ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യോഗചര്യാമിമാം യോഗീ വിചരന് മദപാശ്രയഃ । നാന്തരായൈര്വിഹന്യേത നിഃസ്പൃഹഃ സ്വസുഖാനുഭൂഃ

യോഗി എന്നിൽ ആശ്രയം വെച്ച് ഈ യോഗപദ്ധതി പിന്തുടരുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, സ്വന്തം ആനന്ദം അനുഭവിച്ച്, തടസ്സങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കോലമാകുന്നില്ല.

അജാനതീ പ്രിയതമം യദോപരതമങ്‌ഗനാ । സുസ്ഥിരാസനമാസാദ്യ യഥാപൂര്വമുപാചരത്

പ്രിയപ്പെട്ടവൻ വിട്ടുപോയെന്നു അറിയാതെ, ആ സ്ത്രീ ഉറപ്പോടെ ഇരുന്ന്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ പെരുമാറുന്നു.

യദാ നോപലഭേതാങ്ഘ്രൌ ഊഷ്മാണം പത്യുരര്ചതീ । ആസീത് സംവിഗ്നഹൃദയാ യൂഥഭ്രഷ്ടാ മൃഗീ യഥാ

ഭർത്താവിന്റെ കാലിൽ താപം അനുഭവിക്കാതെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അവൾ ഭയത്തോടെയും വിഷാദഹൃദയത്തോടെയും ഇരിക്കുന്നു; കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട മാൻപോലെ.

ആത്മാനം ശോചതീ ദീനം അബന്ധും വിക്ലവാശ്രുഭിഃ । സ്തനൌ ആസിച്യ വിപിനേ സുസ്വരം പ്രരുരോദ സാ

ആ സ്ത്രീ ദു:ഖത്തോടെ, ആരുമില്ലാത്തതിന്റെ നിരാശയോടെ, കണ്ണീരൊഴുക്കി, കാട്ടിൽ തന്നെ നെഞ്ചിൽ അമർത്തി, ഉച്ചത്തിൽ കരയുകയായിരുന്നു.

ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ രാജര്ഷേ ഇമാം ഉദധിമേഖലാമ് । ദസ്യുഭ്യഃ ക്ഷത്രബന്ധുഭ്യോ ബിഭ്യതീം പാതുമര്ഹസി

എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ രാജർഷേ! കടലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ദേശം കള്ളന്മാരെയും ദുഷ്ടക്ഷത്രിയരെയും ഭയന്ന് നിന്റെ സംരക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ഏവം വിലപന്തീ ബാലാ വിപിനേഽനുഗതാ പതിമ് । പതിതാ പാദയോര്ഭര്തൂ രുദത്യശ്രൂണ്യവര്തയത്

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ബാലിക കാട്ടിൽ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു; ഭർത്താവിന്റെ കാലിൽ വീണു, അവൾ കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി.

ചിതിം ദാരുമയീം ചിത്വാ തസ്യാം പത്യുഃ കലേവരമ് । ആദീപ്യ ചാനുമരണേ വിലപന്തീ മനോ ദധേ

അവൾ മരച്ചിത നിർമ്മിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം അതിൽ വെച്ചു; ഭർത്താവിനൊപ്പം മരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച്, വിലപിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സു ഉറപ്പിച്ചു.

തത്ര പൂര്വതരഃ കശ്ചിത് സഖാ ബ്രാഹ്മണ ആത്മവാന് । സാന്ത്വയന്വല്ഗുനാ സാമ്നാ താമാഹ രുദതീം പ്രഭോ

അവിടെ, പഴയ സുഹൃത്ത് ആയ ആത്മജ്ഞാനിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, പ്രഭോ.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച - കാ ത്വം കസ്യാസി കോ വായം ശയാനോ യസ്യ ശോചസി । ജാനാസി കിം സഖായം മാം യേനാഗ്രേ വിചചര്ഥ ഹ

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ ആരാണ്? ആരുടെ ആണു നീ? ഇവിടെ കിടക്കുന്ന ഈയാൾ ആരാണ്, നീ ആരാണ് ദു:ഖിക്കുന്നത്? ഒരിക്കൽ നീ എന്നെ സുഹൃത്ത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നോ?

