ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സുഖദുഃഖപ്രദോ നാന്യഃ പുരുഷസ്യാത്മവിഭ്രമഃ। മിത്രോദാസീനരിപവഃ സംസാരസ്തമസഃ കൃതഃ

മനുഷ്യന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണവൻ ആത്മാവല്ലാതെ മറ്റൊരാളുമില്ല. സ്നേഹിതൻ, അനാസക്തൻ, ശത്രു — ഇതെല്ലാം ലോകമോഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്.

തസ്മാത്സര്വാത്മനാ താത നിഗൃഹാണ മനോ ധിയാ। മയ്യാവേശിതയാ യുക്ത ഏതാവാന്യോഗസങ്ഗ്രഹഃ

അതിനാൽ, പ്രിയനേ, പൂർണ്ണമായ മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കണം. ആ ബുദ്ധി എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കണം. ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ സാരം.

യ ഏതാം ഭിക്ഷുണാ ഗീതാം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാം സമാഹിതഃ। ധാരയഞ്ഛ്രാവയഞ്ഛൃണ്വന്ദ്വന്ദ്വൈര്നൈവാഭിഭൂയതേ

ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായ ഭിക്ഷുവിന്‍റെ ഈ ഗാനം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, മനസ്സോടെ ഓർത്തുവയ്ക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുകയോ, സ്വയം കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, ജീവിതത്തിലെ ദ്വന്ദങ്ങളാൽ ഒരിക്കലും കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല.

ഇംദ്രമഖഭങ്ഗ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവാനപി തത്രൈവ ബലദേവേന സംയുതഃ । അപശ്യത് നിവസന് ഗോപാന് ഇന്ദ്രയാഗകൃതോദ്യമാന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ബാലരാമനോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുമ്പോൾ, ഗോപുരങ്ങൾ ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി യാഗം ഒരുക്കുന്നതു കാണുകയും ചെയ്തു.

തദഭിജ്ഞോഽപി ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ । പ്രശ്രയാവനതോഽപൃച്ഛത് വൃദ്ധാന് നന്ദപുരോഗമാന്

എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും ആയ ഭഗവാൻ, വിനയത്തോടെ നന്ദൻമാരെയും മറ്റു മൂപ്പന്മാരെയും സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു.

കഥ്യതാം മേ പിതഃ കോഽയം സമ്ഭ്രമോ വ ഉപാഗതഃ । കിം ഫലം കസ്യ ചോദ്ദേശഃ കേന വാ സാധ്യതേ മഖഃ

എന്താണ് ഈ കലഹം, അച്ഛാ, എന്തിനാണ് ഇതു നടക്കുന്നത്, ആര്ക്ക് വേണ്ടി, ആരാണ് ഈ യാഗം നടത്തുന്നത് എന്ന് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.

ഏതദ്‍ബ്രൂഹി മഹാന് കാമോ മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ പിതഃ । ന ഹി ഗോപ്യം ഹി സാധൂനാം കൃത്യം സര്വാത്മനാമിഹ

അച്ഛാ, ഞാൻ ഇതു കേൾക്കാൻ വളരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ. സത്യനിഷ്ഠരായവൻമാർ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ മറച്ചു വയ്ക്കാറില്ലല്ലോ.

അസ്ത്യസ്വ-പരദൃഷ്ടീനാം അമിത്രോദാസ്തവിദ്വിഷാമ് । ഉദാസീനോഽരിവദ് വര്ജ്യ ആത്മവത് സുഹൃദുച്യതേ

സ്വന്തം, അന്യൻ, ശത്രു എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ നോക്കാതെ, വൈരാഗ്യത്തോടെ, ശത്രുത്വം ഒഴിവാക്കി, മറ്റുള്ളവരെ സ്വയംപോലെ കാണുന്നവനെയാണ് സ്നേഹിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാത്വാജ്ഞാത്വാ ച കര്മാണി ജനോഽയമനുതിഷ്ഠതി । വിദുഷഃ കര്മസിദ്ധിഃ സ്യാത് തഥാ നാവിദുഷോ ഭവേത്

ജനങ്ങൾ അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കാണ് പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമുണ്ടാകുക, അജ്ഞാനികൾക്ക് അതില്ല.

തത്ര താവത് ക്രിയായോഗോ ഭവതാം കിം വിചാരിതഃ । അഥ വാ ലൌകികസ്തന്മേ പൃച്ഛതഃ സാധു ഭണ്യതാമ്

ഇവിടെ നിങ്ങൾ ഈ കർമ്മം ചെയ്യാൻ എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്? അല്ലെങ്കിൽ ഇത് വെറും ആചാരമാണോ? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ ദയവായി സത്യം പറഞ്ഞ് വിശദീകരിക്കൂ.

