ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മവാദേ ആത്മവത്ത്വേ സ്വയം ഹരിഃ । ഭക്ത്യാ ഗോഗുരുവിപ്രേഷു വിഷ്വക്സേനാനുവര്തിഷു

ബ്രഹ്മവാദത്തില്‍ ബൃഹസ്പതി, ആത്മാവിന്റെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തില്‍ സ്വയം ഹരിയും, പശുക്കളോടും ഗുരുക്കളോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ഭക്തിയോടെ പെരുമാറുന്ന വിശ്വക്സേനന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.

കീര്ത്യോര്ധ്വഗീതയാ പുമ്ഭിഃ ത്രൈലോക്യേ തത്ര തത്ര ഹ । പ്രവിഷ്ടഃ കര്ണരന്ധ്രേഷു സ്ത്രീണാം രാമഃ സതാമിവ

കീർത്തിയും ഗാനം കൊണ്ടും, മൂന്നുലോകത്തുമുള്ള പുരുഷന്മാര്‍ ഇവിടെ അവിടെ സ്ത്രീകളുടെ ചെവികൊണ്ടു കടന്നു പോകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാമന്‍ സത്സംഗതിയില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നത്.

അന്നയാഞ്ചാമിഷേണ യജ്ഞപത്‍നീഷു അനുഗ്രഹഃ - ശ്രീഗോപ ഊചുഃ - ( അനുഷ്ടുപ് ) രാമ രാമ മഹാബാഹോ കൃഷ്ണ ദുഷ്ടനിബര്ഹണ । ഏഷാ വൈ ബാധതേ ക്ഷുത് നഃ തച്ഛാന്തിം കര്തുമര്ഹഥഃ

യാഗത്തില്‍ അർപ്പിച്ച ഭക്ഷണത്തിലൂടെ യജമാനന്മാരുടെ ഭാര്യമാരിൽ ദയയും അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാകുന്നു. ഗോപന്മാര്‍ പറഞ്ഞു: രാമാ രാമാ, മഹാബാഹുവേ, കൃഷ്ണാ, ദുഷ്ടന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഈ വിശപ്പാണ് ഞങ്ങളെ കഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത്; ദയവായി അതിന് പരിഹാരം കാണണം.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇതി വിജ്ഞാപിതോ ഗോപൈഃ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । ഭക്തായാ വിപ്രഭാര്യായാഃ പ്രസീദന് ഇദമബ്രവീത്

ശ്രീ ശുകന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഗോപന്മാര്‍ അപേക്ഷിച്ചപ്പോള്‍, ദേവകിയുടെ പുത്രനായ ഭഗവാന്‍ ഭക്തയായ ബ്രാഹ്മണഭാര്യക്ക് ദയചൂണ്ടി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

പ്രയാത ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । സത്രം ആങ്‌ഗിരസം നാമ ഹ്യാസതേ സ്വര്ഗകാമ്യയാ

നിങ്ങള്‍ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗം ആഗ്രഹിച്ച് ആംഗിരസ യാഗം നടത്തുന്ന യാഗശാലയിലേക്കു പോകൂ.

തത്ര ഗത്വൌദനം ഗോപാ യാചതാസ്മദ് വിസര്ജിതാഃ । കീര്തയന്തോ ഭഗവത ആര്യസ്യ മമ ചാഭിധാമ്

അവിടെ ചെന്നു, ഞങ്ങളുടെ പേരില്‍ അയച്ച ഉപ്പുമാവു ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ചോദിക്കൂ; ഭഗവാന്റെ, മഹാനായവന്റെ, എന്റെ പേരുകളും പറയൂ.

ഇത്യാദിഷ്ടാ ഭഗവതാ ഗത്വാ യാചന്ത തേ തഥാ । കൃതാഞ്ജലിപുടാ വിപ്രാന് ദണ്ഡവത് പതിതാ ഭുവി

ഭഗവാന്‍ ഇങ്ങനെ നിര്‍ദേശിച്ചതനുസരിച്ച്, അവർ ചെന്നു, കൈകൂപ്പി, ഭൂമിയില്‍ വീണു നമസ്കരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് അപേക്ഷിച്ചു.

