ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ക്ഷുത്പിപാസേ തതഃ സ്യാതാം സമുദ്രസ്ത്വേതയോരഭൂത് । അഥാസ്യ ഹൃദയം ഭിന്നം ഹൃദയാന്മന ഉത്ഥിതമ്

അപ്പോൾ വിശപ്പും ദാഹവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അവയ്ക്ക് സമുദ്രം ആധാരമായി. പിന്നെ ഹൃദയം പിളർന്നപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ഉദിച്ചു.

മനസശ്ചന്ദ്രമാ ജാതോ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധേര്ഗിരാം പതിഃ । അഹങ്കാരസ്തതോ രുദ്രഃ ചിത്തം ചൈത്യസ്തതോഽഭവത്

മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് വാക്കുകളുടെ അധിപൻ. അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിച്ചു; ചിത്തത്തിൽ നിന്ന് അന്തര്യാമി ജനിച്ചു.

ഏതേ ഹി അഭ്യുത്ഥിതാ ദേവാ നൈവാസ്യോത്ഥാപനേഽശകന് । പുനരാവിവിശുഃ ഖാനി തമുത്ഥാപയിതും ക്രമാത്

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ഉദിച്ചെങ്കിലും അവൻ എഴുന്നേൽക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ തിരിച്ചെത്തി, അവനെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു.

വഹ്നിര്വാചാ മുഖം ഭേജേ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഘ്രാണേന നാസികേ വായുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വാക്കായി അഗ്‌നി വായിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വാസനയായി വായു മൂക്കിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

അക്ഷിണീ ചക്ഷുഷാദിത്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ശ്രോത്രേണ കര്ണൌ ച ദിശോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

കണ്ണുകളിൽ കാഴ്ചയായി സൂര്യൻ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ചെവികളിൽ ശ്രവണമായി ദിശകൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ത്വചം രോമഭിരോഷധ്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । രേതസാ ശിശ്നമാപസ്തു നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

തോലിൽ രോമങ്ങളോടൊപ്പം ഔഷധികൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വീരണത്തോടൊപ്പം വെള്ളം ശിശ്നത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ഗുദം മൃത്യുരപാനേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹസ്താവിന്ദ്രോ ബലേനൈവ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

അപാനവായുവോടെ മരണം കൂദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ശക്തിയോടെ ഇന്ദ്രൻ കൈകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

വിഷ്ണുര്ഗത്യൈവ ചരണൌ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । നാഡീര്നദ്യോ ലോഹിതേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

സഞ്ചാരത്തോടൊപ്പം വിഷ്ണു കാലുകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. രക്തത്തോടൊപ്പം നദികൾ നാഡികളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം ഉദരം സിന്ധുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹൃദയം മനസാ ചന്ദ്രോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് സമുദ്രം വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. മനസ്സോടെ ചന്ദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ബുദ്ധ്യാ ബ്രഹ്മാപി ഹൃദയം നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । രുദ്രോഽഭിമത്യാ ഹൃദയം നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

ബുദ്ധിയോടെ ബ്രഹ്മാവും ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. അഹങ്കാരത്തോടൊപ്പം രുദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ചിത്തേന ഹൃദയം ചൈത്യഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പ്രാവിശദ്യദാ । വിരാട്തദൈവ പുരുഷഃ സലിലാദ് ഉദതിഷ്ഠത

ചിത്തത്തോടൊപ്പം അന്തര്യാമി, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ മാത്രമേ വിരാട് ജലത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റുള്ളൂ.

യഥാ പ്രസുപ്തം പുരുഷം പ്രാണേന്ദ്രിയമനോധിയഃ । പ്രഭവന്തി വിനാ യേന നോത്ഥാപയിതുമോജസാ

ഉറങ്ങുന്ന മനുഷ്യനിൽ പ്രാണനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഉണ്ടെങ്കിലും, അവന്റെ ജീവശക്തി ഇല്ലാതെ അവനെ ഉണർത്താൻ കഴിയില്ലെന്നതുപോലെ,

തമസ്മിന് പ്രത്യഗാത്മാനം ധിയാ യോഗപ്രവൃത്തയാ । ഭക്ത്യാ വിരക്ത്യാ ജ്ഞാനേന വിവിച്യാത്മനി ചിന്തയേത്

അതിനാൽ യോഗത്തിൽ ലീനമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയാലും വൈരാഗ്യത്താലും ജ്ഞാനത്താലും ആന്തരാത്മാവിനെ വേർതിരിച്ച് മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.

വിഗതമദസ്യ ഇംദ്രസ്യ ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധൌ ക്ഷമാപ്രാര്ഥനമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഗോവര്ധനേ ധൃതേ ശൈലേ ആസാരാദ് രക്ഷിതേ വ്രജേ । ഗോലോകാദാവ്രജജ് കൃഷ്ണം സുരഭിഃ ശക്ര ഏവ ച

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഗോവർദ്ധനപർവതം ഉയർത്തി വ്രജവാസികളെ മഴയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഗോലോകത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് സുരഭിയും ഇന്ദ്രനും എത്തി.

വിവിക്ത ഉപസങ്‌ഗമ്യ വ്രീഡീതഃ കൃതഹേലനഃ । പസ്പര്ശ പാദയോരേനം കിരീടേനാര്കവര്ചസാ

അവിടേക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ചെന്നു, ചെയ്ത തെറ്റിനാൽ ലജ്ജിച്ച ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന കിരീടം ധരിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു.

ദൃഷ്ടശ്രുതാനുഭാവോഽസ്യ കൃഷ്ണസ്യാമിതതേജസഃ । നഷ്ടത്രിലോകേശമദ ഇദമാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ

കൃഷ്ണന്റെ അതിരില്ലാത്ത ശക്തി നേരിൽ കണ്ടും കേട്ടും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അധിപതികളുടെ അഹങ്കാരം ഇല്ലാതായപ്പോൾ, അവൻ കയ്യുയർത്തി വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

ഇന്ദ്ര ഉവാച - ( മിശ്ര ) വിശുദ്ധസത്ത്വം തവ ധാമ ശാന്തം തപോമയം ധ്വസ്തരജസ്തമസ്കമ് । മായാമയോഽയം ഗുണസമ്പ്രവാഹോ ന വിദ്യതേ തേ ഗ്രഹണാനുബന്ധഃ

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ വാസസ്ഥലം പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധവും ശാന്തവുമാണ്; തപസ്സിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതും, രജസ്സും തമസ്സും ഇല്ലാത്തതുമാണ്. മായയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹം നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കാറില്ല; നിനക്ക് അതിൽ ആസ്വാദനമോ ബന്ധമോ ഇല്ല.

കുതോ നു തദ്ധേതവ ഈശ തത്കൃതാ ലോഭാദയോ യേഽബുധലിന്ഗഭാവാഃ । തഥാപി ദണ്ഡം ഭഗവാന്ബിഭര്തി ധര്മസ്യ ഗുപ്ത്യൈ ഖലനിഗ്രഹായ

അപ്പോഴെങ്ങനെയാണ് അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ലാഭം മുതലായ കാരണങ്ങൾ നിന്റെ അടുക്കൽ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക, പ്രഭോ? എങ്കിലും, നീ ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കാനും ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാനുമാണ് ശിക്ഷയുടെ ചുവടുപിടിക്കുന്നത്.

പിതാ ഗുരുസ്ത്വം ജഗതാമധീശോ ദുരത്യയഃ കാല ഉപാത്തദണ്ഡഃ । ഹിതായ സ്വേച്ഛാതനുഭിഃ സമീഹസേ മാനം വിധുന്വന് ജഗദീശമാനിനാമ്

നീ ലോകങ്ങളുടെ പിതാവും ഗുരുവും ഭരിക്കുന്നവനും അതിജയിക്കാനാകാത്ത കാലവും ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനും ആണു. എല്ലാവർക്കും ഉപകാരത്തിനായി, സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച്, ലോകാധിപതികളെന്നു കരുതുന്നവരുടെ അഹങ്കാരം നീ നീക്കുന്നു.

( ഇംദ്രവംശാ ) യേ മദ്വിധാജ്ഞാ ജഗദീശമാനിനഃ ത്വാം വീക്ഷ്യ കാലേഽഭയമാശു തന്മദമ് । ഹിത്വാഽഽര്യമാര്ഗം പ്രഭജന്ത്യപസ്മയാ ഈഹാ ഖലാനാമപി തേഽനുശാസനമ്

എന്നെപ്പോലുള്ളവർ, നിന്റെ ആജ്ഞ അവഗണിച്ച് ലോകാധിപതികളെന്നു കരുതുന്നവർ, ശരിയായ സമയത്ത് നിന്നെ കണ്ടാൽ ഉടൻ തന്നെ അഹങ്കാരം വിട്ട്, സദ്മാർഗം ഉപേക്ഷിച്ച്, അപമാനത്തോടെ പെരുമാറുന്നു; ദുഷ്ടർക്കും പോലും നിന്റെ ഉപദേശം ഫലപ്രദമാണ്.

( മിശ്ര ) സ ത്വം മമൈശ്വര്യമദപ്ലുതസ്യ കൃതാഗസസ്തേഽവിദുഷഃ പ്രഭാവമ് । ക്ഷന്തും പ്രഭോഽഥാര്ഹസി മൂഢചേതസോ മൈവം പുനര്ഭൂന്മതിരീശ മേഽസതീ

അതുകൊണ്ട്, പ്രഭോ, എന്റെ അജ്ഞാനത്തിലും അധികാരത്തിന്റെ അഹങ്കാരത്തിലും നിന്നുള്ള പാപം നീ ക്ഷമിക്കണമേ. എന്റെ മനസ്സ് മൂടിയിരുന്നതാണ്; ഇനിയും അത്തരത്തിലുള്ള തെറ്റായ ചിന്തകൾ എനിക്ക് വരരുതേ.

