ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ശ്രീനന്ദ ഉവാച - പര്ജന്യോ ഭഗവാന് ഇന്ദ്രോ മേഘാസ്തസ്യാത്മമൂര്തയഃ । തേഽഭിവര്ഷന്തി ഭൂതാനാം പ്രീണനം ജീവനം പയഃ

ശ്രീനന്ദൻ പറഞ്ഞു: മഴയുടെ ദൈവമായ ഇന്ദ്രനാണ് ഭഗവാൻ; മേഘങ്ങൾ അവന്റെ രൂപമാണ്. അവയെല്ലാം ജീവികൾക്ക് സന്തോഷവും ജീവനും നൽകുന്ന വെള്ളം പെയ്യുന്നു.

തം താത വയമന്യേ ച വാര്മുചാം പതിമീശ്വരമ് । ദ്രവ്യൈസ്തദ് രേതസാ സിദ്ധൈഃ യജന്തേ ക്രതുഭിര്നരാഃ

കുഞ്ഞേ, ഞങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും മഴ പെയ്യുന്നവരുടെ അധിപനായ ആ ദൈവത്തെ, സമ്പാദിച്ച വസ്തുക്കളും നെയ്യും കൊണ്ടു യാഗങ്ങൾ നടത്തി ആരാധിക്കുന്നു.

തച്ഛേഷേണോപജീവന്തി ത്രിവര്ഗഫലഹേതവേ । പുംസാം പുരുഷകാരാണാം പര്ജന്യഃ ഫലഭാവനഃ

ആ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷിപ്പാണ് മനുഷ്യർക്ക് മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ഉപജീവനമാകുന്നത്; മനുഷ്യരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കാൻ മഴദൈവമാണ് കാരണം.

യ ഏനം വിസൃജേത് ധര്മം പരമ്പര്യാഗതം നരഃ । കാമാല്ലോഭാത് ഭയാദ് ദ്വേഷാത് സ വൈ നാപ്നോതി ശോഭനമ്

പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയ ഈ ധർമ്മം, മോഹം, ലോഭം, ഭയം, വൈരം എന്നിവ കൊണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ നല്ലതൊന്നും നേടുകയില്ല.

ശ്രീശുക ഉവാച - വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: നന്ദനും വ്രജവാസികളും പറഞ്ഞതുകേട്ട്, കേശവൻ ഇന്ദ്രനോടുള്ള കോപം ഉണർത്തി തന്റെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ വിലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവികൾക്ക് ജന്മവും നാശവും പ്രവർത്തിയാലാണ്; സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, സുരക്ഷ എന്നിവയും പ്രവർത്തിയാലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

അസ്തി ചേദീശ്വരഃ കശ്ചിത് ഫലരൂപ്യന്യകര്മണാമ് । കര്താരം ഭജതേ സോഽപി ന ഹ്യകര്തുഃ പ്രഭുര്ഹി സഃ

മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം നൽകുന്ന യാതൊരു ദൈവവും ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിക്കാത്തവനിൽ അവനു അധികാരമില്ല.

കിമിന്ദ്രേണേഹ ഭൂതാനാം സ്വസ്വകര്മാനുവര്തിനാമ് । അനീശേനാന്യഥാ കര്തും സ്വഭാവവിഹിതം നൃണാമ്

സ്വന്തം പ്രവർത്തിയെ അനുസരിച്ചുള്ള ജീവികൾക്കിടയിൽ ഇന്ദ്രനു എന്ത് ആവശ്യമാണ്? അവൻ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.

സ്വഭാവതന്ത്രോ ഹി ജനഃ സ്വഭാവമനുവര്തതേ । സ്വഭാവസ്ഥമിദം സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്

ജനങ്ങൾ സ്വഭാവത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

ദേഹാനുച്ചാവചാഞ്ജന്തുഃ പ്രാപ്യോത് സൃജതി കര്മണാ । ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനഃ കര്മൈവ ഗുരുരീശ്വരഃ

ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ ശരീരം ലഭിച്ച ജീവി, പ്രവർത്തിയാൽ അതു നേടുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുവോ സ്നേഹിതനോ നിരപേക്ഷനോ ആകട്ടെ, പ്രവർത്തിയേയാണ് ഗുരുവും അധിപനുമാകുന്നത്.

