ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ദ്യോതനം പചനം പാനം അദനം ഹിമമര്ദനമ് । തേജസോ വൃത്തയസ്ത്വേതാഃ ശോഷണം ക്ഷുത്തൃഡേവ ച

പ്രകാശം നൽകൽ, പാകം ചെയ്യൽ, ചൂടാക്കൽ, കത്തിക്കൽ, തണുപ്പ് അകറ്റൽ — ഇവയാണ് തീയുടെ പ്രവർത്തികൾ; അതുപോലെ ഉണക്കൽ, വിശപ്പും ദാഹവും ഉണ്ടാക്കലും.

രൂപമാത്രാദ് വികുര്വാണാത് തേജസോ ദൈവചോദിതാത് । രസമാത്രം അഭൂത് തസ്മാത് അമ്ഭോ ജിഹ്വാ രസഗ്രഹഃ

ശുദ്ധമായ രൂപം തീയുടെ ഇടപെടലിൽ ദൈവിക പ്രേരണയാൽ മാറി, അതിൽ നിന്ന് ശുദ്ധമായ രുചി ഉണ്ടായി; അതിൽ നിന്ന് വെള്ളവും, രുചി അനുഭവിക്കാൻ നാവും ഉണ്ടായി.

കഷായോ മധുരസ്തിക്തഃ കട്വമ്ല ഇതി നൈകധാ । ഭൌതികാനാം വികാരേണ രസ ഏകോ വിഭിദ്യതേ

കഷായം, മധുരം, തിക്തം, കട്ടു, പുളി — ഇങ്ങനെ ഭൗതിക ഘടകങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം മൂലം ഒരൊറ്റ രുചി പലതായായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

ക്ലേദനം പിണ്ഡനം തൃപ്തിഃ പ്രാണനാപ്യായനോന്ദനമ് । താപാപനോദോ ഭൂയസ്ത്വം അമ്ഭസോ വൃത്തയസ്ത്വിമാഃ

നനയ്ക്കൽ, കട്ടിയാക്കൽ, തൃപ്തി, ജീവൻ നിലനിർത്തൽ, പോഷണം, സന്തോഷം, ചൂട് അകറ്റൽ, സമൃദ്ധി — ഇവയാണ് വെള്ളത്തിന്റെ പ്രവർത്തികൾ.

രസമാത്രാദ് വികുര്വാണാത് അമ്ഭസോ ദൈവചോദിതാത് । ഗന്ധമാത്രം അഭൂത് തസ്മാത് പൃഥ്വീ ഘ്രാണസ്തു ഗന്ധഗഃ

ശുദ്ധമായ രുചി വെള്ളത്തിന്റെ ദൈവിക പ്രേരണയിൽ മാറി, അതിൽ നിന്ന് ശുദ്ധമായ ഗന്ധം ഉണ്ടായി; അതിൽ നിന്ന് ഭൂമി, ഗന്ധം അറിയാൻ മൂക്കും ഉണ്ടായി.

കരമ്ഭപൂതിസൌരഭ്യ ശാന്തോഗ്രാമ്ലാദിഭിഃ പൃഥക് । ദ്രവ്യാവയവവൈഷമ്യാദ് ഗന്ധ ഏകോ വിഭിദ്യതേ

ഭൗതിക ഘടകങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം മൂലം ഒരൊറ്റ ഗന്ധം മണ്ണിന്റെ, പുഴുവിന്റെ, സുഗന്ധത്തിന്റെ, മൃദുവിന്റെ, ശക്തിയുടെ, പുളിയുടെ തുടങ്ങിയ പലതായായി വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.

