ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇതി സ്വാഘമനുസ്മൃത്യ കൃഷ്ണേ തേ കൃതഹേലനാഃ । ദിദൃക്ഷവോഽപ്യച്യുതയോഃ കംസാദ്‍ഭീതാ ന ചാചലന്

സ്വന്തം പാപം ഓർത്ത്, കൃഷ്ണനെ അവഗണിച്ചിട്ടും, കംസനെ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും, അച്യുതന്മാരെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ അവർ പിന്മാറിയില്ല.

ഗ്രഹാ നിമിത്തം സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനോഽജസ്യ ജനസ്യ തേ വൈ। ഗ്രഹൈര്ഗ്രഹസ്യൈവ വദന്തി പീഡാം ക്രുധ്യേത കസ്മൈ പുരുഷസ്തതോഽന്യഃ

ഗ്രഹങ്ങൾ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ജന്മമില്ലാത്ത ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ബാധകമായത് മറ്റെ ഗ്രഹങ്ങളേയ്ക്കാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്?

കര്മാസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തദ്ധി ജഡാജഡത്വേ। ദേഹസ്ത്വചിത്പുരുഷോഽയം സുപര്ണഃ ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന ഹി കര്മ മൂലമ്

കർമം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കർമം ജഡത്തിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും കാര്യമാണ്. ഈ ശരീരം വെറും ചർമ്മം മാത്രം, എന്നാൽ പുരുഷൻ ചൈതന്യസ്വരൂപിയാണ്. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? കാരണം, കർമം മൂലമല്ല.

കാലസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തത്ര തദാത്മകോഽസൌ। നാഗ്നേര്ഹി താപോ ന ഹിമസ്യ തത്സ്യാത്ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന പരസ്യ ദ്വന്ദ്വമ്

കാലം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കാരണം, കാലം ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അഗ്നിക്ക് ചൂടോ, ഹിമത്തിന് തണുപ്പോ സ്വഭാവമല്ല. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? ഇരട്ടത്വം മറ്റൊരാളുടേതല്ല.

ന കേനചിത്ക്വാപി കഥഞ്ചനാസ്യ ദ്വന്ദ്വോപരാഗഃ പരതഃ പരസ്യ। യഥാഹമഃ സംസൃതിരൂപിണഃ സ്യാദേവം പ്രബുദ്ധോ ന ബിഭേതി ഭൂതൈഃ

എവിടെയും, ആരാലും, എങ്ങനെയും, പരമാത്മാവിന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഞാൻ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ സംസാരചക്രവും. അതിനാൽ, ഉണർന്നവൻ ഭൗതികതകളെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

ഏതാം സ ആസ്ഥായ പരാത്മനിഷ്ഠാമധ്യാസിതാം പൂര്വതമൈര്മഹര്ഷിഭിഃ। അഹം തരിഷ്യാമി ദുരന്തപാരം തമോ മുകുന്ദാങ്ഘ്രിനിഷേവയൈവ

പഴയ മഹർഷികൾ ആചരിച്ച ഈ പരമാത്മനിഷ്ഠയിൽ ആശ്രയിച്ച്, മുകുന്ദന്റെ പാദസേവനത്തിലൂടെ ഞാൻ അതിരില്ലാത്ത, കടക്കാനാവാത്ത ഇരുണ്ടത്വം തരണം ചെയ്യും.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। നിര്വിദ്യ നഷ്ടദ്രവിണേ ഗതക്ലമഃ പ്രവ്രജ്യ ഗാം പര്യടമാന ഇത്ഥമ്। നിരാകൃതോഽസദ്ഭിരപി സ്വധര്മാദകമ്പിതോഽമൂം മുനിരാഹ ഗാഥാമ്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട്, ക്ഷീണം ഇല്ലാതെ, സന്യാസിയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, ദുഷ്ടന്മാർ പോലും അവനെ നിരാകരിച്ചാലും, സ്വധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, ആ മുനിവർ ഈ ഗാഥ പറഞ്ഞു.