തസ്മാത് സംപൂജയേത്കര്മ സ്വഭാവസ്ഥഃ സ്വകര്മകൃത് । അന്ജസാ യേന വര്തേത തദേവാസ്യ ഹി ദൈവതമ്

അതിനാല്‍ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കെ, തങ്ങളുടെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിച്ചുകൊണ്ട്, അതിലൂടെ തന്നെ ആരാധന നടത്തണം. ഒരാളുടെ ജീവിതം നേരിട്ട് ആശ്രയിക്കുന്നതു തന്നെ അവന്റെ ദൈവമാണ്.

ആജീവ്യൈകതരം ഭാവം യസ്ത്വന്യമുപജീവതി । ന തസ്മാദ് വിന്ദതേ ക്ഷേമം ജാരാന്നാര്യസതീ യഥാ

ജീവിക്കാനുള്ള ഒരു മാര്‍ഗം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും മറ്റൊന്നില്‍ ആശ്രയിക്കുന്നവന്‍ അതില്‍ നിന്ന് ഉത്തമഫലം നേടുന്നില്ല; വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട സ്ത്രീക്ക് പരപുരുഷനില്‍ നിന്ന് സന്തോഷം കിട്ടാത്തതുപോലെ.

വര്തേത ബ്രഹ്മണാ വിപ്രോ രാജന്യോ രക്ഷയാ ഭുവഃ । വൈശ്യസ്തു വാര്തയാ ജീവേത് ശൂദ്രസ്തു ദ്വിജസേവയാ

ബ്രാഹ്മണന്‍ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലൂടെയും, ക്ഷത്രിയന്‍ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ചും, വൈശ്യന്‍ വ്യാപാരത്തിലൂടെയും, ശൂദ്രന്‍ ദ്വിജന്മാരെ സേവിച്ചും ജീവിക്കണം.

കൃഷിവാണിജ്യഗോരക്ഷാ കുസീദം തൂര്യമുച്യതേ । വാര്താ ചതുര്വിധാ തത്ര വയം ഗോവൃത്തയോഽനിശമ്

വളര്‍ത്തല്‍, വ്യാപാരം, പശുപാലനം, കടവിട്ടല്‍, സംഗീതം എന്നിവ livelihood-ന്റെ നാല് വകകളാണ്. ഇതില്‍ ഞങ്ങള്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും പശുപാലനത്തിലാണ്.

സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യന്തഹേതവഃ । രജസോത്പദ്യതേ വിശ്വം അന്യോന്യം വിവിധം ജഗത്

സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ് നിലനില്‍പ്പിനും സൃഷ്ടിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാകുന്നത്. രജസ്സില്‍ നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ലോകം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

രജസാ ചോദിതാ മേഘാ വര്ഷന്ത്യമ്ബൂനി സര്വതഃ । പ്രജാസ്തൈരേവ സിധ്യന്തി മഹേന്ദ്രഃ കിം കരിഷ്യതി

രജസ്സിന്റെ പ്രേരണയാല്‍ മേഘങ്ങള്‍ എല്ലായിടത്തും മഴ പെയ്യുന്നു; അതിലൂടെയാണ് ജീവികള്‍ വളരുന്നത്. അങ്ങനെ വന്നാല്‍ ഇന്ദ്രന്‍ എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?