ഭാവനം ബ്രഹ്മണഃ സ്ഥാനം ധാരണം സദ്വിശേഷണമ് । സര്വസത്ത്വഗുണോദ്‍ഭേദഃ പൃഥിവീവൃത്തിലക്ഷണമ്

സൃഷ്ടിക്ക് അടിസ്ഥാനമായിരിക്കുക, പരമാത്മാവിന്റെ വാസസ്ഥലമായിരിക്കുക, താങ്ങായി നിലകൊള്ളുക, സത്യമായ വ്യത്യാസം നൽകുക, എല്ലാ ജീവികളിലും ഗുണങ്ങൾ ഉദിക്കാനുള്ള സ്ഥലം — ഇവയാണ് ഭൂമിയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ.

നഭോഗുണവിശേഷോഽര്ഥോ യസ്യ തച്ഛ്രോത്രമുച്യതേ । വായോര്ഗുണവിശേഷോഽര്ഥോ യസ്യ തത്സ്പര്ശനം വിദുഃ

ആകാശത്തിന്റെ പ്രത്യേക ഗുണം അറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയം ശ്രവണമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; വായുവിന്റെ പ്രത്യേക ഗുണം അറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയം സ്പർശനമെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.

തേജോഗുണവിശേഷോഽര്ഥോ യസ്യ തച്ചക്ഷുരുച്യതേ । അമ്ഭോഗുണവിശേഷോഽര്ഥോ യസ്യ തദ്രസനം വിദുഃ । ഭൂമേര്ഗുണവിശേഷോഽര്ഥോ യസ്യ സ ഘ്രാണ ഉച്യതേ

തീയുടെ പ്രത്യേക ഗുണം അറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയം ദൃഷ്ടിയെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; വെള്ളത്തിന്റെ പ്രത്യേക ഗുണം അറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയം രുചിയെന്നു അറിയപ്പെടുന്നു; ഭൂമിയുടെ പ്രത്യേക ഗുണം അറിയുന്ന ഇന്ദ്രിയം ഘ്രാണമെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

പരസ്യ ദൃശ്യതേ ധര്മോ ഹി, അപരസ്മിന് സമന്വയാത് । അതോ വിശേഷോ ഭാവാനാം ഭൂമാവേവോപലക്ഷ്യതേ

ഒരു വസ്തുവിൽ ഗുണം കാണാം, മറ്റൊന്നിൽ കാണില്ല — അവയുടെ സംയോജനത്തിൽ നിന്നാണ്; അതുകൊണ്ട് ഭാവങ്ങളുടെ വ്യത്യാസം ഭൂമിയിലാണ് വ്യക്തമായി കാണാൻ കഴിയുന്നത്.

ഏതാന്യസംഹത്യ യദാ മഹദാദീനി സപ്ത വൈ । കാലകര്മഗുണോപേതോ ജഗദാദിരുപാവിശത്

ഈ ഏഴ് ഘടകങ്ങൾ — മഹത്തിൽ തുടങ്ങി — ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, കാലവും കര്‍മ്മവും ഗുണങ്ങളും ഉൾക്കൊണ്ടപ്പോൾ, അവ ലോകത്തിന്റെ ആദി രൂപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

തതസ്തേനാനുവിദ്ധേഭ്യോ യുക്തേഭ്യോഽണ്ഡം അചേതനമ് । ഉത്ഥിതം പുരുഷോ യസ്മാത് ഉദതിഷ്ഠദസൌ വിരാട്

ഇങ്ങനെ ചേർന്നു കയറിയപ്പോൾ, അവയിൽ നിന്ന് ജഡമായ അണ്ടകം ഉദിച്ചു; അതിൽ നിന്ന് പുരുഷൻ ഉദിച്ചു, അവൻ വിരാട് ആയി ഉയർന്നു.

ഏതദണ്ഡം വിശേഷാഖ്യം ക്രമവൃദ്ധൈര്ദശോത്തരൈഃ । തോയാദിഭിഃ പരിവൃതം പ്രധാനേനാവൃതൈര്ബഹിഃ । യത്ര ലോകവിതാനോഽയം രൂപം ഭഗവതോ ഹരേഃ

ഈ പ്രത്യേക അണ്ടകം, പത്ത് തലങ്ങളായ വെള്ളം മുതലായവ ക്രമത്തിൽ ചുറ്റി, പുറത്തു പ്രധാന tattvam കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതിൽ തന്നെയാണ് ഈ ലോകങ്ങളുടെ വ്യാപ്തി, ഹരിയുടെ രൂപം.