ഹേ ഭൂമിദേവാഃ ശ്രൃണുത കൃഷ്ണസ്യാദേശകാരിണഃ । പ്രാപ്താഞ്ജാനീത ഭദ്രം വോ ഗോപാന് നോ രാമചോദിതാന്

ഭൂമിയിലെ ദേവന്മാരേ, കേള്‍ക്കൂ; കൃഷ്ണന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് വന്നവരാണ് ഞങ്ങള്‍. രാമന്‍ അയച്ച ഗോപന്മാരാണെന്ന് അറിയൂ; നിങ്ങള്‍ക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.

( മിശ്ര ) ഗാശ്ചാരയതൌ അവിദൂര ഓദനം രാമാച്യുതൌ വോ ലഷതോ ബുഭുക്ഷിതൌ । തയോര്ദ്വിജാ ഓദനമര്ഥിനോര്യദി ശ്രദ്ധാ ച വോ യച്ഛത ധര്മവിത്തമാഃ

ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരേ, രാമനും അച്യുതനും ഇവിടെ നിന്ന് അകലെ അല്ലാത്തിടത്ത് പശുക്കളെ മേയിച്ചു, വിശപ്പോടെ നിങ്ങൾക്കു ഭക്ഷണം ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പാചക ചെയ്ത അരി അവർക്കു നൽകൂ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദീക്ഷായാഃ പശുസംസ്ഥായാഃ സൌത്രാമണ്യാശ്ച സത്തമാഃ । അന്യത്ര ദീക്ഷിതസ്യാപി നാന്നമശ്നന് ഹി ദുഷ്യതി

ഉത്തമന്മാരേ, മൃഗയാഗത്തിനോ സൌത്രാമണി യാഗത്തിനോ ദീക്ഷയെടുക്കുമ്പോൾ ഒഴികെ, ദീക്ഷയുള്ളവർക്കും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ദോഷമൊന്നുമില്ല.

ഇതി തേ ഭഗവദ് യാച്ഞാം ശൃണ്വന്തോഽപി ന ശുശ്രുവുഃ । ക്ഷുദ്രാശാ ഭൂരികര്മാണോ ബാലിശാ വൃദ്ധമാനിനഃ

ഭഗവാന്റെ ഈ അപേക്ഷ അവർ കേട്ടെങ്കിലും, അവർ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല—ചെറിയ ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവർ, അനവധി കർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയവർ, ബാലിശരും പ്രായം കൊണ്ടു അഭിമാനവും ഉള്ളവർ.

ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ് ദ്രവ്യം മംത്രതംത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ । ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ

സ്ഥലം, സമയം, വേറിട്ട വസ്തുക്കൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, യാജകർ, അഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, യജമാനൻ, യാഗം, ധർമ്മം—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.

തം ബ്രഹ്മ പരമം സാക്ഷാദ് ഭഗവന്തം അധോക്ഷജമ് । മനുഷ്യദൃഷ്ട്യാ ദുഷ്പ്രജ്ഞാ മര്ത്യാത്മാനോ ന മേനിരേ

ആ പരമമായ ബ്രഹ്മവും ഭഗവാനുമായ അദ്ധോക്ഷജനെ, തങ്ങൾ മരണമുള്ളവരാണെന്നു കരുതി, അവരെ മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിയില്ലാത്തവർ മനുഷ്യനായി മാത്രം കണ്ടു.

ന തേ യദോമിതി പ്രോചുഃ ന നേതി ച പരന്തപ । ഗോപാ നിരാശാഃ പ്രത്യേത്യ തഥോചുഃ കൃഷ്ണരാമയോഃ

അവർ 'യദുക്കൾക്ക് കൊടുക്കൂ' എന്നും 'കൊടുക്കരുത്' എന്നും പറഞ്ഞില്ല, ശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവനേ. ഗോപന്മാർ നിരാശരായി മടങ്ങി, സംഭവിച്ചതു കൃഷ്ണനോടും രാമനോടും പറഞ്ഞു.

തദുപാകര്ണ്യ ഭഗവാന് പ്രഹസ്യ ജഗദീശ്വരഃ । വ്യാജഹാര പുനര്ഗോപാന് ദര്ശയഁലൌകികീം ഗതിമ്

ഇത് കേട്ട ഭഗവാൻ, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരൻ, ചിരിച്ച് വീണ്ടും ഗോപന്മാരോട് സംസാരിച്ചു, ലോകത്തിൽ സാധാരണ ചെയ്യുന്ന വഴി കാണിച്ചു.