ന നഃ പുരോജനപദാ ന ഗ്രാമാ ന ഗൃഹാ വയമ് । നിത്യം വനൌകസസ്താത വനശൈലനിവാസിനഃ തസ്മാദ്‍ഗവാം ബ്രാഹ്മണാനാം അദ്രേശ്ചാരഭ്യതാം മഖഃ । യ ഇംദ്രയാഗസംഭാരാഃ തൈരയം സാധ്യതാം മഖഃ

നമുക്ക് നഗരങ്ങളോ ഗ്രാമങ്ങളോ വീടുകളോ ഇല്ല; ഞങ്ങള്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും കാടിലും മലകളിലും താമസിക്കുന്നവരാണ്. അതുകൊണ്ട് പശുക്കള്‍ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ക്കും മലയ്ക്കുമായി യാഗം തുടങ്ങട്ടെ; ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒരുക്കിയ സാധനങ്ങള്‍ അതിന് ഉപയോഗിക്കട്ടെ.

പച്യന്താം വിവിധാഃ പാകാഃ സൂപാന്താഃ പായസാദയഃ । സംയാവാപൂപശഷ്കുല്യഃ സര്വദോഹശ്ച ഗൃഹ്യതാമ്

വിവിധതരം പാചകങ്ങള്‍, കഞ്ഞി, പായസം, കറി, അപ്പം, പൂരി, ശഷ്കുലി, എല്ലാം ഒരുക്കണം. എല്ലാ പശുക്കളുടെയും പാല്‍ ഉപയോഗിച്ച് വിഭവങ്ങള്‍ തയ്യാറാക്കണം.

ഹൂയന്താമഗ്നയഃ സമ്യഗ് ബ്രാഹ്മണൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । അന്നം ബഹുഗുണം തേഭ്യോ ദേയം വോ ധേനുദക്ഷിണാഃ

വേദപാരായണത്തില്‍ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ യഥാവിധി അഗ്നിയില്‍ ഹോമം നടത്തണം. അവര്‍ക്ക് നല്ലതും ധാരാളവുമുള്ള അന്നം നല്‍കണം; പശുക്കളും ദാനമായി നല്‍കണം.

അന്യേഭ്യശ്ചാശ്വചാണ്ഡാല പതിതേഭ്യോ യഥാര്ഹതഃ । യവസം ച ഗവാം ദത്ത്വാ ഗിരയേ ദീയതാം ബലിഃ

കുതിരയാളികള്‍, ചാണ്ഡാളര്‍, പതിതര്‍ തുടങ്ങിയവര്‍ക്ക് യോഗ്യമായ വിധത്തില്‍ ദാനം നല്‍കണം. പശുക്കള്‍ക്ക് യവം നല്‍കിയശേഷം മലയ്ക്ക് ബലിയും അർപ്പിക്കണം.

സ്വലങ്‌കൃതാ ഭുക്തവന്തഃ സ്വനുലിപ്താഃ സുവാസസഃ । പ്രദക്ഷിണാം ച കുരുത ഗോവിപ്രാനലപര്വതാന്

നന്നായി അലങ്കരിച്ച്, ഭക്ഷണം കഴിച്ച്, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങള്‍ പുരട്ടി, നല്ല വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പശുക്കളെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അഗ്നിയെയും മലയെയും ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്യണം.

ഏതന്മമ മതം താത ക്രിയതാം യദി രോചതേ । അയം ഗോബ്രാഹ്മണാദ്രീണാം മഹ്യം ച ദയിതോ മഖഃ

ഇതാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം, പ്രിയനേ; നിങ്ങള്‍ക്ക് ഇഷ്ടമായാല്‍ ഇങ്ങനെ ചെയ്യാം. ഈ യാഗം പശുക്കള്‍ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ക്കും മലയ്ക്കും എനിക്ക് പ്രിയമാണ്.

ശ്രീശുക ഉവാച - കാലാത്മനാ ഭഗവതാ ശക്രദര്പം ജിഘാംസതാ । പ്രോക്തം നിശമ്യ നന്ദാദ്യാഃ സാധ്വഗൃഹ്ണന്ത തദ്വചഃ

ശ്രീശുകന്‍ പറഞ്ഞു: കാലസ്വരൂപനായ ഭഗവാന്‍ ഇന്ദ്രന്റെ അഭിമാനം തകർക്കാന്‍ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകള്‍ കേട്ടു, നന്ദനും മറ്റുള്ളവരും അതിനെ സാദ്ധ്യമായത്‌ പോലെ അംഗീകരിച്ചു.