സുഖദുഃഖപ്രദോ നാന്യഃ പുരുഷസ്യാത്മവിഭ്രമഃ। മിത്രോദാസീനരിപവഃ സംസാരസ്തമസഃ കൃതഃ

മനുഷ്യന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണവൻ ആത്മാവല്ലാതെ മറ്റൊരാളുമില്ല. സ്നേഹിതൻ, അനാസക്തൻ, ശത്രു — ഇതെല്ലാം ലോകമോഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്.

തസ്മാത്സര്വാത്മനാ താത നിഗൃഹാണ മനോ ധിയാ। മയ്യാവേശിതയാ യുക്ത ഏതാവാന്യോഗസങ്ഗ്രഹഃ

അതിനാൽ, പ്രിയനേ, പൂർണ്ണമായ മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കണം. ആ ബുദ്ധി എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കണം. ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ സാരം.

യ ഏതാം ഭിക്ഷുണാ ഗീതാം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാം സമാഹിതഃ। ധാരയഞ്ഛ്രാവയഞ്ഛൃണ്വന്ദ്വന്ദ്വൈര്നൈവാഭിഭൂയതേ

ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായ ഭിക്ഷുവിന്‍റെ ഈ ഗാനം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, മനസ്സോടെ ഓർത്തുവയ്ക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുകയോ, സ്വയം കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, ജീവിതത്തിലെ ദ്വന്ദങ്ങളാൽ ഒരിക്കലും കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല.

ഇംദ്രമഖഭങ്ഗ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവാനപി തത്രൈവ ബലദേവേന സംയുതഃ । അപശ്യത് നിവസന് ഗോപാന് ഇന്ദ്രയാഗകൃതോദ്യമാന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ബാലരാമനോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുമ്പോൾ, ഗോപുരങ്ങൾ ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി യാഗം ഒരുക്കുന്നതു കാണുകയും ചെയ്തു.

തദഭിജ്ഞോഽപി ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ । പ്രശ്രയാവനതോഽപൃച്ഛത് വൃദ്ധാന് നന്ദപുരോഗമാന്

എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും ആയ ഭഗവാൻ, വിനയത്തോടെ നന്ദൻമാരെയും മറ്റു മൂപ്പന്മാരെയും സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു.

കഥ്യതാം മേ പിതഃ കോഽയം സമ്ഭ്രമോ വ ഉപാഗതഃ । കിം ഫലം കസ്യ ചോദ്ദേശഃ കേന വാ സാധ്യതേ മഖഃ

എന്താണ് ഈ കലഹം, അച്ഛാ, എന്തിനാണ് ഇതു നടക്കുന്നത്, ആര്ക്ക് വേണ്ടി, ആരാണ് ഈ യാഗം നടത്തുന്നത് എന്ന് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.

ഏതദ്‍ബ്രൂഹി മഹാന് കാമോ മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ പിതഃ । ന ഹി ഗോപ്യം ഹി സാധൂനാം കൃത്യം സര്വാത്മനാമിഹ

അച്ഛാ, ഞാൻ ഇതു കേൾക്കാൻ വളരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ. സത്യനിഷ്ഠരായവൻമാർ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ മറച്ചു വയ്ക്കാറില്ലല്ലോ.

അസ്ത്യസ്വ-പരദൃഷ്ടീനാം അമിത്രോദാസ്തവിദ്വിഷാമ് । ഉദാസീനോഽരിവദ് വര്ജ്യ ആത്മവത് സുഹൃദുച്യതേ

സ്വന്തം, അന്യൻ, ശത്രു എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ നോക്കാതെ, വൈരാഗ്യത്തോടെ, ശത്രുത്വം ഒഴിവാക്കി, മറ്റുള്ളവരെ സ്വയംപോലെ കാണുന്നവനെയാണ് സ്നേഹിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാത്വാജ്ഞാത്വാ ച കര്മാണി ജനോഽയമനുതിഷ്ഠതി । വിദുഷഃ കര്മസിദ്ധിഃ സ്യാത് തഥാ നാവിദുഷോ ഭവേത്

ജനങ്ങൾ അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കാണ് പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമുണ്ടാകുക, അജ്ഞാനികൾക്ക് അതില്ല.

