ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

( അനുഷ്ടുപ് ) ന പ്രീതയേഽനുരാഗായ ഹ്യങ്‌ഗസങ്‌ഗോ നൃണാമിഹ । തന്മനോ മയി യുഞ്ജാനാ അചിരാന് മാമവാപ്സ്യഥ

ഇവിടെ മനുഷ്യർക്കിടയിലെ ശരീരസംബന്ധം സ്നേഹത്തിനോ പ്രേമത്തിനോ വേണ്ടിയല്ല; നിങ്ങളുടെ മനസ്സ് എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കിയാൽ, നിങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ എന്നെ പ്രാപിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇത്യുക്താ ദ്വിജപത്‍ന്യസ്താ യജ്ഞവാടം പുനര്ഗതാഃ । തേ ചാനസൂയവഃ സ്വാഭിഃ സ്ത്രീഭിഃ സത്രമപാരയന്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം, ദ്വിജന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ യജ്ഞവാടത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി; അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ, ഇനി അസൂയ ഇല്ലാതെ, സ്വന്തം ഭാര്യമാരോടൊപ്പം യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.

തത്രൈകാ വിധൃതാ ഭര്ത്രാ ഭഗവന്തം യഥാശ്രുതമ് । ഹൃദോപഗുഹ്യ വിജഹൌ ദേഹം കര്മാനുബന്ധനമ്

അവിടെ, ഭർത്താവാൽ തടയപ്പെട്ട ഒരാൾ, ഭഗവാനെ കേട്ടതുപോലെ ഹൃദയത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്തു, കർമ്മബന്ധിതമായ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് മോക്ഷം നേടി.

ഭഗവാനപി ഗോവിന്ദഃ തേനൈവാന്നേന ഗോപകാന് । ചതുര്വിധേനാശയിത്വാ സ്വയം ച ബുഭുജേ പ്രഭുഃ

ഭഗവാൻ ഗോവിന്ദൻ, ആ അന്നം ഉപയോഗിച്ച്, ആറ് വിധത്തിൽ ഗോപന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിച്ചു; സ്വയം പ്രഭുവും ആഹാരം കഴിച്ചു.

ഏവം ലീലാനരവപുഃ നൃലോകമനുശീലയന് । രേമേ ഗോഗോപഗോപീനാം രമയന്രൂപവാക്കൃതൈഃ

ഇങ്ങനെ, ലീലാനരവേഷം ധരിച്ചു, ഭഗവാൻ മനുഷ്യലോകത്തിൽ ജീവിച്ച്, തന്റെ സൗന്ദര്യത്താൽ, വാക്കുകളാൽ, പ്രവൃത്തികളാൽ, പശുക്കളെയും, ഗോപന്മാരെയും, ഗോപികകളെയും ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

അഥാനുസ്മൃത്യ വിപ്രാസ്തേ അന്വതപ്യന് കൃതാഗസഃ । യദ് വിശ്വേശ്വരയോര്യാച്ഞാം അഹന്മ നൃവിഡമ്ബയോഃ

പിന്നീട്, ബ്രാഹ്മണന്മാർ അവരുടെ ഭാര്യമാർ വിശ്വേശ്വരന്മാരോടു ചെയ്ത അപേക്ഷ ഓർത്ത്, മനുഷ്യവേഷം ധരിച്ച ഭഗവാനെ അവഹേളിച്ചതിൽ ദുഃഖിച്ചു.

ദൃഷ്ട്വാ സ്ത്രീണാം ഭഗവതി കൃഷ്ണേ ഭക്തിമലൌകികീമ് । ആത്മാനം ച തയാ ഹീനം അനുതപ്താ വ്യഗര്ഹയന്

ഭാര്യമാരുടെ അതുല്യമായ ഭഗവത്ഭക്തി കണ്ട്, തങ്ങള്ക്ക് അത്തരം ഭക്തി ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി, അവർ ഖേദിച്ചു സ്വന്തം തെറ്റിനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.

ധിഗ്ജന്മ നഃ ത്രിവൃത് വിദ്യാം ധിഗ് വ്രതം ധിഗ് ബഹുജ്ഞതാമ് । ധിക്കുലം ധിക് ക്രിയാദാക്ഷ്യം വിമുഖാ യേ ത്വധോക്ഷജേ

ഭഗവാനെ അജ്ഞാതനായി അവഗണിക്കുന്നവർക്കു ജന്മം, ത്രിവിദ്യ, വ്രതം, വലിയ ജ്ഞാനം, വംശം, കര്‍മ്മശുദ്ധി — ഇതൊക്കെയും നിന്ദനീയമാണ്.