മാം ജ്ഞാപയത പത്‍നീഭ്യഃ സസങ്‌കര്ഷണമാഗതമ് । ദാസ്യന്തി കാമമന്നം വഃ സ്നിഗ്ധാ മയ്യുഷിതാ ധിയാ

ഞാനും സംകർഷണനും വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഭാര്യമാർക്ക് അറിയിക്കൂ. അവർ മനസ്സിൽ എനിക്ക് സ്നേഹവും ഭക്തിയും ഉള്ളവരാണ്; അവർ സന്തോഷത്തോടെ നിങ്ങൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകും.

ഗത്വാഥ പത്‍നീശാലായാം ദൃഷ്ട്വാസീനാഃ സ്വലങ്‌കൃതാഃ । നത്വാ ദ്വിജസതീര്ഗോപാഃ പ്രശ്രിതാ ഇദമബ്രുവന്

പിന്നീട്, അവർ ഭാര്യമാരുടെ വീട്ടിലേക്ക് ചെന്നു, അവരെ അലങ്കാരത്തോടെ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു. ഗോപന്മാർ അവരെ നമസ്കരിച്ചു, വിനയത്തോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

നമോ വോ വിപ്രപത്‍നീഭ്യോ നിബോധത വചാംസി നഃ । ഇതോഽവിദൂരേ ചരതാ കൃഷ്ണേനേഹേഷിതാ വയമ്

നമസ്കാരം, ബ്രാഹ്മണികളുടെ ഭാര്യമാരേ. ദയവായി ഞങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. ഇവിടെ നിന്ന് അകലെ അല്ലാതെ, കൃഷ്ണൻ അയച്ചതുപോലെ ഞങ്ങൾ പശുക്കളെ മേയിക്കുന്നു.

ഗാശ്ചാരയന് സ ഗോപാലൈഃ സരാമോ ദൂരമാഗതഃ । ബുഭുക്ഷിതസ്യ തസ്യാന്നം സാനുഗസ്യ പ്രദീയതാമ്

അവൻ രാമനോടൊപ്പം ഗോപന്മാരോടുകൂടെ പശുക്കളെ മേയിച്ചു, ദൂരത്തുനിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു. വിശപ്പുള്ള അവനും കൂട്ടുകാരും ഭക്ഷണം ലഭിക്കട്ടെ.

ശ്രുത്വാച്യുതം ഉപായാതം നിത്യം തദ്ദര്ശനോത്സുകാഃ । തത്കഥാക്ഷിപ്തമനസോ ബഭൂവുര്ജാതസമ്ഭ്രമാഃ

അച്യുതൻ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് കേട്ടപ്പോൾ, എപ്പോഴും അവനെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന, അവന്റെ കഥകളിൽ മനസ്സു മുഴുക്കിയ സ്ത്രീകൾ ആവേശത്തോടെ നിറഞ്ഞു.

ചതുര്വിധം ബഹുഗുണം അന്നമാദായ ഭാജനൈഃ । അഭിസസ്രുഃ പ്രിയം സര്വാഃ സമുദ്രമിവ നിമ്നഗാഃ

നാലു വിധത്തിലുള്ള നല്ല ഭക്ഷണം പാത്രങ്ങളിൽ എടുത്ത്, അവരെല്ലാവരും പ്രിയപ്പെട്ടവനോടു ചേർന്ന് പോവാൻ ആസക്തരായി, നദികൾ സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നതുപോലെ ഓടി.

നിഷിധ്യമാനാഃ പതിഭിഃ ഭ്രാതൃഭിര്ബന്ധുഭിഃ സുതൈഃ । ഭഗവതി ഉത്തമശ്ലോകേ ദീര്ഘശ്രുത ധൃതാശയാഃ

ഭർത്താക്കന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ, പുത്രന്മാർ എന്നിവരാൽ വിലക്കപ്പെട്ടിട്ടും, ഉത്തമകീർത്തിയുള്ള ഭഗവാനിൽ മനസ്സു ഉറപ്പിച്ചു, ദീർഘകാലം കേട്ട ഉപദേശത്തിൽ നിലകൊണ്ട അവർ പുറപ്പെട്ടു.

യമുനോപവനേഽശോക നവപല്ലവമണ്ഡിതേ । വിചരന്തം വൃതം ഗോപൈഃ സാഗ്രജം ദദൃശുഃ സ്ത്രിയഃ

യമുനയുടെ തീരത്തുള്ള അശോകവനത്തിൽ, പുതിയ ഇലകളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്ഥലത്ത്, ഗോപന്മാരും മൂത്ത സഹോദരനും കൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്ന കൃഷ്ണനെ സ്ത്രീകൾ കണ്ടു.