തത്ര താവത് ക്രിയായോഗോ ഭവതാം കിം വിചാരിതഃ । അഥ വാ ലൌകികസ്തന്മേ പൃച്ഛതഃ സാധു ഭണ്യതാമ്

ഇവിടെ നിങ്ങൾ ഈ കർമ്മം ചെയ്യാൻ എന്താണ് ഉദ്ദേശിച്ചത്? അല്ലെങ്കിൽ ഇത് വെറും ആചാരമാണോ? ഞാൻ ചോദിക്കുമ്പോൾ ദയവായി സത്യം പറഞ്ഞ് വിശദീകരിക്കൂ.

ശ്രീനന്ദ ഉവാച - പര്ജന്യോ ഭഗവാന് ഇന്ദ്രോ മേഘാസ്തസ്യാത്മമൂര്തയഃ । തേഽഭിവര്ഷന്തി ഭൂതാനാം പ്രീണനം ജീവനം പയഃ

ശ്രീനന്ദൻ പറഞ്ഞു: മഴയുടെ ദൈവമായ ഇന്ദ്രനാണ് ഭഗവാൻ; മേഘങ്ങൾ അവന്റെ രൂപമാണ്. അവയെല്ലാം ജീവികൾക്ക് സന്തോഷവും ജീവനും നൽകുന്ന വെള്ളം പെയ്യുന്നു.

തം താത വയമന്യേ ച വാര്മുചാം പതിമീശ്വരമ് । ദ്രവ്യൈസ്തദ് രേതസാ സിദ്ധൈഃ യജന്തേ ക്രതുഭിര്നരാഃ

കുഞ്ഞേ, ഞങ്ങളും മറ്റുള്ളവരും മഴ പെയ്യുന്നവരുടെ അധിപനായ ആ ദൈവത്തെ, സമ്പാദിച്ച വസ്തുക്കളും നെയ്യും കൊണ്ടു യാഗങ്ങൾ നടത്തി ആരാധിക്കുന്നു.

തച്ഛേഷേണോപജീവന്തി ത്രിവര്ഗഫലഹേതവേ । പുംസാം പുരുഷകാരാണാം പര്ജന്യഃ ഫലഭാവനഃ

ആ യാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള ശേഷിപ്പാണ് മനുഷ്യർക്ക് മൂന്നു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാൻ ഉപജീവനമാകുന്നത്; മനുഷ്യരുടെ പരിശ്രമങ്ങൾക്ക് ഫലം ലഭിക്കാൻ മഴദൈവമാണ് കാരണം.

യ ഏനം വിസൃജേത് ധര്മം പരമ്പര്യാഗതം നരഃ । കാമാല്ലോഭാത് ഭയാദ് ദ്വേഷാത് സ വൈ നാപ്നോതി ശോഭനമ്

പാരമ്പര്യമായി കിട്ടിയ ഈ ധർമ്മം, മോഹം, ലോഭം, ഭയം, വൈരം എന്നിവ കൊണ്ടു ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ നല്ലതൊന്നും നേടുകയില്ല.

ശ്രീശുക ഉവാച - വചോ നിശമ്യ നന്ദസ്യ തഥാന്യേഷാം വ്രജൌകസാമ് । ഇന്ദ്രായ മന്യും ജനയന് പിതരം പ്രാഹ കേശവഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: നന്ദനും വ്രജവാസികളും പറഞ്ഞതുകേട്ട്, കേശവൻ ഇന്ദ്രനോടുള്ള കോപം ഉണർത്തി തന്റെ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.