നൂനം ഭഗവതോ മായാ യോഗിനാമപി മോഹിനീ । യസ് വയം ഗുരവോ നൃണാം സ്വാര്ഥേ മുഹ്യാമഹേ ദ്വിജാഃ

ഭഗവാന്റെ മായാ യോജ്യന്മാർക്കു പോലും ഭ്രമം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; കാരണം, മനുഷ്യർക്കു ഗുരുക്കന്മാരായ ഞങ്ങൾ പോലും സ്വന്തം ഭാവുകം അറിയാതെ അജ്ഞരായി പോയിരിക്കുന്നു.

അഹോ പശ്യത നാരീണാം അപി കൃഷ്ണേ ജഗദ്‍ഗുരൌ । ദുരന്തഭാവം യോഽവിധ്യന് മൃത്യുപാശാന് ഗൃഹാഭിധാന്

കൃഷ്ണനിൽ, ലോകഗുരുവിൽ, ഈ സ്ത്രീകളുടെ ദൃഢമായ ഭാവം നോക്കൂ; അവർ 'ഗൃഹം' എന്ന മരണബന്ധനം തകർത്തു.

നാസാം ദ്വിജാതിസംസ്കാരോ ന നിവാസോ ഗുരാവപി । ന തപോ നാത്മമീമാംസാ ന ശൌചം ന ക്രിയാഃ ശുഭാഃ

ഈ സ്ത്രീകൾക്ക് ദ്വിജാതി സംസ്‌കാരമോ, ഗുരുവിന്റെ അടുക്കൽ വാസമോ, തപസ്സോ, ആത്മവിചാരമോ, ശുദ്ധിയോ, ശുഭകർമ്മങ്ങളോ ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു.

തഥാപി ഹ്യുത്തമഃശ്ലോകേ കൃഷ്ണേ യോഗേശ്വരേശ്വരേ । ഭക്തിര്ദൃഢാ ന ചാസ്മാകം സംസ്കാരാദിമതാമപി

എങ്കിലും, ഉത്തമന്മാരുടെ ആരാധ്യനായ കൃഷ്ണനിൽ, യോഗശക്തികളുടെ അധിപതിയിലേക്കുള്ള നമ്മുടെ ഭക്തി ഉറപ്പില്ല. സംസ്കാരവും മറ്റും ഉണ്ടായിട്ടും, നമ്മുടെ മനസ്സിൽ ആ ഭക്തി ദൃഢമല്ല.

നനു സ്വാര്ഥവിമൂഢാനാം പ്രമത്താനാം ഗൃഹേഹയാ । അഹോ നഃ സ്മാരയാമാസ ഗോപവാക്യൈഃ സതാം ഗതിഃ

നമ്മുടെ യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം മനസ്സിലാക്കാതെ, കുടുംബജീവിതത്തിൽ മുഴുകി ഞങ്ങൾ അജ്ഞരായിരുന്നു. എന്നാൽ, ഗോപി സ്ത്രീകളുടെ വാക്കുകൾകൊണ്ട്, കൃഷ്ണൻ സന്മാർഗ്ഗം ഞങ്ങൾക്ക് ഓർമ്മിപ്പിച്ചു.

അന്യഥാ പൂര്ണകാമസ്യ കൈവല്യാദ്യശിഷാം പതേഃ । ഈശിതവ്യൈഃ കിമസ്മാഭിഃ ഈശസ്യൈതദ് വിഡമ്ബനമ്

അല്ലെങ്കിൽ, സമ്പൂർണ്ണമായ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ പ്രഭുവിൽ നിന്ന്, മോക്ഷം പോലുള്ള വരങ്ങൾ ഞങ്ങൾ എന്തിന് ചോദിക്കണം? അവൻ്റെ ഇഷ്ടത്തിന് കീഴിലുള്ളവരായ ഞങ്ങൾക്കു അതൊന്നും ആവശ്യമില്ല. ഇതെല്ലാം അവൻ്റെ ലീലാമാത്രമാണ്.

