തച്ഛേഷേണോപജീവന്തി ത്രിവര്ഗഫലഹേതവേ । പുംസാം പുരുഷകാരാണാം പര്ജന്യഃ ഫലഭാവനഃ
ആ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷിപ്പാണ് മനുഷ്യർക്ക് മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ഉപജീവനമാകുന്നത്; മനുഷ്യരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കാൻ മഴദൈവമാണ് കാരണം.
യ ഏനം വിസൃജേത് ധര്മം പരമ്പര്യാഗതം നരഃ । കാമാല്ലോഭാത് ഭയാദ് ദ്വേഷാത് സ വൈ നാപ്നോതി ശോഭനമ്
പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയ ഈ ധർമ്മം, മോഹം, ലോഭം, ഭയം, വൈരം എന്നിവ കൊണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ നല്ലതൊന്നും നേടുകയില്ല.
ശ്രീശുക ഉവാച - വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ
ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: നന്ദനും വ്രജവാസികളും പറഞ്ഞതുകേട്ട്, കേശവൻ ഇന്ദ്രനോടുള്ള കോപം ഉണർത്തി തന്റെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച - കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ വിലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവികൾക്ക് ജന്മവും നാശവും പ്രവർത്തിയാലാണ്; സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, സുരക്ഷ എന്നിവയും പ്രവർത്തിയാലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
അസ്തി ചേദീശ്വരഃ കശ്ചിത് ഫലരൂപ്യന്യകര്മണാമ് । കര്താരം ഭജതേ സോഽപി ന ഹ്യകര്തുഃ പ്രഭുര്ഹി സഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം നൽകുന്ന യാതൊരു ദൈവവും ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിക്കാത്തവനിൽ അവനു അധികാരമില്ല.
കിമിന്ദ്രേണേഹ ഭൂതാനാം സ്വസ്വകര്മാനുവര്തിനാമ് । അനീശേനാന്യഥാ കര്തും സ്വഭാവവിഹിതം നൃണാമ്
സ്വന്തം പ്രവർത്തിയെ അനുസരിച്ചുള്ള ജീവികൾക്കിടയിൽ ഇന്ദ്രനു എന്ത് ആവശ്യമാണ്? അവൻ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.
സ്വഭാവതന്ത്രോ ഹി ജനഃ സ്വഭാവമനുവര്തതേ । സ്വഭാവസ്ഥമിദം സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്
ജനങ്ങൾ സ്വഭാവത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേഹാനുച്ചാവചാഞ്ജന്തുഃ പ്രാപ്യോത് സൃജതി കര്മണാ । ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനഃ കര്മൈവ ഗുരുരീശ്വരഃ
ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ ശരീരം ലഭിച്ച ജീവി, പ്രവർത്തിയാൽ അതു നേടുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുവോ സ്നേഹിതനോ നിരപേക്ഷനോ ആകട്ടെ, പ്രവർത്തിയേയാണ് ഗുരുവും അധിപനുമാകുന്നത്.
തസ്മാത് സംപൂജയേത്കര്മ സ്വഭാവസ്ഥഃ സ്വകര്മകൃത് । അന്ജസാ യേന വര്തേത തദേവാസ്യ ഹി ദൈവതമ്
അതിനാല് ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തില് നിലനില്ക്കെ, തങ്ങളുടെ കര്മ്മങ്ങള് നിര്വഹിച്ചുകൊണ്ട്, അതിലൂടെ തന്നെ ആരാധന നടത്തണം. ഒരാളുടെ ജീവിതം നേരിട്ട് ആശ്രയിക്കുന്നതു തന്നെ അവന്റെ ദൈവമാണ്.
ആജീവ്യൈകതരം ഭാവം യസ്ത്വന്യമുപജീവതി । ന തസ്മാദ് വിന്ദതേ ക്ഷേമം ജാരാന്നാര്യസതീ യഥാ
ജീവിക്കാനുള്ള ഒരു മാര്ഗം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും മറ്റൊന്നില് ആശ്രയിക്കുന്നവന് അതില് നിന്ന് ഉത്തമഫലം നേടുന്നില്ല; വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട സ്ത്രീക്ക് പരപുരുഷനില് നിന്ന് സന്തോഷം കിട്ടാത്തതുപോലെ.
വര്തേത ബ്രഹ്മണാ വിപ്രോ രാജന്യോ രക്ഷയാ ഭുവഃ । വൈശ്യസ്തു വാര്തയാ ജീവേത് ശൂദ്രസ്തു ദ്വിജസേവയാ
ബ്രാഹ്മണന് ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലൂടെയും, ക്ഷത്രിയന് ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ചും, വൈശ്യന് വ്യാപാരത്തിലൂടെയും, ശൂദ്രന് ദ്വിജന്മാരെ സേവിച്ചും ജീവിക്കണം.
കൃഷിവാണിജ്യഗോരക്ഷാ കുസീദം തൂര്യമുച്യതേ । വാര്താ ചതുര്വിധാ തത്ര വയം ഗോവൃത്തയോഽനിശമ്
വളര്ത്തല്, വ്യാപാരം, പശുപാലനം, കടവിട്ടല്, സംഗീതം എന്നിവ livelihood-ന്റെ നാല് വകകളാണ്. ഇതില് ഞങ്ങള് എല്ലായ്പ്പോഴും പശുപാലനത്തിലാണ്.
സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യന്തഹേതവഃ । രജസോത്പദ്യതേ വിശ്വം അന്യോന്യം വിവിധം ജഗത്
സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ് നിലനില്പ്പിനും സൃഷ്ടിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാകുന്നത്. രജസ്സില് നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാര്ന്ന ലോകം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.
രജസാ ചോദിതാ മേഘാ വര്ഷന്ത്യമ്ബൂനി സര്വതഃ । പ്രജാസ്തൈരേവ സിധ്യന്തി മഹേന്ദ്രഃ കിം കരിഷ്യതി
രജസ്സിന്റെ പ്രേരണയാല് മേഘങ്ങള് എല്ലായിടത്തും മഴ പെയ്യുന്നു; അതിലൂടെയാണ് ജീവികള് വളരുന്നത്. അങ്ങനെ വന്നാല് ഇന്ദ്രന് എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?
ന നഃ പുരോജനപദാ ന ഗ്രാമാ ന ഗൃഹാ വയമ് । നിത്യം വനൌകസസ്താത വനശൈലനിവാസിനഃ തസ്മാദ്ഗവാം ബ്രാഹ്മണാനാം അദ്രേശ്ചാരഭ്യതാം മഖഃ । യ ഇംദ്രയാഗസംഭാരാഃ തൈരയം സാധ്യതാം മഖഃ
നമുക്ക് നഗരങ്ങളോ ഗ്രാമങ്ങളോ വീടുകളോ ഇല്ല; ഞങ്ങള് എല്ലായ്പ്പോഴും കാടിലും മലകളിലും താമസിക്കുന്നവരാണ്. അതുകൊണ്ട് പശുക്കള്ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും മലയ്ക്കുമായി യാഗം തുടങ്ങട്ടെ; ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒരുക്കിയ സാധനങ്ങള് അതിന് ഉപയോഗിക്കട്ടെ.
പച്യന്താം വിവിധാഃ പാകാഃ സൂപാന്താഃ പായസാദയഃ । സംയാവാപൂപശഷ്കുല്യഃ സര്വദോഹശ്ച ഗൃഹ്യതാമ്
വിവിധതരം പാചകങ്ങള്, കഞ്ഞി, പായസം, കറി, അപ്പം, പൂരി, ശഷ്കുലി, എല്ലാം ഒരുക്കണം. എല്ലാ പശുക്കളുടെയും പാല് ഉപയോഗിച്ച് വിഭവങ്ങള് തയ്യാറാക്കണം.
ഹൂയന്താമഗ്നയഃ സമ്യഗ് ബ്രാഹ്മണൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । അന്നം ബഹുഗുണം തേഭ്യോ ദേയം വോ ധേനുദക്ഷിണാഃ
വേദപാരായണത്തില് പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാര് യഥാവിധി അഗ്നിയില് ഹോമം നടത്തണം. അവര്ക്ക് നല്ലതും ധാരാളവുമുള്ള അന്നം നല്കണം; പശുക്കളും ദാനമായി നല്കണം.
അന്യേഭ്യശ്ചാശ്വചാണ്ഡാല പതിതേഭ്യോ യഥാര്ഹതഃ । യവസം ച ഗവാം ദത്ത്വാ ഗിരയേ ദീയതാം ബലിഃ
കുതിരയാളികള്, ചാണ്ഡാളര്, പതിതര് തുടങ്ങിയവര്ക്ക് യോഗ്യമായ വിധത്തില് ദാനം നല്കണം. പശുക്കള്ക്ക് യവം നല്കിയശേഷം മലയ്ക്ക് ബലിയും അർപ്പിക്കണം.
സ്വലങ്കൃതാ ഭുക്തവന്തഃ സ്വനുലിപ്താഃ സുവാസസഃ । പ്രദക്ഷിണാം ച കുരുത ഗോവിപ്രാനലപര്വതാന്
നന്നായി അലങ്കരിച്ച്, ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങള് പുരട്ടി, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അഗ്നിയെയും മലയെയും ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.
ഏതന്മമ മതം താത ക്രിയതാം യദി രോചതേ । അയം ഗോബ്രാഹ്മണാദ്രീണാം മഹ്യം ച ദയിതോ മഖഃ
ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, പ്രിയനേ; നിങ്ങള്ക്ക് ഇഷ്ടമായാല് ഇങ്ങനെ ചെയ്യാം. ഈ യാഗം പശുക്കള്ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും മലയ്ക്കും എനിക്ക് പ്രിയമാണ്.
ശ്രീശുക ഉവാച - കാലാത്മനാ ഭഗവതാ ശക്രദര്പം ജിഘാംസതാ । പ്രോക്തം നിശമ്യ നന്ദാദ്യാഃ സാധ്വഗൃഹ്ണന്ത തദ്വചഃ
ശ്രീശുകന് പറഞ്ഞു: കാലസ്വരൂപനായ ഭഗവാന് ഇന്ദ്രന്റെ അഭിമാനം തകർക്കാന് പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകള് കേട്ടു, നന്ദനും മറ്റുള്ളവരും അതിനെ സാദ്ധ്യമായത് പോലെ അംഗീകരിച്ചു.
