ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഏവം സ്ഫുടം ബ്രഹ്മവിവേകഹേതുഭിഃ । പരാപവാദേന വിശാരദേന । ഛിത്ത്വാഽഽത്മസന്ദേഹമുപാരമേത । സ്വാനന്ദതുഷ്ടോഽഖിലകാമുകേഭ്യഃ

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മത്തെ വ്യക്തമായി തിരിച്ചറിയുന്ന വിവേകവും എതിര്‍വാദങ്ങളെ നന്നായി തള്ളിക്കളയാനുള്ള കഴിവും ഉപയോഗിച്ച് ആത്മസന്ദേഹത്തെ മുറിച്ച്, സ്വാന്തസുഖത്തില്‍ തൃപ്തനായി, എല്ലാ ഇഷ്ടവിഷയങ്ങളോടും അനാസക്തനായി ശാന്തനാകണം.

നാത്മാ വപുഃ പാര്ഥിവമിന്ദ്രിയാണി ദേവാ ഹ്യസുര്വായുര്ജലമ് ഹുതാശഃ । മനോഽന്നമാത്രം ധിഷണാ ച സത്ത്വമ് അഹങ്കൃതിഃ ഖം ക്ഷിതിരര്ഥസാമ്യമ്

ആത്മാവ് ഭൂമിയില്‍ നിന്നുള്ള ശരീരമോ ഇന്ദ്രിയങ്ങളോ അല്ല. ദേവന്മാരോ അസുരന്മാരോ വായുവോ വെള്ളമോ അഗ്നിയോ അല്ല. മനസ്സ് ഭക്ഷ്യത്തില്‍ നിന്നുള്ളതും ബുദ്ധി സത്ത്വവും അഹങ്കാരം ആകാശവും ഭൂമി പഞ്ചഭൂതങ്ങളുടെ സമതുല്യതയും ആണു.

സമാഹിതൈഃ കഃ കരണൈര്ഗുണാത്മഭി ര്ഗുണോ ഭവേന്മത്സുവിവിക്തധാമ്നഃ । വിക്ഷിപ്യമാണൈരുത കിം നു ദൂഷണം । ഘനൈരുപേതൈര്വിഗതൈ രവേഃ കിമ്

ഗുണങ്ങളാല്‍ നിര്‍മ്മിതമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ എങ്ങനെ വ്യക്തമായി വേര്‍തിരിച്ചിരിക്കുന്ന ആ ആത്മാവിനെ ബാധിക്കും? അവ അശാന്തമായാലും അതില്‍ എന്ത് ദോഷം? മേഘങ്ങള്‍ വന്നാലും പോയാലും സൂര്യനെ ബാധിക്കാത്തതുപോലെ.

യഥാ നഭോ വായ്വനലാമ്ബുഭൂഗുണൈ ര്ഗതാഗതൈര്വര്തുഗുണൈര്ന സജ്ജതേ । തഥാക്ഷരം സത്ത്വരജസ്തമോമലൈ രഹംമതേഃ സംസൃതിഹേതുഭിഃ പരമ്

വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി എന്നിവയുടെ ഗുണങ്ങള്‍ വരികയും പോകികയും ചെയ്താലും ആകാശം അവയോട് ചേര്‍ന്നില്ലേപോലെ, അക്ഷരമായ ആത്മാവും സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നീ മനസ്സിന്റെ സഞ്ചാരകാരണങ്ങളാല്‍ ബാധിക്കപ്പെടുന്നില്ല.

തഥാപി സങ്ഗഃ പരിവര്ജനീയോ ഗുണേഷു മായാരചിതേഷു താവത് । മദ്‍ഭക്തിയോഗേന ദൃഢേന യാവദ് രജോ നിരസ്യേത മനഃകഷായഃ

എന്നിരുന്നാലും, മായയാല്‍ സൃഷ്ടിച്ച ഗുണങ്ങളോടുള്ള ബന്ധം ഒഴിവാക്കണം. എന്റെ ഭക്തിയോഗം ഉറപ്പുള്ളതാകുമ്പോള്‍ മനസ്സിലെ രജസിന്റെ മലിനത്വം മാറുംവരെ.

കുയോഗിനോ യേ വിഹിതാന്തരായൈ ര്മനുഷ്യഭൂതൈസ്ത്രിദശോപസൃഷ്ടൈഃ । തേ പ്രാക്തനാഭ്യാസബലേന ഭൂയോ യുഞ്ജന്തി യോഗം ന തു കര്മതന്ത്രമ്

ദേവന്മാരോ മനുഷ്യരോ സൃഷ്ടിച്ച തടസ്സങ്ങളാല്‍ തടയപ്പെടുന്ന കുപഥയോഗികള്‍ പഴയ അഭ്യാസത്തിന്റെ ശക്തിയാല്‍ വീണ്ടും യോഗം ചെയ്യുന്നു, എന്നാല്‍ കര്‍മ്മമാര്‍ഗ്ഗപ്രകാരം അല്ല.

കരോതി കര്മ ക്രിയതേ ച ജന്തുഃ കേനാപ്യസൌ ചോദിത ആനിപതാത് । ന തത്ര വിദ്വാന് പ്രകൃതൌ സ്ഥിതോഽപി നിവൃത്തതൃഷ്ണഃ സ്വസുഖാനുഭൂത്യാ

ജന്തു കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നു, കര്‍മ്മം നടക്കുന്നു, എന്തോ ഒരു കാരണത്താലോ വിധിയാലോ. എന്നാല്‍ ജ്ഞാനി പ്രകൃതിയില്‍ നിലകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും തൃഷ്ണ വിട്ട് സ്വന്തം ആനന്ദം അനുഭവിക്കുന്നു.

തിഷ്ഠന്തമാസീനമുത വ്രജന്തം ശയാനമുക്ഷന്തമദന്തമന്നമ് । സ്വഭാവമന്യത് കിമപീഹമാനം ആത്മാനമാത്മസ്ഥമതിര്ന വേദ

നില്ക്കുമ്പോഴും ഇരിക്കുമ്പോഴും നടക്കുമ്പോഴും കിടക്കുമ്പോഴും ഒഴിക്കുമ്പോഴും ഭക്ഷണം കഴിക്കുമ്പോഴും ആത്മാവ് ഏത് നിലയിലായാലും, ആത്മാവില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സ് അതിനെ വേറൊന്നായി അറിയുന്നില്ല.

യദി സ്മ പശ്യത്യസദിന്ദ്രിയാര്ഥം നാനാനുമാനേന വിരുദ്ധമന്യത് । ന മന്യതേ വസ്തുതയാ മനീഷീ സ്വാപ്നം യഥോത്ഥായ തിരോദധാനമ്

ഇന്ദ്രിയങ്ങള്‍ കാണുന്ന അസത്യമായ ഒരു വസ്തുവിനെ പലവിധം വിചാരിച്ചാലും, അതിന് വിപരീതമായതും കാണുമ്പോള്‍ ജ്ഞാനികള്‍ അതിനെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യമെന്നു കരുതുന്നില്ല. സ്വപ്നം ഉണര്‍ന്നാല്‍ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതുപോലെ.

പൂര്വം ഗൃഹീതം ഗുണകര്മചിത്രമ് അജ്ഞാനമാത്മന്യവിവിക്തമങ്ഗ । നിവര്തതേ തത്പുനരീക്ഷയൈവ ന ഗൃഹ്യതേ നാപി വിസൃജ്യ ആത്മാ

മുന്‍പ് അജ്ഞാനത്താല്‍ ആത്മാവില്‍ വേര്‍തിരിക്കപ്പെടാതെ ചേര്‍ന്ന ഗുണങ്ങളും കര്‍മ്മങ്ങളുമുള്ള രൂപം, നിരീക്ഷണത്തിലൂടെ തന്നെ അകറ്റപ്പെടുന്നു. ആത്മാവ് പിടിക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല.

യഥാ ഹി ഭാനോരുദയോ നൃചക്ഷുഷാം തമോ നിഹന്യാന്ന തു സദ് വിധത്തേ । ഏവം സമീക്ഷാ നിപുണാ സതീ മേ ഹന്യാത്തമിസ്രം പുരുഷസ്യ ബുദ്ധേഃ

സൂര്യന്‍ ഉദിച്ചാല്‍ മനുഷ്യരുടെ കണ്ണിന് ഇരുണ്ടിരുട്ട് അകറ്റപ്പെടുന്നു, പക്ഷേ അതു സൃഷ്ടിക്കുന്നില്ല. അങ്ങനെ തന്നെ എന്റെ സൂക്ഷ്മമായ വിവേകം മനുഷ്യന്റെ ബുദ്ധിയിലെ അജ്ഞാനാന്ധകാരം അകറ്റുന്നു.

ഏഷ സ്വയംജ്യോതിരജോഽപ്രമേയോ മഹാനുഭൂതിഃ സകലാനുഭൂതിഃ । ഏകോഽദ്വിതീയോ വചസാം വിരാമേ യേനേഷിതാ വാഗസവശ്ചരന്തി

സ്വയം പ്രകാശമായ, ജനനമില്ലാത്ത, അളക്കാനാകാത്ത ഈ ആത്മാവാണ് മഹാനുഭവം, എല്ലായാനുഭവവും. രണ്ടാമൊന്നുമില്ലാത്ത ഏകത്വം, വാക്ക് അവസാനിക്കുമ്പോള്‍ വാക്കിനെയും പ്രാണനെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതും ഇതുതന്നെ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഏതാവാന് ആത്മസമ്മോഹോ യദ് വികല്പസ്തു കേവലേ । ആത്മന്നൃതേ സ്വമാത്മാനം അവലമ്ബോ ന യസ്യ ഹി

ശുദ്ധമായതില്‍ വ്യത്യാസം കാണുന്ന മനോഭാവം തന്നെയാണ് ആത്മാഭ്രമം. ആത്മാവിന് പുറത്ത് സ്വയം ആശ്രയിക്കാനുള്ള മറ്റൊന്നുമില്ല.

യന്നാമാകൃതിഭിര്ഗ്രാഹ്യം പഞ്ചവര്ണമബാധിതമ് । വ്യര്ഥേനാപ്യര്ഥവാദോഽയം ദ്വയം പണ്ഡിതമാനിനാമ്

പേര് രൂപങ്ങളാല്‍ പിടിക്കപ്പെടുന്ന, അഞ്ചു വകഭേദങ്ങളുള്ളതും തര്‍ക്കരഹിതവുമായതും, അര്‍ത്ഥമില്ലെങ്കിലും പ്രശംസയാണിത്. ഇങ്ങനെ ഇരട്ടത്വം സ്വയം ജ്ഞാനിയെന്നു കരുതുന്നവര്‍ക്കാണ്.

യോഗിനോഽപക്വയോഗസ്യ യുഞ്ജതഃ കായ ഉത്ഥിതൈഃ । ഉപസര്ഗൈര്വിഹന്യേത തത്രായം വിഹിതോ വിധിഃ

പൂര്‍ണമായിട്ടില്ലാത്ത യോഗത്തില്‍ ഏര്‍പ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യോഗിക്ക് ശരീരത്തില്‍ നിന്നുള്ള തടസ്സങ്ങള്‍ ഉണ്ടാകാം. അതിനായാണ് ഈ നിയമം നിര്‍ദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്.

യോഗധാരണയാ കാംശ്ചിദ് ആസനൈര്ധാരണാന്വിതൈഃ । തപോമന്ത്രൌഷധൈഃ കാംശ്ചിദ് ഉപസര്ഗാന് വിനിര്ദഹേത്

യോഗധാരണയുടെ ശക്തിയാൽ ചിലർ ആശനങ്ങൾക്കും ധാരണയ്ക്കുമൊപ്പം ദു:ഖങ്ങൾ അകറ്റുന്നു; മറ്റുചിലർ തപസ്സും മന്ത്രങ്ങളും ഔഷധങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്നു.

കാംശ്ചിത് മമാനുധ്യാനേന നാമസങ്കീര്തനാദിഭിഃ । യോഗേശ്വരാനുവൃത്ത്യാ വാ ഹന്യാദ് അശുഭദാന്ഛനൈഃ

ചിലർ എന്നിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുകയും, എന്റെ നാമം ജപിക്കുകയും, അത്തരം ഭക്തിപരമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തുകയും, യോഗശ്രേഷ്ഠന്മാരുടെ വഴി പിന്തുടരുകയും ചെയ്ത് ദുർഭാഗ്യങ്ങൾ അകറ്റുന്നു.

കേചിദ് ദേഹമിമം ധീരാഃ സുകല്പം വയസി സ്ഥിരമ് । വിധായ വിവിധോപായൈഃ അഥ യുഞ്ജന്തി സിദ്ധയേ

ചില ബുദ്ധിമാന്മാർ ഈ ശരീരം യൗവനത്തിൽ തന്നെ ഉറപ്പുള്ളതും നന്നായതുമായതാക്കുന്നു; പിന്നെ വിവിധ മാർഗങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് സിദ്ധി നേടാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.

ന ഹി തത് കുശലാദൃത്യം തദായാസോ ഹ്യപാര്ഥകഃ । അന്തവത്ത്വാത് ശരീരസ്യ ഫലസ്യേവ വനസ്പതേഃ

പക്ഷേ, അത്തരത്തിലുള്ള കഴിവ് വലിയതല്ല; ആ പരിശ്രമം ഫലപ്രദമല്ല, കാരണം ശരീരം നശ്വരമാണ്, മരത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾപോലെ.

യോഗം നിഷേവതോ നിത്യം കായശ്ചേത് കല്പതാമിയാത് । തത് ശ്രദ്ദധ്യാന്ന മതിമാന് യോഗമുത്സൃജ്യ മത്പരഃ

യോഗം സ്ഥിരമായി അഭ്യസിച്ച് ശരീരം ദീർഘായുസ്സിനായി അനുയോജ്യമായാൽ പോലും, ബുദ്ധിമാന്മാർ അതിൽ വിശ്വാസം വെക്കരുത്; യോഗം ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നിൽ മനസ്സു നിർത്തണം.

യോഗചര്യാമിമാം യോഗീ വിചരന് മദപാശ്രയഃ । നാന്തരായൈര്വിഹന്യേത നിഃസ്പൃഹഃ സ്വസുഖാനുഭൂഃ

യോഗി എന്നിൽ ആശ്രയം വെച്ച് ഈ യോഗപദ്ധതി പിന്തുടരുമ്പോൾ, അവൻ ആഗ്രഹങ്ങളില്ലാതെ, സ്വന്തം ആനന്ദം അനുഭവിച്ച്, തടസ്സങ്ങൾ കൊണ്ട് അലങ്കോലമാകുന്നില്ല.

അജാനതീ പ്രിയതമം യദോപരതമങ്‌ഗനാ । സുസ്ഥിരാസനമാസാദ്യ യഥാപൂര്വമുപാചരത്

പ്രിയപ്പെട്ടവൻ വിട്ടുപോയെന്നു അറിയാതെ, ആ സ്ത്രീ ഉറപ്പോടെ ഇരുന്ന്, മുമ്പുപോലെ തന്നെ പെരുമാറുന്നു.

യദാ നോപലഭേതാങ്ഘ്രൌ ഊഷ്മാണം പത്യുരര്ചതീ । ആസീത് സംവിഗ്നഹൃദയാ യൂഥഭ്രഷ്ടാ മൃഗീ യഥാ

ഭർത്താവിന്റെ കാലിൽ താപം അനുഭവിക്കാതെ ആരാധിക്കുമ്പോൾ, അവൾ ഭയത്തോടെയും വിഷാദഹൃദയത്തോടെയും ഇരിക്കുന്നു; കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട മാൻപോലെ.

ആത്മാനം ശോചതീ ദീനം അബന്ധും വിക്ലവാശ്രുഭിഃ । സ്തനൌ ആസിച്യ വിപിനേ സുസ്വരം പ്രരുരോദ സാ

ആ സ്ത്രീ ദു:ഖത്തോടെ, ആരുമില്ലാത്തതിന്റെ നിരാശയോടെ, കണ്ണീരൊഴുക്കി, കാട്ടിൽ തന്നെ നെഞ്ചിൽ അമർത്തി, ഉച്ചത്തിൽ കരയുകയായിരുന്നു.

ഉത്തിഷ്ഠോത്തിഷ്ഠ രാജര്ഷേ ഇമാം ഉദധിമേഖലാമ് । ദസ്യുഭ്യഃ ക്ഷത്രബന്ധുഭ്യോ ബിഭ്യതീം പാതുമര്ഹസി

എഴുന്നേൽക്കൂ, എഴുന്നേൽക്കൂ രാജർഷേ! കടലാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ദേശം കള്ളന്മാരെയും ദുഷ്ടക്ഷത്രിയരെയും ഭയന്ന് നിന്റെ സംരക്ഷണം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

ഏവം വിലപന്തീ ബാലാ വിപിനേഽനുഗതാ പതിമ് । പതിതാ പാദയോര്ഭര്തൂ രുദത്യശ്രൂണ്യവര്തയത്

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചുകൊണ്ട്, ആ ബാലിക കാട്ടിൽ ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു; ഭർത്താവിന്റെ കാലിൽ വീണു, അവൾ കണ്ണുനീർ ഒഴുക്കി.

ചിതിം ദാരുമയീം ചിത്വാ തസ്യാം പത്യുഃ കലേവരമ് । ആദീപ്യ ചാനുമരണേ വിലപന്തീ മനോ ദധേ

അവൾ മരച്ചിത നിർമ്മിച്ച്, ഭർത്താവിന്റെ ശരീരം അതിൽ വെച്ചു; ഭർത്താവിനൊപ്പം മരിക്കാൻ തീരുമാനിച്ച്, വിലപിച്ചുകൊണ്ട് മനസ്സു ഉറപ്പിച്ചു.

തത്ര പൂര്വതരഃ കശ്ചിത് സഖാ ബ്രാഹ്മണ ആത്മവാന് । സാന്ത്വയന്വല്ഗുനാ സാമ്നാ താമാഹ രുദതീം പ്രഭോ

അവിടെ, പഴയ സുഹൃത്ത് ആയ ആത്മജ്ഞാനിയായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ, മൃദുവായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ ആശ്വസിപ്പിച്ചു, പ്രഭോ.

ബ്രാഹ്മണ ഉവാച - കാ ത്വം കസ്യാസി കോ വായം ശയാനോ യസ്യ ശോചസി । ജാനാസി കിം സഖായം മാം യേനാഗ്രേ വിചചര്ഥ ഹ

ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: നീ ആരാണ്? ആരുടെ ആണു നീ? ഇവിടെ കിടക്കുന്ന ഈയാൾ ആരാണ്, നീ ആരാണ് ദു:ഖിക്കുന്നത്? ഒരിക്കൽ നീ എന്നെ സുഹൃത്ത് എന്ന് അറിഞ്ഞിരുന്നോ?