ഹിത്വാന്യാന് ഭജതേ യം ശ്രീഃ പാദസ്പര്ശാശയാ സകൃത് । സ്വാത്മദോഷാപവര്ഗേണ തദ്യാച്ഞാ ജനമോഹിനീ

ശ്രീദേവി, അവൻ്റെ പാദസ്പർശം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ച്, മറ്റെല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഒരിക്കൽ പോലും അവനെ ഭജിക്കുന്നു. അവളുടെ മോക്ഷത്തിനായുള്ള അപേക്ഷ, ജനങ്ങളെ മയക്കാനുള്ള ഒരു തന്ത്രം മാത്രമാണ്.

ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ്ദ്രവ്യം മംത്രതംത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ । ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ

ദേശവും, കാലവും, വ്യത്യസ്ത വസ്തുക്കളും, മന്ത്രങ്ങളും, ആചാരങ്ങളും, യജ്ഞികരും, അഗ്നികളും, ദേവതകളും, യജമാനനും, യജ്ഞവും, ധർമ്മവും — ഇതെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ്.

സ ഏഷ ഭഗവാന് സാക്ഷാദ് വിഷ്ണുര്യോഗേശ്വരേശ്വരഃ । ജാതോ യദുഷ്വിത്യാശ്രൃണ്മ ഹ്യപി മൂഢാ ന വിദ്മഹേ

ഈ ഭഗവാൻ, സാക്ഷാൽ വിഷ്ണു, യോഗശക്തികളുടെ അധിപതി, യദു വംശത്തിൽ ജനിച്ചു എന്ന് ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്. എങ്കിലും, ഞങ്ങൾ അജ്ഞരായതിനാൽ, അവനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല.

അഹോ വയം ധന്യതമാ യേഷാം നസ്താദൃശീഃ സ്ത്രിയഃ । ഭക്ത്യാ യാസാം മതിര്ജാതാ അസ്മാകം നിശ്ചലാ ഹരൌ

അയ്യോ, ഞങ്ങൾ എത്ര ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്! ഞങ്ങളുടെ ഇടയിൽ, ഹരിയിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തി മനസ്സിൽ ഉദിച്ച സ്ത്രീകൾ ഉണ്ട്.

നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ കൃഷ്ണായാകുണ്ഠമേധസേ । യന്മായാമോഹിതധിയോ ഭ്രമാമഃ കര്മവര്ത്മസു

അക്ഷയമായ ബുദ്ധിയുള്ള കൃഷ്ണാ, ഭഗവാനേ, നിനക്കു വന്ദനം. നിന്റെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട്, ഞങ്ങളുടെ മനസ്സുകൾ കർമത്തിന്റെ വഴികളിൽ ചുറ്റുന്നു.

സ വൈ ന ആദ്യഃ പുരുഷഃ സ്വമായാമോഹിതാത്മനാമ് । അവിജ്ഞതാനുഭാവാനാം ക്ഷന്തുമര്ഹത്യതിക്രമമ്

ആ ആദിപുരുഷൻ, തന്റെ മായയിൽ അകപ്പെട്ട് യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം തിരിച്ചറിയാത്തവരുടെ പാപങ്ങൾ ക്ഷമിക്കുന്നു.

ഇതി സ്വാഘമനുസ്മൃത്യ കൃഷ്ണേ തേ കൃതഹേലനാഃ । ദിദൃക്ഷവോഽപ്യച്യുതയോഃ കംസാദ്‍ഭീതാ ന ചാചലന്

സ്വന്തം പാപം ഓർത്ത്, കൃഷ്ണനെ അവഗണിച്ചിട്ടും, കംസനെ ഭയപ്പെട്ടിട്ടും, അച്യുതന്മാരെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ അവർ പിന്മാറിയില്ല.

ഗ്രഹാ നിമിത്തം സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനോഽജസ്യ ജനസ്യ തേ വൈ। ഗ്രഹൈര്ഗ്രഹസ്യൈവ വദന്തി പീഡാം ക്രുധ്യേത കസ്മൈ പുരുഷസ്തതോഽന്യഃ

ഗ്രഹങ്ങൾ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ജന്മമില്ലാത്ത ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? ഗ്രഹങ്ങൾക്ക് ബാധകമായത് മറ്റെ ഗ്രഹങ്ങളേയ്ക്കാണ് എന്ന് ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു. അതിനാൽ, മനുഷ്യൻ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്?

കര്മാസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തദ്ധി ജഡാജഡത്വേ। ദേഹസ്ത്വചിത്പുരുഷോഽയം സുപര്ണഃ ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന ഹി കര്മ മൂലമ്

കർമം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കർമം ജഡത്തിന്റെയും ചൈതന്യത്തിന്റെയും കാര്യമാണ്. ഈ ശരീരം വെറും ചർമ്മം മാത്രം, എന്നാൽ പുരുഷൻ ചൈതന്യസ്വരൂപിയാണ്. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? കാരണം, കർമം മൂലമല്ല.

