ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഏതാന്യസംഹത്യ യദാ മഹദാദീനി സപ്ത വൈ । കാലകര്മഗുണോപേതോ ജഗദാദിരുപാവിശത്

ഈ ഏഴ് ഘടകങ്ങൾ — മഹത്തിൽ തുടങ്ങി — ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, കാലവും കര്‍മ്മവും ഗുണങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടപ്പോൾ, അവ ലോകത്തിന്റെ ആദി രൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

തതസ്തേനാനുവിദ്ധേഭ്യോ യുക്തേഭ്യോഽണ്ഡം അചേതനമ് । ഉത്ഥിതം പുരുഷോ യസ്മാത് ഉദതിഷ്ഠദസൌ വിരാട്

ഇങ്ങനെ ചേർന്നു കയറിയപ്പോൾ, അവയിൽ നിന്ന് ജഡമായ അണ്ടകം ഉദിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് പുരുഷൻ ഉദിച്ചു, അവൻ വിരാട് ആയി ഉയർന്നു.

ഏതദണ്ഡം വിശേഷാഖ്യം ക്രമവൃദ്ധൈര്ദശോത്തരൈഃ । തോയാദിഭിഃ പരിവൃതം പ്രധാനേനാവൃതൈര്ബഹിഃ । യത്ര ലോകവിതാനോഽയം രൂപം ഭഗവതോ ഹരേഃ

ഈ പ്രത്യേക അണ്ടകം, പത്ത് തലങ്ങളായ വെള്ളം മുതലായവ ക്രമത്തിൽ ചുറ്റി, പുറത്തു പ്രധാന tattvam കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി, ഹരിയുടെ രൂപം.

ഹിരണ്മയാദ് അണ്ഡകോശാദ് ഉത്ഥായ സലിലേശയാത് । തമാവിശ്യ മഹാദേവോ ബഹുധാ നിര്ബിഭേദ ഖമ്

പൊന്നുപോലെയുള്ള അണ്ടത്തിന്റെ പുറംവടിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, വെള്ളത്തിൽ കിടന്ന മഹാദേവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു, ആകാശം പലവിധത്തിൽ പിളർത്തി.

നിരഭിദ്യതാസ്യ പ്രഥമം മുഖം വാണീ തതോഽഭവത് । വാണ്യാ വഹ്നിരഥോ നാസേ പ്രാണോഽതോ ഘ്രാണ ഏതയോഃ

ആദ്യമായി അവന്റെ വായ് തുറന്നു, അതിൽ നിന്ന് വാക്ക് ഉണ്ടായി; വാക്കിൽ നിന്ന് തീ, പിന്നെ മൂക്കു, അതിൽ നിന്ന് ശ്വാസം, അവയിൽ നിന്ന് ഘ്രാണം.

ഘ്രാണാത് വായുരഭിദ്യേതാം അക്ഷിണീ ചക്ഷുരേതയോഃ । തസ്മാത്സൂര്യോ ന്യഭിദ്യേതാം കര്ണൌ ശ്രോത്രം തതോ ദിശഃ

ഘ്രാണത്തിൽ നിന്ന് വായു, പിന്നെ കണ്ണുകൾ, അതിൽ നിന്ന് ദൃഷ്ടി, അതിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ; പിന്നെ ചെവികൾ, അതിൽ നിന്ന് ശ്രവണശക്തി, അതിൽ നിന്ന് ദിശകൾ.

നിര്ബിഭേദ വിരാജസ്ത്വഗ് രോമശ്മശ്ര്വാദയസ്തതഃ । തത ഓഷധയശ്ചാസന് ശിശ്നം നിര്ബിഭിദേ തതഃ

വിരാട് ചർമ്മം പിളർത്തി, അതിൽ നിന്ന് രോമം, മുടി മുതലായവ ഉണ്ടായി; അതിനുശേഷം ഔഷധികൾ ഉണ്ടായി, പിന്നെ ജനനേന്ദ്രിയം രൂപപ്പെട്ടു.

രേതസ്തസ്മാദാപ ആസന് നിരഭിദ്യത വൈ ഗുദമ് । ഗുദാദപാനോഽപാനാച്ച മൃത്യുര്ലോകഭയങ്കരഃ

വീരണത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; പിന്നെ കൂദം തുറന്നു. കൂദത്തിൽ നിന്ന് അപാനവായു ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അതിൽ നിന്ന് ലോകത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന മരണം ജനിച്ചു.

ഹസ്തൌ ച നിരഭിദ്യേതാം ബലം താഭ്യാം തതഃ സ്വരാട് । പാദൌ ച നിരഭിദ്യേതാം ഗതിസ്താഭ്യാം തതോ ഹരിഃ

കൈകൾ രൂപം കൊണ്ടു തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് ശക്തി ഉരുത്തിരിഞ്ഞു, അതിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ ജനിച്ചു. കാലുകൾ രൂപം കൊണ്ടു തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് സഞ്ചാരം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു, അതിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ജനിച്ചു.