അപി സ്മരസി ചാത്മാനം അവിജ്ഞാതസഖം സഖേ । ഹിത്വാ മാം പദമന്വിച്ഛന് ഭൌമഭോഗരതോ ഗതഃ

സുഹൃത്തെ, നീ നിന്നെ ഓർക്കുന്നുണ്ടോ? ഞാൻ അറിയപ്പെടാത്ത സുഹൃത്ത് ആയിരുന്നില്ലേ? എന്നെ വിട്ട്, ഭൂമിയിലെ ആനന്ദങ്ങളിൽ ലയിച്ച്, മറ്റൊരു സ്ഥലം തേടിപ്പോയില്ലേ?

ഹംസാവഹം ച ത്വം ചാര്യ സഖായൌ മാനസായനൌ । അഭൂതാമന്തരാ വൌകഃ സഹസ്രപരിവത്സരാന്

ആര്യേ, നീയും ഞാനും മനസ്സിന്റെ തടാകത്തിൽ താമസിച്ച ഹംസകൾ ആയിരുന്നു; ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾക്കിടയിൽ നമ്മൾക്ക് വേർപാട് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.

സ ത്വം വിഹായ മാം ബന്ധോ ഗതോ ഗ്രാമ്യമതിര്മഹീമ് । വിചരന് പദമദ്രാക്ഷീഃ കയാചിന് നിര്മിതം സ്ത്രിയാ

പക്ഷേ, സ്നേഹിതാ, നീ എന്നെ വിട്ട്, ലോകമനസ്സോടെ ഭൂമിയിൽ ചെന്നു; അവിടെയൊരു സ്ത്രീ സൃഷ്ടിച്ച സ്ഥലത്ത് സഞ്ചരിച്ച് നീ അതിനെ കണ്ടു.

പഞ്ചാരാമം നവദ്വാരം ഏകപാലം ത്രികോഷ്ഠകമ് । ഷട്കുലം പഞ്ചവിപണം പഞ്ചപ്രകൃതി സ്ത്രീധവമ്

അവിടെ അഞ്ചു തോട്ടങ്ങൾ, ഒൻപതു വാതിലുകൾ, ഒരു കാവൽക്കാരൻ, മൂന്ന് മുറികൾ, ആറു കുടുംബങ്ങൾ, അഞ്ചു ചന്തകൾ, അഞ്ചു സ്വഭാവങ്ങൾ—ഇവയൊക്കെയും സ്ത്രീയുടെ വാസസ്ഥലമാണ്.

പഞ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥാ ആരാമാ ദ്വാരഃ പ്രാണാ നവ പ്രഭോ । തേജോഽബന്നാനി കോഷ്ഠാനി കുലമിന്ദ്രിയസങ്‌ഗ്രഹഃ

അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കുള്ള വസ്തുക്കളാണ് ആനന്ദങ്ങൾ; ഒമ്പതു വാതിലുകളാണ് ജീവന്റെ വഴി, പ്രഭോ; അഗ്നിയും അഹാരം കൂടിയിടങ്ങളാണ്; കുടുംബം അങ്ങയുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ കൂട്ടമാണ്.

വിപണസ്തു ക്രിയാശക്തിഃ ഭൂതപ്രകൃതിരവ്യയാ । ശക്ത്യധീശഃ പുമാംസ്ത്വത്ര പ്രവിഷ്ടോ നാവബുധ്യതേ

വിപണിയാണ് പ്രവർത്തനശക്തി; ഭൂതപ്രകൃതി അക്ഷയമാണ്; ശക്തിയുടെ ഉടമയായ പുരുഷൻ ഇവിടം പ്രവേശിച്ചിട്ടും അതറിയുന്നില്ല.

തസ്മിംസ്ത്വം രാമയാ സ്പൃഷ്ടോ രമമാണോഽശ്രുതസ്മൃതിഃ । തത്സങ്‌ഗാദീദൃശീം പ്രാപ്തോ ദശാം പാപീയസീം പ്രഭോ

അവിടെ, രാമയാൽ സ്പർശിക്കപ്പെട്ട് ആനന്ദിച്ചു, ഓർമ്മയും ശ്രവണവും നഷ്ടപ്പെട്ട്, ആ കൂട്ടായ്മ കൊണ്ടു, പ്രഭോ, അങ്ങ് ഇങ്ങനെയൊരു താഴ്ന്ന നിലയിലേക്കാണ് എത്തിയത്.

ന ത്വം വിദര്ഭദുഹിതാ നായം വീരഃ സുഹൃത്തവ । ന പതിസ്ത്വം പുരഞ്ജന്യാ രുദ്ധോ നവമുഖേ യയാ

നീ വിദ്യർഭയുടെ മകളല്ല, ഇവൻ അങ്ങയുടെ സുഹൃത്തുമല്ല; പുരഞ്ജനിയുടെ ഭർത്താവും നീയല്ല, അവൾ ഒമ്പതാം വാതിലിൽ നിന്നു തടഞ്ഞതുപോലെ.

മായാ ഹ്യേഷാ മയാ സൃഷ്ടാ യത്പുമാംസം സ്ത്രിയം സതീമ് । മന്യസേ നോഭയം യദ്വൈ ഹംസൌ പശ്യാവയോര്ഗതിമ്

ഇത് എന്റെ മായയാണ്, ഞാൻ സൃഷ്ടിച്ചത്; അതുകൊണ്ട് നീ പുരുഷനെയും സതിയായ സ്ത്രീയെയും സത്യമായ് കരുതുന്നു; ഇരുവരും യഥാർത്ഥമല്ല, രണ്ട് ഹംസകൾ ഇരുവരുടെയും വഴി നോക്കുന്നതുപോലെ.

അഹം ഭവാന്ന ചാന്യസ്ത്വം ത്വമേവാഹം വിചക്ഷ്വ ഭോഃ । ന നൌ പശ്യന്തി കവയഃ ഛിദ്രം ജാതു മനാഗപി

ഞാൻ തന്നെയാണ് നീയും, നീ വേറൊരാളല്ല; നീ മാത്രമാണ് ഞാൻ—ഇത് മനസ്സിലാക്കണം, സഖാവേ; ജ്ഞാനികൾക്ക് ഞങ്ങള്ക്കിടയിൽ ഒരു പിഴവുമോ ദോഷവുമോ കാണാനാവില്ല.

യഥാ പുരുഷ ആത്മാനം ഏകം ആദര്ശചക്ഷുഷോഃ । ദ്വിധാഭൂതമവേക്ഷേത തഥൈവാന്തരമാവയോഃ

ഒരു മനുഷ്യൻ കണ്ണിലും കണ്ണാടിയിലും ഒരേ വ്യക്തിയെ രണ്ടായി കാണുന്നതുപോലെ, ഞങ്ങള്ക്കിടയിലെ അന്തസ്സും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

ഏവം സ മാനസോ ഹംസോ ഹംസേന പ്രതിബോധിതഃ । സ്വസ്ഥസ്തദ്വ്യഭിചാരേണ നഷ്ടാമാപ പുനഃ സ്മൃതിമ്

ഇങ്ങനെ, മനസ്സിന്റെ ഹംസൻ മറ്റൊരു ഹംസനാൽ ഉണർത്തപ്പെട്ട് സ്വസ്ഥതയിലേക്കു മടങ്ങി; ആ തിരുത്തലാൽ നഷ്ടമായ ഓർമ്മ വീണ്ടും ലഭിച്ചു.

ബര്ഹിഷ്മന്നേതദധ്യാത്മം പാരോക്ഷ്യേണ പ്രദര്ശിതമ് । യത്പരോക്ഷപ്രിയോ ദേവോ ഭഗവാന്വിശ്വഭാവനഃ

ബർഹിഷ്മാൻ, ഇതെല്ലാം ആത്മവിഷയമായി പരോക്ഷമായി കാണിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണം, ലോകസ്രഷ്ടാവായ ദൈവം പരോക്ഷതയിൽ ആസ്വാദനമിടുന്നു.

വേണുനാദം ശ്രുത്വാ ആഗതാനാം ഗോപീനാം ശ്രീകൃഷ്ണേനസഹ സംവാദഃ; രാസാരമ്ഭഃ; താസാം മാനാപനോദായ ഭഗവതോ അംതര്ധാനം ച - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവാന് അപി താ രാത്രീഃ ശരദോത്ഫുല്ലമല്ലികാഃ । വീക്ഷ്യ രന്തും മനശ്ചക്രേ യോഗമായാമുപാശ്രിതഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ആ ശരത്കാല രാത്രികൾ പൂത്ത മല്ലികപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടു, ആനന്ദിക്കാൻ മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ചു, യോഗമായയെ ആശ്രയിച്ചു.

