജയുവതികളെ സമീപത്തേക്ക് വരുന്നത് കണ്ടു, വാക്കുകളിൽ ഏറ്റവും പ്രഭാവശാലിയായ ഭഗവാൻ, മനോഹരമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവരുടെ മനസ്സിനെ ആകർഷിച്ചു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാഃ പ്രിയം കിം കരവാണി വഃ । വ്രജസ്യാനാമയം കച്ചിദ് ബ്രൂതാഗമനകാരണമ്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യവതികളേ! ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? വ്രജയിൽ എല്ലാം സുഖമാണോ? നിങ്ങൾ വന്നതിന്റെ കാര്യം പറയൂ.

രജന്യേഷാ ഘോരരൂപാ ഘോരസത്ത്വനിഷേവിതാ । പ്രതിയാത വ്രജം നേഹ സ്ഥേയം സ്ത്രീഭിഃ സുമധ്യമാഃ

ഈ രാത്രി ഭയാനകമായ രൂപത്തിൽ, ക്രൂരജന്തുക്കൾ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; സുന്ദരിയായ സ്ത്രീകളേ, നിങ്ങൾ വ്രജയിലേക്കു മടങ്ങൂ, ഇവിടെ നിൽക്കുന്നത് ഉചിതമല്ല.

മാതരഃ പിതരഃ പുത്രാ ഭ്രാതരഃ പതയശ്ച വഃ । വിചിന്വന്തി ഹ്യപശ്യന്തോ മാ കൃഢ്വം ബന്ധുസാധ്വസമ്

നിങ്ങളുടെ അമ്മമാർ, അച്ചന്മാർ, മക്കൾ, സഹോദരന്മാർ, ഭർത്താക്കന്മാർ—എല്ലാവരും നിങ്ങളെ തിരയുകയാണ്, കാണാൻ കഴിയാതെ വിഷമിക്കുന്നു; ബന്ധുക്കൾക്ക് വിഷമം ഉണ്ടാക്കരുത്.

ദൃഷ്ടം വനം കുസുമിതം രാകേശ കരരഞ്ജിതമ് । യമുനാ അനിലലീലൈജത് തരുപല്ലവശോഭിതമ്

നിങ്ങൾ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, ചന്ദ്രനാൽ പ്രകാശം നിറഞ്ഞ, യമുനയുടെ കാറ്റ് ഇളം ഇലയിലേയ്ക്ക് വീശുന്ന ഈ വനം കണ്ടു കഴിഞ്ഞു.

തദ് യാത മാ ചിരം ഗോഷ്ഠം ശുശ്രൂഷധ്വം പതീന് സതീഃ । ക്രന്ദന്തി വത്സാ ബാലാശ്ച താന് പായയത ദുഹ്യത

ഇനി വൈകാതെ, ഉടൻ തന്നെ ഗോപുരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ഭർത്താക്കന്മാരെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കുക; കിടാക്കിടാർ, കുട്ടികൾ—allവരും കരയുന്നു—പോയ് അവരെ പാലിക്കുകയും, പശുക്കളെ പാൽകുടിക്കുകയും ചെയ്യൂ.

അഥവാ മദഭിസ്നേഹാദ് ഭവത്യോ യന്ത്രിതാശയാഃ । ആഗതാ ഹ്യുപപന്നം വഃ പ്രീയന്തേ മയി ജന്തവഃ

അല്ലെങ്കിൽ, എന്നിലേക്കുള്ള അതീവ സ്‌നേഹത്തിൽ ആകർഷിതരായി നിങ്ങൾ ഇവിടെ വന്നതായിരിക്കാം; അതു സ്വാഭാവികമാണ്, എല്ലാ ജീവികളും എന്നിലേക്കാണ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നത്.

ഭര്തുഃ ശുശ്രൂഷണം സ്ത്രീണാം പരോ ധര്മോ ഹ്യമായയാ । തദ്‍ബന്ധൂനാം ച കല്യാണഃ പ്രജാനാം ചാനുപോഷണമ്

സ്ത്രീകൾക്ക് ഏറ്റവും വലിയ ധർമ്മം ഭർത്താവിനെ സത്യസന്ധമായി സേവിക്കുക, ബന്ധുക്കളെ സംരക്ഷിക്കുക, മക്കളെ പോഷിപ്പിക്കുക എന്നതാണ്.

ദുഃശീലോ ദുര്ഭഗോ വൃദ്ധോ ജഡോ രോഗ്യധനോഽപി വാ । പതിഃ സ്ത്രീഭിര്ന ഹാതവ്യോ ലോകേപ്സുഭിരപാതകീ

ഭർത്താവ് ദുഷ്ടസ്വഭാവക്കാരനായാലും, ദുർദൈവശാലിയായാലും, വയസ്സായാലും, മന്ദബുദ്ധിയായാലും, രോഗിയായാലും, ദരിദ്രനായാലും, ഈ ലോകത്തിൽ പുണ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവിനെ ഉപേക്ഷിക്കാനാവില്ല.

അസ്വര്ഗ്യമയശസ്യം ച ഫല്ഗു കൃച്ഛ്രം ഭയാവഹമ് । ജുഗുപ്സിതം ച സര്വത്ര ഹ്യൌപപത്യം കുലസ്ത്രിയഃ

കുടുംബസ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവല്ലാത്ത പുരുഷനുമായി ബന്ധം സ്ഥാപിക്കുന്നത് സ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നില്ല, അപകീർത്തിയും, അല്പവും, കഷ്ടവും, ഭയവും മാത്രം നൽകുന്നു; എല്ലായിടത്തും അത് നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നു.

ശ്രവണാദ് ദര്ശനാദ് ധ്യാനാദ് മയി ഭാവോഽനുകീര്തനാത് । ന തഥാ സന്നികര്ഷേണ പ്രതിയാത തതോ ഗൃഹാന്

എന്നെ കുറിച്ച് കേൾക്കുന്നതിലും, കാണുന്നതിലും, ധ്യാനിക്കുന്നതിലും, പാടുന്നതിലും ഭക്തി ഉണരുന്നു; ശരീരസാന്നിധ്യം അത്ര പ്രധാനമല്ല. അതിനാൽ, നിങ്ങൾ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങൂ.