ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ധിഗ്ജന്മ നഃ ത്രിവൃത് വിദ്യാം ധിഗ് വ്രതം ധിഗ് ബഹുജ്ഞതാമ് । ധിക്കുലം ധിക് ക്രിയാദാക്ഷ്യം വിമുഖാ യേ ത്വധോക്ഷജേ

ഭഗവാനെ അജ്ഞാതനായി അവഗണിക്കുന്നവർക്കു ജന്മം, ത്രിവിദ്യ, വ്രതം, വലിയ ജ്ഞാനം, വംശം, കര്‍മ്മശുദ്ധി — ഇതൊക്കെയും നിന്ദനീയമാണ്.

നൂനം ഭഗവതോ മായാ യോഗിനാമപി മോഹിനീ । യസ് വയം ഗുരവോ നൃണാം സ്വാര്ഥേ മുഹ്യാമഹേ ദ്വിജാഃ

ഭഗവാന്റെ മായാ യോജ്യന്മാർക്കു പോലും ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കാരണം, മനുഷ്യർക്കു ഗുരുക്കന്മാരായ ഞങ്ങൾ പോലും സ്വന്തം ഭാവുകം അറിയാതെ അജ്ഞരായി പോയിരിക്കുന്നു.

അഹോ പശ്യത നാരീണാം അപി കൃഷ്ണേ ജഗദ്‍ഗുരൌ । ദുരന്തഭാവം യോഽവിധ്യന് മൃത്യുപാശാന് ഗൃഹാഭിധാന്

കൃഷ്ണനിൽ, ലോകഗുരുവിൽ, ഈ സ്ത്രീകളുടെ ദൃഢമായ ഭാവം നോക്കൂ; അവർ 'ഗൃഹം' എന്ന മരണബന്ധനം തകർത്തു.

നാസാം ദ്വിജാതിസംസ്കാരോ ന നിവാസോ ഗുരാവപി । ന തപോ നാത്മമീമാംസാ ന ശൌചം ന ക്രിയാഃ ശുഭാഃ

ഈ സ്ത്രീകൾക്ക് ദ്വിജാതി സംസ്‌കാരമോ, ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ വാസമോ, തപസ്സോ, ആത്മവിചാരമോ, ശുദ്ധിയോ, ശുഭകർമ്മങ്ങളോ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.

തഥാപി ഹ്യുത്തമഃശ്ലോകേ കൃഷ്ണേ യോഗേശ്വരേശ്വരേ । ഭക്തിര്ദൃഢാ ന ചാസ്മാകം സംസ്കാരാദിമതാമപി

എങ്കിലും, ഉത്തമന്മാരുടെ ആരാധ്യനായ കൃഷ്ണനിൽ, യോഗശക്തികളുടെ അധിപതിയിലേക്കുള്ള നമ്മുടെ ഭക്തി ഉറപ്പില്ല. സംസ്കാരവും മറ്റും ഉണ്ടായിട്ടും, നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ആ ഭക്തി ദൃഢമല്ല.

നനു സ്വാര്ഥവിമൂഢാനാം പ്രമത്താനാം ഗൃഹേഹയാ । അഹോ നഃ സ്മാരയാമാസ ഗോപവാക്യൈഃ സതാം ഗതിഃ

നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം മനസ്സിലാക്കാതെ, കുടുംബജീവിതത്തിൽ മുഴുകി ഞങ്ങൾ അജ്ഞരായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഗോപി സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൾകൊണ്ട്, കൃഷ്ണൻ സന്മാർഗ്ഗം ഞങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

അന്യഥാ പൂര്ണകാമസ്യ കൈവല്യാദ്യശിഷാം പതേഃ । ഈശിതവ്യൈഃ കിമസ്മാഭിഃ ഈശസ്യൈതദ് വിഡമ്ബനമ്

അല്ലെങ്കിൽ, സമ്പൂർണ്ണമായ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രഭുവിൽ നിന്ന്, മോക്ഷം പോലുള്ള വരങ്ങൾ ഞങ്ങൾ എന്തിന് ചോദിക്കണം? അവൻ്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴിലുള്ളവരായ ഞങ്ങൾക്കു അതൊന്നും ആവശ്യമില്ല. ഇതെല്ലാം അവൻ്റെ ലീലാമാത്രമാണ്.

ഹിത്വാന്യാന് ഭജതേ യം ശ്രീഃ പാദസ്പര്ശാശയാ സകൃത് । സ്വാത്മദോഷാപവര്ഗേണ തദ്യാച്ഞാ ജനമോഹിനീ

ശ്രീദേവി, അവൻ്റെ പാദസ്പർശം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച്, മറ്റെല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരിക്കൽ പോലും അവനെ ഭജിക്കുന്നു. അവളുടെ മോക്ഷത്തിനായുള്ള അപേക്ഷ, ജനങ്ങളെ മയക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രം മാത്രമാണ്.

ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ്ദ്രവ്യം മംത്രതംത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ । ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ

ദേശവും, കാലവും, വ്യത്യസ്ത വസ്തുക്കളും, മന്ത്രങ്ങളും, ആചാരങ്ങളും, യജ്ഞികരും, അഗ്നികളും, ദേവതകളും, യജമാനനും, യജ്ഞവും, ധർമ്മവും — ഇതെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ്.

സ ഏഷ ഭഗവാന് സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുര്യോഗേശ്വരേശ്വരഃ । ജാതോ യദുഷ്വിത്യാശ്രൃണ്മ ഹ്യപി മൂഢാ ന വിദ്മഹേ

ഈ ഭഗവാൻ, സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു, യോഗശക്തികളുടെ അധിപതി, യദു വംശത്തിൽ ജനിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ഞങ്ങൾ അജ്ഞരായതിനാൽ, അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.

അഹോ വയം ധന്യതമാ യേഷാം നസ്താദൃശീഃ സ്ത്രിയഃ । ഭക്ത്യാ യാസാം മതിര്ജാതാ അസ്മാകം നിശ്ചലാ ഹരൌ

അയ്യോ, ഞങ്ങൾ എത്ര ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്! ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ, ഹരിയിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തി മനസ്സിൽ ഉദിച്ച സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്.

നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ । യന്മായാമോഹിതധിയോ ഭ്രമാമഃ കര്മവര്ത്മസു

അക്ഷയമായ ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണാ, ഭഗവാനേ, നിനക്കു വന്ദനം. നിന്റെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ കർമത്തിന്റെ വഴികളിൽ ചുറ്റുന്നു.

സ വൈ ന ആദ്യഃ പുരുഷഃ സ്വമായാമോഹിതാത്മനാമ് । അവിജ്ഞതാനുഭാവാനാം ക്ഷന്തുമര്ഹത്യതിക്രമമ്

ആ ആദിപുരുഷൻ, തന്റെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട് യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാത്തവരുടെ പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കുന്നു.

ഇതി സ്വാഘമനുസ്മൃത്യ കൃഷ്ണേ തേ കൃതഹേലനാഃ । ദിദൃക്ഷവോഽപ്യച്യുതയോഃ കംസാദ്‍ഭീതാ ന ചാചലന്

സ്വന്തം പാപം ഓർത്ത്, കൃഷ്ണനെ അവഗണിച്ചിട്ടും, കംസനെ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും, അച്യുതന്മാരെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ അവർ പിന്മാറിയില്ല.

ഗ്രഹാ നിമിത്തം സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനോഽജസ്യ ജനസ്യ തേ വൈ। ഗ്രഹൈര്ഗ്രഹസ്യൈവ വദന്തി പീഡാം ക്രുധ്യേത കസ്മൈ പുരുഷസ്തതോഽന്യഃ

ഗ്രഹങ്ങൾ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ജന്മമില്ലാത്ത ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ബാധകമായത് മറ്റെ ഗ്രഹങ്ങളേയ്ക്കാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്?

കര്മാസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തദ്ധി ജഡാജഡത്വേ। ദേഹസ്ത്വചിത്പുരുഷോഽയം സുപര്ണഃ ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന ഹി കര്മ മൂലമ്

കർമം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കർമം ജഡത്തിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും കാര്യമാണ്. ഈ ശരീരം വെറും ചർമ്മം മാത്രം, എന്നാൽ പുരുഷൻ ചൈതന്യസ്വരൂപിയാണ്. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? കാരണം, കർമം മൂലമല്ല.

കാലസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തത്ര തദാത്മകോഽസൌ। നാഗ്നേര്ഹി താപോ ന ഹിമസ്യ തത്സ്യാത്ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന പരസ്യ ദ്വന്ദ്വമ്

കാലം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കാരണം, കാലം ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അഗ്നിക്ക് ചൂടോ, ഹിമത്തിന് തണുപ്പോ സ്വഭാവമല്ല. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? ഇരട്ടത്വം മറ്റൊരാളുടേതല്ല.

ന കേനചിത്ക്വാപി കഥഞ്ചനാസ്യ ദ്വന്ദ്വോപരാഗഃ പരതഃ പരസ്യ। യഥാഹമഃ സംസൃതിരൂപിണഃ സ്യാദേവം പ്രബുദ്ധോ ന ബിഭേതി ഭൂതൈഃ

എവിടെയും, ആരാലും, എങ്ങനെയും, പരമാത്മാവിന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഞാൻ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ സംസാരചക്രവും. അതിനാൽ, ഉണർന്നവൻ ഭൗതികതകളെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

ഏതാം സ ആസ്ഥായ പരാത്മനിഷ്ഠാമധ്യാസിതാം പൂര്വതമൈര്മഹര്ഷിഭിഃ। അഹം തരിഷ്യാമി ദുരന്തപാരം തമോ മുകുന്ദാങ്ഘ്രിനിഷേവയൈവ

പഴയ മഹർഷികൾ ആചരിച്ച ഈ പരമാത്മനിഷ്ഠയിൽ ആശ്രയിച്ച്, മുകുന്ദന്റെ പാദസേവനത്തിലൂടെ ഞാൻ അതിരില്ലാത്ത, കടക്കാനാവാത്ത ഇരുണ്ടത്വം തരണം ചെയ്യും.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। നിര്വിദ്യ നഷ്ടദ്രവിണേ ഗതക്ലമഃ പ്രവ്രജ്യ ഗാം പര്യടമാന ഇത്ഥമ്। നിരാകൃതോഽസദ്ഭിരപി സ്വധര്മാദകമ്പിതോഽമൂം മുനിരാഹ ഗാഥാമ്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട്, ക്ഷീണം ഇല്ലാതെ, സന്യാസിയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, ദുഷ്ടന്മാർ പോലും അവനെ നിരാകരിച്ചാലും, സ്വധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, ആ മുനിവർ ഈ ഗാഥ പറഞ്ഞു.

സുഖദുഃഖപ്രദോ നാന്യഃ പുരുഷസ്യാത്മവിഭ്രമഃ। മിത്രോദാസീനരിപവഃ സംസാരസ്തമസഃ കൃതഃ

മനുഷ്യന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണവൻ ആത്മാവല്ലാതെ മറ്റൊരാളുമില്ല. സ്നേഹിതൻ, അനാസക്തൻ, ശത്രു — ഇതെല്ലാം ലോകമോഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്.

തസ്മാത്സര്വാത്മനാ താത നിഗൃഹാണ മനോ ധിയാ। മയ്യാവേശിതയാ യുക്ത ഏതാവാന്യോഗസങ്ഗ്രഹഃ

അതിനാൽ, പ്രിയനേ, പൂർണ്ണമായ മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കണം. ആ ബുദ്ധി എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കണം. ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ സാരം.