നാഡ്യോഽസ്യ നിരഭിദ്യന്ത താഭ്യോ ലോഹിതമാഭൃതമ് । നദ്യസ്തതഃ സമഭവന് ഉദരം നിരഭിദ്യത

അവന്റെ നാഡികൾ തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് രക്തം നിറഞ്ഞു. അതിൽ നിന്ന് നദികൾ ജനിച്ചു. വയറും തുറന്നു.

ക്ഷുത്പിപാസേ തതഃ സ്യാതാം സമുദ്രസ്ത്വേതയോരഭൂത് । അഥാസ്യ ഹൃദയം ഭിന്നം ഹൃദയാന്മന ഉത്ഥിതമ്

അപ്പോൾ വിശപ്പും ദാഹവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അവയ്ക്ക് സമുദ്രം ആധാരമായി. പിന്നെ ഹൃദയം പിളർന്നപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ഉദിച്ചു.

മനസശ്ചന്ദ്രമാ ജാതോ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധേര്ഗിരാം പതിഃ । അഹങ്കാരസ്തതോ രുദ്രഃ ചിത്തം ചൈത്യസ്തതോഽഭവത്

മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് വാക്കുകളുടെ അധിപൻ. അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിച്ചു; ചിത്തത്തിൽ നിന്ന് അന്തര്യാമി ജനിച്ചു.

ഏതേ ഹി അഭ്യുത്ഥിതാ ദേവാ നൈവാസ്യോത്ഥാപനേഽശകന് । പുനരാവിവിശുഃ ഖാനി തമുത്ഥാപയിതും ക്രമാത്

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ഉദിച്ചെങ്കിലും അവൻ എഴുന്നേൽക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ തിരിച്ചെത്തി, അവനെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു.

വഹ്നിര്വാചാ മുഖം ഭേജേ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഘ്രാണേന നാസികേ വായുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വാക്കായി അഗ്‌നി വായിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വാസനയായി വായു മൂക്കിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

അക്ഷിണീ ചക്ഷുഷാദിത്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ശ്രോത്രേണ കര്ണൌ ച ദിശോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

കണ്ണുകളിൽ കാഴ്ചയായി സൂര്യൻ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ചെവികളിൽ ശ്രവണമായി ദിശകൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ത്വചം രോമഭിരോഷധ്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । രേതസാ ശിശ്നമാപസ്തു നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

തോലിൽ രോമങ്ങളോടൊപ്പം ഔഷധികൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വീരണത്തോടൊപ്പം വെള്ളം ശിശ്നത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ഗുദം മൃത്യുരപാനേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹസ്താവിന്ദ്രോ ബലേനൈവ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

അപാനവായുവോടെ മരണം കൂദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ശക്തിയോടെ ഇന്ദ്രൻ കൈകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

വിഷ്ണുര്ഗത്യൈവ ചരണൌ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । നാഡീര്നദ്യോ ലോഹിതേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

സഞ്ചാരത്തോടൊപ്പം വിഷ്ണു കാലുകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. രക്തത്തോടൊപ്പം നദികൾ നാഡികളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം ഉദരം സിന്ധുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹൃദയം മനസാ ചന്ദ്രോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് സമുദ്രം വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. മനസ്സോടെ ചന്ദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ബുദ്ധ്യാ ബ്രഹ്മാപി ഹൃദയം നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । രുദ്രോഽഭിമത്യാ ഹൃദയം നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

ബുദ്ധിയോടെ ബ്രഹ്മാവും ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. അഹങ്കാരത്തോടൊപ്പം രുദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ചിത്തേന ഹൃദയം ചൈത്യഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പ്രാവിശദ്യദാ । വിരാട്തദൈവ പുരുഷഃ സലിലാദ് ഉദതിഷ്ഠത

ചിത്തത്തോടൊപ്പം അന്തര്യാമി, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ മാത്രമേ വിരാട് ജലത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റുള്ളൂ.

യഥാ പ്രസുപ്തം പുരുഷം പ്രാണേന്ദ്രിയമനോധിയഃ । പ്രഭവന്തി വിനാ യേന നോത്ഥാപയിതുമോജസാ

ഉറങ്ങുന്ന മനുഷ്യനിൽ പ്രാണനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും ഉണ്ടെങ്കിലും, അവന്റെ ജീവശക്തി ഇല്ലാതെ അവനെ ഉണർത്താൻ കഴിയില്ലെന്നതുപോലെ,

തമസ്മിന് പ്രത്യഗാത്മാനം ധിയാ യോഗപ്രവൃത്തയാ । ഭക്ത്യാ വിരക്ത്യാ ജ്ഞാനേന വിവിച്യാത്മനി ചിന്തയേത്

അതിനാൽ യോഗത്തിൽ ലീനമായ മനസ്സോടെ, ഭക്തിയാലും വൈരാഗ്യത്താലും ജ്ഞാനത്താലും ആന്തരാത്മാവിനെ വേർതിരിച്ച് മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കണം.