തഥാ ച വ്യദധുഃ സര്വം യഥാഽഽഹ മധുസൂദനഃ । വാചയിത്വാ സ്വസ്ത്യയനം തദ് ദ്രവ്യേണ ഗിരിദ്വിജാന്

അങ്ങനെ, മധുസൂദനന്‍ പറഞ്ഞതുപോലെ എല്ലാം ചെയ്തു; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ കൊണ്ട് മംഗളവചനങ്ങള്‍ പാടിച്ചു, ആ സാധനങ്ങള്‍ മലക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ക്കും ഉപയോഗിച്ചു.

ഉപഹൃത്യ ബലീന് സമ്യഗ് സര്വാന് ആദൃതാ യവസം ഗവാമ് । ഗോധനാനി പുരസ്കൃത്യ ഗിരിം ചക്രുഃ പ്രദക്ഷിണമ്

എല്ലാ ബലികളും യഥാവിധി അർപ്പിച്ച്, പശുക്കള്‍ക്ക് ആദരവോടെ യവം നല്‍കി, പശുക്കളെ മുന്നില്‍ നിര്‍ത്തി മലയെ ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു.

അനാംസ്യനഡുദ്യുക്താനി തേ ചാരുഹ്യ സ്വലങ്‌കൃതാഃ । ഗോപ്യശ്ച കൃഷ്ണവീര്യാണി ഗായന്ത്യഃ സദ്വിജാശിഷഃ

നന്നായി അലങ്കരിച്ച കാളകള്‍ ചേര്‍ത്ത വണ്ടികളില്‍ കയറി, സ്ത്രീകള്‍ കൃഷ്ണന്റെ വീര്യങ്ങള്‍ പാടി, സദ്വിജന്മാരുടെ അനുഗ്രഹം സ്വീകരിച്ചു.

കൃഷ്ണസ്ത്വന്യതമം രൂപം ഗോപവിശ്രമ്ഭണം ഗതഃ । ശൈലോഽസ്മീതി ബ്രുവന് ഭൂരി ബലിമാദദ് ബൃഹദ്വപുഃ

കൃഷ്ണന്‍ മറ്റൊരു രൂപം സ്വീകരിച്ച്, ഗോപ്പന്മാരുടെ വിശ്വാസം ഉറപ്പാക്കി, 'ഞാനാണ് ഈ മല' എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ച്, വലിയ രൂപത്തില്‍ ധാരാളം ബലികള്‍ സ്വീകരിച്ചു.

തസ്മൈ നമോ വ്രജജനൈഃ സഹ ചക്രേഽഽത്മനാഽഽത്മനേ । അഹോ പശ്യത ശൈലോഽസൌ രൂപീ നോഽനുഗ്രഹം വ്യധാത്

വ്രജജനങ്ങളോടൊപ്പം കൃഷ്ണന്‍ അവനു തന്നെ നമസ്കാരം ചെയ്തു; 'ഇവിടെ ഈ മല രൂപംകൊണ്ട് പ്രത്യക്ഷമായി, നമ്മെ അനുഗ്രഹിച്ചു' എന്ന് പറഞ്ഞു.

ഏഷോഽവജാനതോ മര്ത്യാന് കാമരൂപീ വനൌകസഃ । ഹന്തി ഹ്യസ്മൈ നമസ്യാമഃ ശര്മണേ ആത്മനോ ഗവാമ്

ഇവൻ ഇച്ഛാനുസൃതമായി രൂപങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് കാട്ടിൽ താമസിക്കുന്നു; അവനെ അവമതിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ അവൻ നശിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ നമ്മുടെ കാളകളും ഞങ്ങളുമൊക്കെ രക്ഷിക്കണമെന്നു അവനോടു പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.