യ ഏതാം ഭിക്ഷുണാ ഗീതാം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠാം സമാഹിതഃ। ധാരയഞ്ഛ്രാവയഞ്ഛൃണ്വന്ദ്വന്ദ്വൈര്നൈവാഭിഭൂയതേ

ബ്രഹ്മനിഷ്ഠനായ ഭിക്ഷുവിന്‍റെ ഈ ഗാനം മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച്, മനസ്സോടെ ഓർത്തുവയ്ക്കുകയോ, മറ്റുള്ളവരെ കേൾപ്പിക്കുകയോ, സ്വയം കേൾക്കുകയോ ചെയ്യുന്നവൻ, ജീവിതത്തിലെ ദ്വന്ദങ്ങളാൽ ഒരിക്കലും കീഴടക്കപ്പെടുകയില്ല.

ഇംദ്രമഖഭങ്ഗ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഭഗവാനപി തത്രൈവ ബലദേവേന സംയുതഃ । അപശ്യത് നിവസന് ഗോപാന് ഇന്ദ്രയാഗകൃതോദ്യമാന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഭഗവാൻ ബാലരാമനോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ താമസിക്കുമ്പോൾ, ഗോപുരങ്ങൾ ഇന്ദ്രനു വേണ്ടി യാഗം ഒരുക്കുന്നതു കാണുകയും ചെയ്തു.

തദഭിജ്ഞോഽപി ഭഗവാന് സര്വാത്മാ സര്വദര്ശനഃ । പ്രശ്രയാവനതോഽപൃച്ഛത് വൃദ്ധാന് നന്ദപുരോഗമാന്

എല്ലാം അറിയുന്നവനും എല്ലാം കാണുന്നവനും ആയ ഭഗവാൻ, വിനയത്തോടെ നന്ദൻമാരെയും മറ്റു മൂപ്പന്മാരെയും സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു.

കഥ്യതാം മേ പിതഃ കോഽയം സമ്ഭ്രമോ വ ഉപാഗതഃ । കിം ഫലം കസ്യ ചോദ്ദേശഃ കേന വാ സാധ്യതേ മഖഃ

എന്താണ് ഈ കലഹം, അച്ഛാ, എന്തിനാണ് ഇതു നടക്കുന്നത്, ആര്ക്ക് വേണ്ടി, ആരാണ് ഈ യാഗം നടത്തുന്നത് എന്ന് ദയവായി എന്നോട് പറയൂ.

ഏതദ്‍ബ്രൂഹി മഹാന് കാമോ മഹ്യം ശുശ്രൂഷവേ പിതഃ । ന ഹി ഗോപ്യം ഹി സാധൂനാം കൃത്യം സര്വാത്മനാമിഹ

അച്ഛാ, ഞാൻ ഇതു കേൾക്കാൻ വളരെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി എനിക്ക് പറയൂ. സത്യനിഷ്ഠരായവൻമാർ അവരുടെ പ്രവൃത്തികൾ മറച്ചു വയ്ക്കാറില്ലല്ലോ.

അസ്ത്യസ്വ-പരദൃഷ്ടീനാം അമിത്രോദാസ്തവിദ്വിഷാമ് । ഉദാസീനോഽരിവദ് വര്ജ്യ ആത്മവത് സുഹൃദുച്യതേ

സ്വന്തം, അന്യൻ, ശത്രു എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ നോക്കാതെ, വൈരാഗ്യത്തോടെ, ശത്രുത്വം ഒഴിവാക്കി, മറ്റുള്ളവരെ സ്വയംപോലെ കാണുന്നവനെയാണ് സ്നേഹിതൻ എന്നു വിളിക്കുന്നത്.

ജ്ഞാത്വാജ്ഞാത്വാ ച കര്മാണി ജനോഽയമനുതിഷ്ഠതി । വിദുഷഃ കര്മസിദ്ധിഃ സ്യാത് തഥാ നാവിദുഷോ ഭവേത്

ജനങ്ങൾ അറിഞ്ഞോ അറിയാതെയോ പ്രവർത്തികൾ ചെയ്യുന്നു; ജ്ഞാനമുള്ളവർക്കാണ് പ്രവർത്തിയിൽ വിജയമുണ്ടാകുക, അജ്ഞാനികൾക്ക് അതില്ല.