വിഗതമദസ്യ ഇംദ്രസ്യ ശ്രീകൃഷ്ണസന്നിധൌ ക്ഷമാപ്രാര്ഥനമ് - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഗോവര്ധനേ ധൃതേ ശൈലേ ആസാരാദ് രക്ഷിതേ വ്രജേ । ഗോലോകാദാവ്രജജ് കൃഷ്ണം സുരഭിഃ ശക്ര ഏവ ച

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഗോവർദ്ധനപർവതം ഉയർത്തി വ്രജവാസികളെ മഴയിൽ നിന്ന് രക്ഷിച്ചപ്പോൾ, ഗോലോകത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ അടുത്തേക്ക് സുരഭിയും ഇന്ദ്രനും എത്തി.

വിവിക്ത ഉപസങ്‌ഗമ്യ വ്രീഡീതഃ കൃതഹേലനഃ । പസ്പര്ശ പാദയോരേനം കിരീടേനാര്കവര്ചസാ

അവിടേക്ക് ഒറ്റയ്ക്ക് ചെന്നു, ചെയ്ത തെറ്റിനാൽ ലജ്ജിച്ച ഇന്ദ്രൻ, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന കിരീടം ധരിച്ച് കൃഷ്ണന്റെ കാലുകൾ സ്പർശിച്ചു.

ദൃഷ്ടശ്രുതാനുഭാവോഽസ്യ കൃഷ്ണസ്യാമിതതേജസഃ । നഷ്ടത്രിലോകേശമദ ഇദമാഹ കൃതാഞ്ജലിഃ

കൃഷ്ണന്റെ അതിരില്ലാത്ത ശക്തി നേരിൽ കണ്ടും കേട്ടും, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലെ അധിപതികളുടെ അഹങ്കാരം ഇല്ലാതായപ്പോൾ, അവൻ കയ്യുയർത്തി വിനയത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

ഇന്ദ്ര ഉവാച - ( മിശ്ര ) വിശുദ്ധസത്ത്വം തവ ധാമ ശാന്തം തപോമയം ധ്വസ്തരജസ്തമസ്കമ് । മായാമയോഽയം ഗുണസമ്പ്രവാഹോ ന വിദ്യതേ തേ ഗ്രഹണാനുബന്ധഃ

ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ വാസസ്ഥലം പൂർണ്ണമായും ശുദ്ധവും ശാന്തവുമാണ്; തപസ്സിന്റെ സ്വഭാവമുള്ളതും, രജസ്സും തമസ്സും ഇല്ലാത്തതുമാണ്. മായയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവാഹം നിന്നെ ബന്ധിപ്പിക്കാറില്ല; നിനക്ക് അതിൽ ആസ്വാദനമോ ബന്ധമോ ഇല്ല.

കുതോ നു തദ്ധേതവ ഈശ തത്കൃതാ ലോഭാദയോ യേഽബുധലിന്ഗഭാവാഃ । തഥാപി ദണ്ഡം ഭഗവാന്ബിഭര്തി ധര്മസ്യ ഗുപ്ത്യൈ ഖലനിഗ്രഹായ

അപ്പോഴെങ്ങനെയാണ് അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ലാഭം മുതലായ കാരണങ്ങൾ നിന്റെ അടുക്കൽ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയുക, പ്രഭോ? എങ്കിലും, നീ ധർമ്മം സംരക്ഷിക്കാനും ദുഷ്ടരെ ശാസിക്കാനുമാണ് ശിക്ഷയുടെ ചുവടുപിടിക്കുന്നത്.

പിതാ ഗുരുസ്ത്വം ജഗതാമധീശോ ദുരത്യയഃ കാല ഉപാത്തദണ്ഡഃ । ഹിതായ സ്വേച്ഛാതനുഭിഃ സമീഹസേ മാനം വിധുന്വന് ജഗദീശമാനിനാമ്

നീ ലോകങ്ങളുടെ പിതാവും ഗുരുവും ഭരിക്കുന്നവനും അതിജയിക്കാനാകാത്ത കാലവും ശിക്ഷയുടെ ദണ്ഡം കൈവശമുള്ളവനും ആണു. എല്ലാവർക്കും ഉപകാരത്തിനായി, സ്വയം തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച്, ലോകാധിപതികളെന്നു കരുതുന്നവരുടെ അഹങ്കാരം നീ നീക്കുന്നു.