ഹിരണ്മയാദ് അണ്ഡകോശാദ് ഉത്ഥായ സലിലേശയാത് । തമാവിശ്യ മഹാദേവോ ബഹുധാ നിര്ബിഭേദ ഖമ്

പൊന്നുപോലെയുള്ള അണ്ടത്തിന്റെ പുറംവടിയിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, വെള്ളത്തിൽ കിടന്ന മഹാദേവൻ അതിൽ പ്രവേശിച്ചു, ആകാശം പലവിധത്തിൽ പിളർത്തി.

നിരഭിദ്യതാസ്യ പ്രഥമം മുഖം വാണീ തതോഽഭവത് । വാണ്യാ വഹ്നിരഥോ നാസേ പ്രാണോഽതോ ഘ്രാണ ഏതയോഃ

ആദ്യമായി അവന്റെ വായ് തുറന്നു, അതിൽ നിന്ന് വാക്ക് ഉണ്ടായി; വാക്കിൽ നിന്ന് തീ, പിന്നെ മൂക്കു, അതിൽ നിന്ന് ശ്വാസം, അവയിൽ നിന്ന് ഘ്രാണം.

ഘ്രാണാത് വായുരഭിദ്യേതാം അക്ഷിണീ ചക്ഷുരേതയോഃ । തസ്മാത്സൂര്യോ ന്യഭിദ്യേതാം കര്ണൌ ശ്രോത്രം തതോ ദിശഃ

ഘ്രാണത്തിൽ നിന്ന് വായു, പിന്നെ കണ്ണുകൾ, അതിൽ നിന്ന് ദൃഷ്ടി, അതിൽ നിന്ന് സൂര്യൻ; പിന്നെ ചെവികൾ, അതിൽ നിന്ന് ശ്രവണശക്തി, അതിൽ നിന്ന് ദിശകൾ.

നിര്ബിഭേദ വിരാജസ്ത്വഗ് രോമശ്മശ്ര്വാദയസ്തതഃ । തത ഓഷധയശ്ചാസന് ശിശ്നം നിര്ബിഭിദേ തതഃ

വിരാട് ചർമ്മം പിളർത്തി, അതിൽ നിന്ന് രോമം, മുടി മുതലായവ ഉണ്ടായി; അതിനുശേഷം ഔഷധികൾ ഉണ്ടായി, പിന്നെ ജനനേന്ദ്രിയം രൂപപ്പെട്ടു.

രേതസ്തസ്മാദാപ ആസന് നിരഭിദ്യത വൈ ഗുദമ് । ഗുദാദപാനോഽപാനാച്ച മൃത്യുര്ലോകഭയങ്കരഃ

വീരണത്തിൽ നിന്ന് വെള്ളം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; പിന്നെ കൂദം തുറന്നു. കൂദത്തിൽ നിന്ന് അപാനവായു ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അതിൽ നിന്ന് ലോകത്തെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന മരണം ജനിച്ചു.

ഹസ്തൌ ച നിരഭിദ്യേതാം ബലം താഭ്യാം തതഃ സ്വരാട് । പാദൌ ച നിരഭിദ്യേതാം ഗതിസ്താഭ്യാം തതോ ഹരിഃ

കൈകൾ രൂപം കൊണ്ടു തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് ശക്തി ഉരുത്തിരിഞ്ഞു, അതിൽ നിന്ന് ഇന്ദ്രൻ ജനിച്ചു. കാലുകൾ രൂപം കൊണ്ടു തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് സഞ്ചാരം ഉരുത്തിരിഞ്ഞു, അതിൽ നിന്ന് വിഷ്ണു ജനിച്ചു.