തവാവതാരോഽയമധോക്ഷജേഹ ഭുവോ ഭരാണാം ഉരുഭാരജന്മനാമ് । ചമൂപതീനാമഭവായ ദേവ ഭവായ യുഷ്മത് ചരണാനുവര്തിനാമ്

ഭൂമിയിൽ ഭാരം സൃഷ്ടിച്ച ശക്തരായ ഭരണാധികാരികളെ നീക്കം ചെയ്യാനും, സൈന്യങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാനും, നിന്റെ പാദങ്ങൾ അനുഗമിക്കുന്നവർക്കു ക്ഷേമം നൽകാനുമാണ്, അദ്ധോക്ഷജാ, നിന്റെ ഈ അവതാരം.

( അനുഷ്ടുപ് ) നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ പുരുഷായ മഹാത്മനേ । വാസുദേവായ കൃഷ്ണായ സാത്വതാം പതയേ നമഃ

നിനക്കു വന്ദനം, മഹാത്മാവായ പരമപുരുഷാ; വാസുദേവനേ, കൃഷ്ണനേ, സാത്വതരുടെ നാഥനേ, നിനക്ക് വീണ്ടും വന്ദനം.

സ്വച്ഛന്ദോപാത്തദേഹായ വിശുദ്ധജ്ഞാനമൂര്തയേ । സര്വസ്മൈ സര്വബീജായ സര്വഭൂതാത്മനേ നമഃ

സ്വേച്ഛയാൽ ശരീരം സ്വീകരിക്കുന്നവനേ, ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനരൂപനേ, എല്ലാറ്റിനും വിതാനേ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ആത്മാവേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

മയേദം ഭഗവന് ഗോഷ്ഠ നാശായാസാരവായുഭിഃ । ചേഷ്ടിതം വിഹതേ യജ്ഞേ മാനിനാ തീവ്രമന്യുനാ

പ്രഭോ, അഹങ്കാരത്തിലും കഠിനമായ കോപത്തിലും ആകൃഷ്ടനായി, യജ്ഞം തടഞ്ഞവരുടെ അഹങ്കാരത്താൽ, ഈ ഗോപുരം നശിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ തന്നെ ശക്തമായ കാറ്റുകളും ചുഴലിക്കാറ്റുകളും ഉപയോഗിച്ചു.

ത്വയേശാനുഗൃഹീതോഽസ്മി ധ്വസ്തസ്തമ്ഭോ വൃഥോദ്യമഃ । ഈശ്വരം ഗുരുമാത്മാനം ത്വാമഹം ശരണം ഗതഃ

നിന്റെ കൃപയാൽ എന്റെ അഹങ്കാരം അകന്നു, വിഫലമായ ശ്രമം അവസാനിച്ചു; ഞാൻ ഈശ്വരനായി, ഗുരുവായി, ആത്മാവായി നിന്നിൽ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഏവം സങ്‌കീര്തിതഃ കൃഷ്ണോ മഘോനാ ഭഗവാനമുമ് । മേഘഗമ്ഭീരയാ വാചാ പ്രഹസന് ഇദമബ്രവീത്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ മഘവാൻ കൃഷ്ണനെ വാനമ്പാടിയപോലെ വാഴ്ത്തി, ആ ഭാഗവാൻ മേഘഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ പുഞ്ചിരിയോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - മയാ തേഽകാരി മഘവന് മഖഭങ്‌ഗോഽനുഗൃഹ്ണതാ । മദനുസ്മൃതയേ നിത്യം മത്തസ്യേന്ദ്രശ്രിയാ ഭൃശമ്

ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: മഘവൻ, ഞാൻ നിന്റെ യജ്ഞം തകർക്കുന്നത് നിന്നെ അനുഗ്രഹിക്കാനാണ്; നീ എപ്പോഴും എന്നെ ഓർക്കാനും, ഇന്ദ്രന്റെ മഹിമയിൽ മദ്യപിക്കാതിരിക്കാനുമാണ്.

മാമൈശ്വര്യശ്രീമദാന്ധോ ദണ്ഡപാണിം ന പശ്യതി । തം ഭ്രംശയാമി സമ്പദ്‍ഭ്യോ യസ്യ ചേച്ഛാമ്യനുഗ്രഹമ്

ഐശ്വര്യത്തിലും സമ്പത്തിലും അഹങ്കാരമുള്ളവർ ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനെ കാണാറില്ല; അവർക്കു ഞാൻ അനുഗ്രഹം കാണിക്കണമെന്നു തോന്നുമ്പോൾ, അവരുടെ സമ്പത്ത് ഞാൻ അകറ്റുന്നു.