ശ്രീഭഗവാനുവാച - കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ വിലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ക്ഷേമം കര്മണൈവാഭിപദ്യതേ

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: ജീവികൾക്ക് ജന്മവും നാശവും പ്രവർത്തിയാലാണ്; സുഖം, ദുഃഖം, ഭയം, സുരക്ഷ എന്നിവയും പ്രവർത്തിയാലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.

അസ്തി ചേദീശ്വരഃ കശ്ചിത് ഫലരൂപ്യന്യകര്മണാമ് । കര്താരം ഭജതേ സോഽപി ന ഹ്യകര്തുഃ പ്രഭുര്ഹി സഃ

മറ്റുള്ളവരുടെ പ്രവർത്തികൾക്ക് ഫലം നൽകുന്ന യാതൊരു ദൈവവും ഉണ്ടെങ്കിൽ പോലും, അവൻ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; പ്രവർത്തിക്കാത്തവനിൽ അവനു അധികാരമില്ല.

കിമിന്ദ്രേണേഹ ഭൂതാനാം സ്വസ്വകര്മാനുവര്തിനാമ് । അനീശേനാന്യഥാ കര്തും സ്വഭാവവിഹിതം നൃണാമ്

സ്വന്തം പ്രവർത്തിയെ അനുസരിച്ചുള്ള ജീവികൾക്കിടയിൽ ഇന്ദ്രനു എന്ത് ആവശ്യമാണ്? അവൻ അവരുടെ സ്വഭാവത്തിൽ നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ മാറ്റാൻ കഴിയില്ല.

സ്വഭാവതന്ത്രോ ഹി ജനഃ സ്വഭാവമനുവര്തതേ । സ്വഭാവസ്ഥമിദം സര്വം സദേവാസുരമാനുഷമ്

ജനങ്ങൾ സ്വഭാവത്താൽ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നു, അതിനനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു; ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മനുഷ്യരും എല്ലാം സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

ദേഹാനുച്ചാവചാഞ്ജന്തുഃ പ്രാപ്യോത് സൃജതി കര്മണാ । ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനഃ കര്മൈവ ഗുരുരീശ്വരഃ

ഉയർന്നതോ താഴ്ന്നതോ ആയ ശരീരം ലഭിച്ച ജീവി, പ്രവർത്തിയാൽ അതു നേടുകയും ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; ശത്രുവോ സ്നേഹിതനോ നിരപേക്ഷനോ ആകട്ടെ, പ്രവർത്തിയേയാണ് ഗുരുവും അധിപനുമാകുന്നത്.

തസ്മാത് സംപൂജയേത്കര്മ സ്വഭാവസ്ഥഃ സ്വകര്മകൃത് । അന്ജസാ യേന വര്തേത തദേവാസ്യ ഹി ദൈവതമ്

അതിനാല്‍ ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ സ്വഭാവത്തില്‍ നിലനില്‍ക്കെ, തങ്ങളുടെ കര്‍മ്മങ്ങള്‍ നിര്‍വഹിച്ചുകൊണ്ട്, അതിലൂടെ തന്നെ ആരാധന നടത്തണം. ഒരാളുടെ ജീവിതം നേരിട്ട് ആശ്രയിക്കുന്നതു തന്നെ അവന്റെ ദൈവമാണ്.

ആജീവ്യൈകതരം ഭാവം യസ്ത്വന്യമുപജീവതി । ന തസ്മാദ് വിന്ദതേ ക്ഷേമം ജാരാന്നാര്യസതീ യഥാ

ജീവിക്കാനുള്ള ഒരു മാര്‍ഗം ഉണ്ടാകുമ്പോഴും മറ്റൊന്നില്‍ ആശ്രയിക്കുന്നവന്‍ അതില്‍ നിന്ന് ഉത്തമഫലം നേടുന്നില്ല; വിശ്വാസം നഷ്ടപ്പെട്ട സ്ത്രീക്ക് പരപുരുഷനില്‍ നിന്ന് സന്തോഷം കിട്ടാത്തതുപോലെ.