( വസംതതിലകാ ) ശ്യാമം ഹിരണ്യപരിധിം വനമാല്യബര്ഹ ധാതുപ്രവാലനടവേഷമനവ്രതാംസേ । വിന്യസ്തഹസ്തമിതരേണ ധുനാനമബ്ജം കര്ണോത്പലാലക കപോലമുഖാബ്ജഹാസമ്

അവർ കൃഷ്ണനെ കറുത്ത മേഘംപോലെയും പൊന്നുനിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ചവനെയും, വനമാലയും മയില്പീലിയുമണിഞ്ഞവനെയും, നർത്തകന്റെ വേഷത്തിൽ, ഒരു കൈയിൽ താമര പിടിച്ച്, മറ്റേ ഭുജത്തിൽ താമര വച്ചവനെയും, ചെവിയിൽ ഉത്പലപൂവും കവിളിൽ ചുരുളിയ മുടിയും, മുഖത്ത് പുഞ്ചിരിയുമായി കാണുകയും ചെയ്തു.

പ്രായഃശ്രുതപ്രിയതമോദയകര്ണപൂരൈഃ യസ്മിന് നിമഗ്നമനസഃ തം അഥാക്ഷിരംധ്രൈഃ । അന്തഃ പ്രവേശ്യ സുചിരം പരിരഭ്യ താപം പ്രാജ്ഞം യഥാഭിമതയോ വിജഹുര്നരേന്ദ്ര

അവരുടെ മനസ്സുകൾ, അവന്റെ കഥകൾ കേൾക്കാൻ എപ്പോഴും ആഗ്രഹിച്ചവ, അവനെ കണ്ണുകൾകൊണ്ട് ആന്തരികമായി സ്വീകരിച്ചു, ദീർഘകാലം ഹൃദയത്തിൽ ചേർത്ത്, ജ്ഞാനികൾ പോലെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ദുഃഖം വിട്ടുകളഞ്ഞു.

( അനുഷ്ടുപ് ) താസ്തഥാ ത്യക്തസര്വാശാഃ പ്രാപ്താ ആത്മദിദൃക്ഷയാ । വിജ്ഞായാഖിലദൃഗ്ദ്രഷ്ടാ പ്രാഹ പ്രഹസിതാനനഃ

അങ്ങനെ, എല്ലാ പ്രതീക്ഷകളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സ്വയം ദർശിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവർ എത്തി. എല്ലാം അറിയുന്ന ദ്രഷ്ടാവായ കൃഷ്ണൻ, അവരെ മനസ്സിലാക്കി, പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചു.

സ്വാഗതം വോ മഹാഭാഗാ ആസ്യതാം കരവാമ കിമ് । യന്നോ ദിദൃക്ഷയാ പ്രാപ്താ ഉപപന്നമിദം ഹി വഃ

നിങ്ങൾക്ക് സ്വാഗതം, മഹാഭാഗ്യശാലികളേ! ദയവായി ഇരിക്കൂ. ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം? നിങ്ങൾ ഞങ്ങളെ കാണാൻ ആഗ്രഹിച്ച് വന്നത് വളരെ യുക്തിയാണ്.

നന്വദ്ധാ മയി കുര്വന്തി കുശലാഃ സ്വാര്ഥദര്ശിനഃ । അഹൈതുക്യവ്യവഹിതാം ഭക്തിമാത്മപ്രിയേ യഥാ

തികച്ചും ജ്ഞാനികളും തങ്ങളുടെ ഭാവുകം അന്വേഷിക്കുന്നവരും, കാരണം ഒന്നുമില്ലാതെ, തടസ്സമില്ലാതെ, എന്നെ ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയപ്പെട്ടവനായി കരുതി ഭക്തി അർപ്പിക്കുന്നു.

പ്രാണബുദ്ധിമനഃസ്വാത്മ ദാരാപത്യധനാദയഃ । യത്സമ്പര്കാത് പ്രിയാ ആസന് തതഃ കോ ന്വപരഃ പ്രിയഃ

ജീവൻ, ബുദ്ധി, മനസ്സ്, ആത്മാവ്, ഭാര്യ, മക്കൾ, സമ്പത്ത് എന്നിവ എല്ലാം എന്നെ സ്പർശിച്ചതിനാലാണ് പ്രിയപ്പെട്ടതാകുന്നത്; അതിനാൽ, മറ്റാരാണ് സത്യത്തിൽ പ്രിയപ്പെട്ടവൻ?