തഥാ ച വ്യദധുഃ സര്വം യഥാഽഽഹ മധുസൂദനഃ । വാചയിത്വാ സ്വസ്ത്യയനം തദ് ദ്രവ്യേണ ഗിരിദ്വിജാന്
അങ്ങനെ, മധുസൂദനന് പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ചെയ്തു; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊണ്ട് മംഗളവചനങ്ങള് പാടിച്ചു, ആ സാധനങ്ങള് മലക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്ക്കും ഉപയോഗിച്ചു.
ഉപഹൃത്യ ബലീന് സമ്യഗ് സര്വാന് ആദൃതാ യവസം ഗവാമ് । ഗോധനാനി പുരസ്കൃത്യ ഗിരിം ചക്രുഃ പ്രദക്ഷിണമ്
എല്ലാ ബലികളും യഥാവിധി അർപ്പിച്ച്, പശുക്കള്ക്ക് ആദരവോടെ യവം നല്കി, പശുക്കളെ മുന്നില് നിര്ത്തി മലയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.
അനാംസ്യനഡുദ്യുക്താനി തേ ചാരുഹ്യ സ്വലങ്കൃതാഃ । ഗോപ്യശ്ച കൃഷ്ണവീര്യാണി ഗായന്ത്യഃ സദ്വിജാശിഷഃ
നന്നായി അലങ്കരിച്ച കാളകള് ചേര്ത്ത വണ്ടികളില് കയറി, സ്ത്രീകള് കൃഷ്ണന്റെ വീര്യങ്ങള് പാടി, സദ്വിജന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു.
കൃഷ്ണസ്ത്വന്യതമം രൂപം ഗോപവിശ്രമ്ഭണം ഗതഃ । ശൈലോഽസ്മീതി ബ്രുവന് ഭൂരി ബലിമാദദ് ബൃഹദ്വപുഃ
കൃഷ്ണന് മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഗോപ്പന്മാരുടെ വിശ്വാസം ഉറപ്പാക്കി, 'ഞാനാണ് ഈ മല' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, വലിയ രൂപത്തില് ധാരാളം ബലികള് സ്വീകരിച്ചു.
തസ്മൈ നമോ വ്രജജനൈഃ സഹ ചക്രേഽഽത്മനാഽഽത്മനേ । അഹോ പശ്യത ശൈലോഽസൌ രൂപീ നോഽനുഗ്രഹം വ്യധാത്
വ്രജജനങ്ങളോടൊപ്പം കൃഷ്ണന് അവനു തന്നെ നമസ്കാരം ചെയ്തു; 'ഇവിടെ ഈ മല രൂപംകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷമായി, നമ്മെ അനുഗ്രഹിച്ചു' എന്ന് പറഞ്ഞു.
ഏഷോഽവജാനതോ മര്ത്യാന് കാമരൂപീ വനൌകസഃ । ഹന്തി ഹ്യസ്മൈ നമസ്യാമഃ ശര്മണേ ആത്മനോ ഗവാമ്
ഇവൻ ഇച്ഛാനുസൃതമായി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നു; അവനെ അവമതിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ അവൻ നശിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ കാളകളും ഞങ്ങളുമൊക്കെ രക്ഷിക്കണമെന്നു അവനോടു പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.
ഇത്യദ്രിഗോദ്വിജമഖം വാസുദേവപ്രചോദിതാഃ । യഥാ വിധായ തേ ഗോപാ സഹകൃഷ്ണാ വ്രജം യയുഃ
ഇങ്ങനെ വാസുദേവന്റെ പ്രേരണയാൽ, കൃഷ്ണനോടൊപ്പം ഗോപന്മാർ പർവതത്തിനും പശുക്കൾക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും യജ്ഞത്തിനും വേണ്ട ചടങ്ങുകൾ നിർവഹിച്ചു, ശേഷം വ്രജത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ഇതി ശ്രീമദ്ഭാഗവതേ മഹാപുരാണേ പാരമഹംസ്യാം സംഹിതായാം ദശമസ്കന്ധേ പൂര്വാര്ധേ ചതുര്വിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ ശ്രീമദ് ഭാഗവത മഹാപുരാണത്തിലെ പാരമഹംസ്യ സംഹിതയുടെ പത്താം സ്കന്ധത്തിലെ ആദ്യപകുതിയിലെ ഇരുപത്തുനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
മാമാത്മാനം സ്വയംജ്യോതിഃ സര്വഭൂതഗുഹാശയമ് । ആത്മന്യേവാത്മനാ വീക്ഷ്യ വിശോകോഽഭയമൃച്ഛസി
എനിക്ക് തന്നെയാണ് സ്വയം പ്രകാശമുള്ള ആത്മാവ്, എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ. നീ സ്വയം എന്നെ നിന്റെ ഉള്ളിൽ അനുഭവിച്ചാൽ, നീ ദുഃഖവും ഭയവും അതിജയിക്കും.