( മിശ്ര ) തദോഡുരാജഃ കകുഭഃ കരൈര്മുഖം പ്രാച്യാ വിലിമ്പന്നരുണേന ശന്തമൈഃ । സ ചര്ഷണീനാമുദഗാച്ഛുചോ മൃജന് പ്രിയഃ പ്രിയായാ ഇവ ദീര്ഘദര്ശനഃ

അപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങളുടെ രാജാവ്, മൃദുലമായ കിരണങ്ങൾകൊണ്ട് കിഴക്കൻ ആകാശം ചുവപ്പിച്ചു; ദീർഘകാലം കാണാതിരുന്ന പ്രിയൻ പ്രിയയോടു വരുന്നതുപോലെ, സജ്ജനരുടെ മനസ്സു ശുദ്ധീകരിച്ചു ഉയർന്നു.

ദൃഷ്ട്വാ കുമുദ്വന്തം അഖണ്ഡമണ്ഡലം രമാനനാഭം നവകുങ്‌കുമാരുണമ് । വനം ച തത്കോമലഗോഭീ രഞ്ജിതം ജഗൌ കലം വാമദൃശാം മനോഹരമ്

കുമുദപുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ, അക്ഷതമായ ചന്ദ്രമണ്ഡലം, കനകവദനമായ, പുതുതായി കുങ്കുമം പൂശിയതുപോലെ ചുവപ്പും; ആ വനവും മൃദുലമായ പശുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടത് കണ്ടു, കൃഷ്ണൻ മനോഹരമായ മൃദുസ്വരത്തിൽ കാന്താരികളുടെ മനസ്സാകർഷിക്കുന്ന ഗാനം പാടിച്ചു.

നിശമ്യ ഗീതാം തദനങ്‌ഗവര്ധനം വ്രജസ്ത്രിയഃ കൃഷ്ണഗൃഹീതമാനസാഃ । ആജഗ്മുരന്യോന്യമലക്ഷിതോദ്യമാഃ സ യത്ര കാന്തോ ജവലോലകുണ്ഡലാഃ

ആ പ്രണയം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന ഗാനം കേട്ടു, കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സു പറ്റിയ വ്രജസ്ത്രികൾ, പരസ്പരം അറിയാതെ, ഒരുമിച്ചു, കാന്തൻ കാത്തുനിൽക്കുന്നിടത്തേക്ക്, കാതിലോലമാലകൾ ആലയിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദുഹന്ത്യോഽഭിയയുഃ കാശ്ചിദ് ദോഹം ഹിത്വാ സമുത്സുകാഃ । പയോഽധിശ്രിത്യ സംയാവം അനുദ്വാസ്യാപരാ യയുഃ

ചിലർ പശു പാൽ കെടുകഴിഞ്ഞില്ലാതെ തന്നെ ഉത്സുകതയോടെ വിട്ടുപോയി; ചിലർ പാൽ അടുപ്പിൽ വെച്ച്, കുട്ടികളെ ഭക്ഷിപ്പിക്കാതെയോർത്തുപോയി.

പരിവേഷയന്ത്യസ്തദ്ധിത്വാ പായയന്ത്യഃ ശിശൂന് പയഃ । ശുശ്രൂഷന്ത്യഃ പതീന് കാശ്ചിദ് അശ്നന്ത്യോഽപാസ്യ ഭോജനമ്

ചിലർ ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നതിനിടയിൽ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചു; ചിലർ കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് പാൽ കൊടുക്കുന്നതിനിടയിൽ അവരെ വിട്ടുപോയി; മറ്റുചിലർ ഭർത്താക്കന്മാരെ സേവിക്കുമ്പോൾ തന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെയായിരുന്നു പുറപ്പെട്ടത്.

ലിമ്പന്ത്യഃ പ്രമൃജന്ത്യോഽന്യാ അഞ്ജന്ത്യഃ കാശ്ച ലോചനേ । വ്യത്യസ്തവസ്ത്രാഭരണാഃ കാശ്ചിത് കൃഷ്ണാന്തികം യയുഃ

ചിലർ ഉണക്കുവാനോ കഴുകാനോ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ, മറ്റുചിലർ കണ്ണിൽ കാജൽ ഇടുമ്പോൾ, വസ്ത്രവും ആഭരണവും അശുദ്ധമായി, അവർ കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് ഓടി.