ശ്രീനന്ദ ഉവാച - പര്ജന്യോ ഭഗവാന് ഇന്ദ്രോ മേഘാസ്തസ്യാത്മമൂര്തയഃ । തേഽഭിവര്ഷന്തി ഭൂതാനാം പ്രീണനം ജീവനം പയഃ

ശ്രീനന്ദൻ പറഞ്ഞു: മഴയുടെ ദൈവമായ ഇന്ദ്രനാണ് ഭഗവാൻ; മേഘങ്ങൾ അവന്റെ രൂപമാണ്. അവയെല്ലാം ജീവികൾക്ക് സന്തോഷവും ജീവനും നൽകുന്ന വെള്ളം പെയ്യുന്നു.

തം താത വയമന്യേ ച വാര്മുചാം പതിമീശ്വരമ് । ദ്രവ്യൈസ്തദ് രേതസാ സിദ്ധൈഃ യജന്തേ ക്രതുഭിര്നരാഃ

കുഞ്ഞേ, ഞങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും മഴ പെയ്യുന്നവരുടെ അധിപനായ ആ ദൈവത്തെ, സമ്പാദിച്ച വസ്തുക്കളും നെയ്യും കൊണ്ടു യാഗങ്ങൾ നടത്തി ആരാധിക്കുന്നു.

തച്ഛേഷേണോപജീവന്തി ത്രിവര്ഗഫലഹേതവേ । പുംസാം പുരുഷകാരാണാം പര്ജന്യഃ ഫലഭാവനഃ

ആ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷിപ്പാണ് മനുഷ്യർക്ക് മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ഉപജീവനമാകുന്നത്; മനുഷ്യരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കാൻ മഴദൈവമാണ് കാരണം.

യ ഏനം വിസൃജേത് ധര്മം പരമ്പര്യാഗതം നരഃ । കാമാല്ലോഭാത് ഭയാദ് ദ്വേഷാത് സ വൈ നാപ്നോതി ശോഭനമ്

പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയ ഈ ധർമ്മം, മോഹം, ലോഭം, ഭയം, വൈരം എന്നിവ കൊണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ നല്ലതൊന്നും നേടുകയില്ല.

ശ്രീശുക ഉവാച - വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: നന്ദനും വ്രജവാസികളും പറഞ്ഞതുകേട്ട്, കേശവൻ ഇന്ദ്രനോടുള്ള കോപം ഉണർത്തി തന്റെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ വിലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവികൾക്ക് ജന്മവും നാശവും പ്രവർത്തിയാലാണ്; സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, സുരക്ഷ എന്നിവയും പ്രവർത്തിയാലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

അസ്തി ചേദീശ്വരഃ കശ്ചിത് ഫലരൂപ്യന്യകര്മണാമ് । കര്താരം ഭജതേ സോഽപി ന ഹ്യകര്തുഃ പ്രഭുര്ഹി സഃ

മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം നൽകുന്ന യാതൊരു ദൈവവും ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിക്കാത്തവനിൽ അവനു അധികാരമില്ല.

കിമിന്ദ്രേണേഹ ഭൂതാനാം സ്വസ്വകര്മാനുവര്തിനാമ് । അനീശേനാന്യഥാ കര്തും സ്വഭാവവിഹിതം നൃണാമ്

സ്വന്തം പ്രവർത്തിയെ അനുസരിച്ചുള്ള ജീവികൾക്കിടയിൽ ഇന്ദ്രനു എന്ത് ആവശ്യമാണ്? അവൻ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.

സ്വഭാവതന്ത്രോ ഹി ജനഃ സ്വഭാവമനുവര്തതേ । സ്വഭാവസ്ഥമിദം സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്

ജനങ്ങൾ സ്വഭാവത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

ദേഹാനുച്ചാവചാഞ്ജന്തുഃ പ്രാപ്യോത് സൃജതി കര്മണാ । ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനഃ കര്മൈവ ഗുരുരീശ്വരഃ

ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ ശരീരം ലഭിച്ച ജീവി, പ്രവർത്തിയാൽ അതു നേടുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുവോ സ്നേഹിതനോ നിരപേക്ഷനോ ആകട്ടെ, പ്രവർത്തിയേയാണ് ഗുരുവും അധിപനുമാകുന്നത്.

തസ്മാത് സംപൂജയേത്കര്മ സ്വഭാവസ്ഥഃ സ്വകര്മകൃത് । അന്ജസാ യേന വര്തേത തദേവാസ്യ ഹി ദൈവതമ്

അതിനാല്‍ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കെ, തങ്ങളുടെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിച്ചുകൊണ്ട്, അതിലൂടെ തന്നെ ആരാധന നടത്തണം. ഒരാളുടെ ജീവിതം നേരിട്ട് ആശ്രയിക്കുന്നതു തന്നെ അവന്റെ ദൈവമാണ്.

ആജീവ്യൈകതരം ഭാവം യസ്ത്വന്യമുപജീവതി । ന തസ്മാദ് വിന്ദതേ ക്ഷേമം ജാരാന്നാര്യസതീ യഥാ

ജീവിക്കാനുള്ള ഒരു മാര്‍ഗം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും മറ്റൊന്നില്‍ ആശ്രയിക്കുന്നവന്‍ അതില്‍ നിന്ന് ഉത്തമഫലം നേടുന്നില്ല; വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട സ്ത്രീക്ക് പരപുരുഷനില്‍ നിന്ന് സന്തോഷം കിട്ടാത്തതുപോലെ.