നാഡ്യോഽസ്യ നിരഭിദ്യന്ത താഭ്യോ ലോഹിതമാഭൃതമ് । നദ്യസ്തതഃ സമഭവന് ഉദരം നിരഭിദ്യത

അവന്റെ നാഡികൾ തുറന്നു; അവയിൽ നിന്ന് രക്തം നിറഞ്ഞു. അതിൽ നിന്ന് നദികൾ ജനിച്ചു. വയറും തുറന്നു.

ക്ഷുത്പിപാസേ തതഃ സ്യാതാം സമുദ്രസ്ത്വേതയോരഭൂത് । അഥാസ്യ ഹൃദയം ഭിന്നം ഹൃദയാന്മന ഉത്ഥിതമ്

അപ്പോൾ വിശപ്പും ദാഹവും ഉരുത്തിരിഞ്ഞു; അവയ്ക്ക് സമുദ്രം ആധാരമായി. പിന്നെ ഹൃദയം പിളർന്നപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് മനസ്സ് ഉദിച്ചു.

മനസശ്ചന്ദ്രമാ ജാതോ ബുദ്ധിര്ബുദ്ധേര്ഗിരാം പതിഃ । അഹങ്കാരസ്തതോ രുദ്രഃ ചിത്തം ചൈത്യസ്തതോഽഭവത്

മനസ്സിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ജനിച്ചു; ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന് വാക്കുകളുടെ അധിപൻ. അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിച്ചു; ചിത്തത്തിൽ നിന്ന് അന്തര്യാമി ജനിച്ചു.

ഏതേ ഹി അഭ്യുത്ഥിതാ ദേവാ നൈവാസ്യോത്ഥാപനേഽശകന് । പുനരാവിവിശുഃ ഖാനി തമുത്ഥാപയിതും ക്രമാത്

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ ഉദിച്ചെങ്കിലും അവൻ എഴുന്നേൽക്കാൻ അവർക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. അവരവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ തിരിച്ചെത്തി, അവനെ ഉണർത്താൻ ശ്രമിച്ചു.

വഹ്നിര്വാചാ മുഖം ഭേജേ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഘ്രാണേന നാസികേ വായുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വാക്കായി അഗ്‌നി വായിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വാസനയായി വായു മൂക്കിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

അക്ഷിണീ ചക്ഷുഷാദിത്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ശ്രോത്രേണ കര്ണൌ ച ദിശോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

കണ്ണുകളിൽ കാഴ്ചയായി സൂര്യൻ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ചെവികളിൽ ശ്രവണമായി ദിശകൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ത്വചം രോമഭിരോഷധ്യോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । രേതസാ ശിശ്നമാപസ്തു നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

തോലിൽ രോമങ്ങളോടൊപ്പം ഔഷധികൾ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. വീരണത്തോടൊപ്പം വെള്ളം ശിശ്നത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ഗുദം മൃത്യുരപാനേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹസ്താവിന്ദ്രോ ബലേനൈവ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

അപാനവായുവോടെ മരണം കൂദത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. ശക്തിയോടെ ഇന്ദ്രൻ കൈകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

വിഷ്ണുര്ഗത്യൈവ ചരണൌ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । നാഡീര്നദ്യോ ലോഹിതേന നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

സഞ്ചാരത്തോടൊപ്പം വിഷ്ണു കാലുകളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. രക്തത്തോടൊപ്പം നദികൾ നാഡികളിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.

ക്ഷുത്തൃഡ്ഭ്യാം ഉദരം സിന്ധുഃ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട് । ഹൃദയം മനസാ ചന്ദ്രോ നോദതിഷ്ഠത് തദാ വിരാട്

വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് സമുദ്രം വയറ്റിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല. മനസ്സോടെ ചന്ദ്രൻ ഹൃദയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചെങ്കിലും വിരാട് എഴുന്നേറ്റില്ല.