കാലസ്തു ഹേതുഃ സുഖദുഃഖയോശ്ചേത്കിമാത്മനസ്തത്ര തദാത്മകോഽസൌ। നാഗ്നേര്ഹി താപോ ന ഹിമസ്യ തത്സ്യാത്ക്രുധ്യേത കസ്മൈ ന പരസ്യ ദ്വന്ദ്വമ്

കാലം ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണമാണെങ്കിൽ, അതിന് ആത്മാവിന് എന്ത് ബന്ധം? കാരണം, കാലം ആത്മാവിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. അഗ്നിക്ക് ചൂടോ, ഹിമത്തിന് തണുപ്പോ സ്വഭാവമല്ല. അപ്പോൾ ആരോടാണ് കോപിക്കേണ്ടത്? ഇരട്ടത്വം മറ്റൊരാളുടേതല്ല.

ന കേനചിത്ക്വാപി കഥഞ്ചനാസ്യ ദ്വന്ദ്വോപരാഗഃ പരതഃ പരസ്യ। യഥാഹമഃ സംസൃതിരൂപിണഃ സ്യാദേവം പ്രബുദ്ധോ ന ബിഭേതി ഭൂതൈഃ

എവിടെയും, ആരാലും, എങ്ങനെയും, പരമാത്മാവിന് ഇരട്ടത്വം ഉണ്ടാകുന്നില്ല. ഞാൻ എങ്ങനെയോ, അങ്ങനെ തന്നെ സംസാരചക്രവും. അതിനാൽ, ഉണർന്നവൻ ഭൗതികതകളെ ഭയപ്പെടുന്നില്ല.

ഏതാം സ ആസ്ഥായ പരാത്മനിഷ്ഠാമധ്യാസിതാം പൂര്വതമൈര്മഹര്ഷിഭിഃ। അഹം തരിഷ്യാമി ദുരന്തപാരം തമോ മുകുന്ദാങ്ഘ്രിനിഷേവയൈവ

പഴയ മഹർഷികൾ ആചരിച്ച ഈ പരമാത്മനിഷ്ഠയിൽ ആശ്രയിച്ച്, മുകുന്ദന്റെ പാദസേവനത്തിലൂടെ ഞാൻ അതിരില്ലാത്ത, കടക്കാനാവാത്ത ഇരുണ്ടത്വം തരണം ചെയ്യും.

ശ്രീഭഗവാനുവാച। നിര്വിദ്യ നഷ്ടദ്രവിണേ ഗതക്ലമഃ പ്രവ്രജ്യ ഗാം പര്യടമാന ഇത്ഥമ്। നിരാകൃതോഽസദ്ഭിരപി സ്വധര്മാദകമ്പിതോഽമൂം മുനിരാഹ ഗാഥാമ്

ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച്, സമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെട്ട്, ക്ഷീണം ഇല്ലാതെ, സന്യാസിയായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, ദുഷ്ടന്മാർ പോലും അവനെ നിരാകരിച്ചാലും, സ്വധർമ്മത്തിൽ അചഞ്ചലനായി, ആ മുനിവർ ഈ ഗാഥ പറഞ്ഞു.

സുഖദുഃഖപ്രദോ നാന്യഃ പുരുഷസ്യാത്മവിഭ്രമഃ। മിത്രോദാസീനരിപവഃ സംസാരസ്തമസഃ കൃതഃ

മനുഷ്യന്റെ ആനന്ദത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും കാരണവൻ ആത്മാവല്ലാതെ മറ്റൊരാളുമില്ല. സ്നേഹിതൻ, അനാസക്തൻ, ശത്രു — ഇതെല്ലാം ലോകമോഹത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയാണ്.

തസ്മാത്സര്വാത്മനാ താത നിഗൃഹാണ മനോ ധിയാ। മയ്യാവേശിതയാ യുക്ത ഏതാവാന്യോഗസങ്ഗ്രഹഃ

അതിനാൽ, പ്രിയനേ, പൂർണ്ണമായ മനസ്സോടെ, ബുദ്ധിയാൽ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കണം. ആ ബുദ്ധി എന്നിൽ ഏകാഗ്രമാക്കണം. ഇതാണ് യോഗത്തിന്റെ സാരം.