വര്തേത ബ്രഹ്മണാ വിപ്രോ രാജന്യോ രക്ഷയാ ഭുവഃ । വൈശ്യസ്തു വാര്തയാ ജീവേത് ശൂദ്രസ്തു ദ്വിജസേവയാ

ബ്രാഹ്മണന്‍ ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിലൂടെയും, ക്ഷത്രിയന്‍ ഭൂമിയെ സംരക്ഷിച്ചും, വൈശ്യന്‍ വ്യാപാരത്തിലൂടെയും, ശൂദ്രന്‍ ദ്വിജന്മാരെ സേവിച്ചും ജീവിക്കണം.

കൃഷിവാണിജ്യഗോരക്ഷാ കുസീദം തൂര്യമുച്യതേ । വാര്താ ചതുര്വിധാ തത്ര വയം ഗോവൃത്തയോഽനിശമ്

വളര്‍ത്തല്‍, വ്യാപാരം, പശുപാലനം, കടവിട്ടല്‍, സംഗീതം എന്നിവ livelihood-ന്റെ നാല് വകകളാണ്. ഇതില്‍ ഞങ്ങള്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും പശുപാലനത്തിലാണ്.

സത്ത്വം രജസ്തമ ഇതി സ്ഥിത്യുത്പത്ത്യന്തഹേതവഃ । രജസോത്പദ്യതേ വിശ്വം അന്യോന്യം വിവിധം ജഗത്

സത്ത്വം, രജസ്, തമസ് എന്നിങ്ങനെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളാണ് നിലനില്‍പ്പിനും സൃഷ്ടിക്കും നാശത്തിനും കാരണമാകുന്നത്. രജസ്സില്‍ നിന്നാണ് ഈ വൈവിധ്യമാര്‍ന്ന ലോകം ഉരുത്തിരിയുന്നത്.

രജസാ ചോദിതാ മേഘാ വര്ഷന്ത്യമ്ബൂനി സര്വതഃ । പ്രജാസ്തൈരേവ സിധ്യന്തി മഹേന്ദ്രഃ കിം കരിഷ്യതി

രജസ്സിന്റെ പ്രേരണയാല്‍ മേഘങ്ങള്‍ എല്ലായിടത്തും മഴ പെയ്യുന്നു; അതിലൂടെയാണ് ജീവികള്‍ വളരുന്നത്. അങ്ങനെ വന്നാല്‍ ഇന്ദ്രന്‍ എന്ത് ചെയ്യാനുണ്ട്?

ന നഃ പുരോജനപദാ ന ഗ്രാമാ ന ഗൃഹാ വയമ് । നിത്യം വനൌകസസ്താത വനശൈലനിവാസിനഃ തസ്മാദ്‍ഗവാം ബ്രാഹ്മണാനാം അദ്രേശ്ചാരഭ്യതാം മഖഃ । യ ഇംദ്രയാഗസംഭാരാഃ തൈരയം സാധ്യതാം മഖഃ

നമുക്ക് നഗരങ്ങളോ ഗ്രാമങ്ങളോ വീടുകളോ ഇല്ല; ഞങ്ങള്‍ എല്ലായ്പ്പോഴും കാടിലും മലകളിലും താമസിക്കുന്നവരാണ്. അതുകൊണ്ട് പശുക്കള്‍ക്കും ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ക്കും മലയ്ക്കുമായി യാഗം തുടങ്ങട്ടെ; ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി ഒരുക്കിയ സാധനങ്ങള്‍ അതിന് ഉപയോഗിക്കട്ടെ.

പച്യന്താം വിവിധാഃ പാകാഃ സൂപാന്താഃ പായസാദയഃ । സംയാവാപൂപശഷ്കുല്യഃ സര്വദോഹശ്ച ഗൃഹ്യതാമ്

വിവിധതരം പാചകങ്ങള്‍, കഞ്ഞി, പായസം, കറി, അപ്പം, പൂരി, ശഷ്കുലി, എല്ലാം ഒരുക്കണം. എല്ലാ പശുക്കളുടെയും പാല്‍ ഉപയോഗിച്ച് വിഭവങ്ങള്‍ തയ്യാറാക്കണം.

ഹൂയന്താമഗ്നയഃ സമ്യഗ് ബ്രാഹ്മണൈര്ബ്രഹ്മവാദിഭിഃ । അന്നം ബഹുഗുണം തേഭ്യോ ദേയം വോ ധേനുദക്ഷിണാഃ

വേദപാരായണത്തില്‍ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ യഥാവിധി അഗ്നിയില്‍ ഹോമം നടത്തണം. അവര്‍ക്ക് നല്ലതും ധാരാളവുമുള്ള അന്നം നല്‍കണം; പശുക്കളും ദാനമായി നല്‍കണം.