ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സോഽയം ദീപോഽര്ചിഷാം യദ്വത്സ്രോതസാം തദിദം ജലമ്। സോഽയം പുമാനിതി നൃണാം മൃഷാ ഗീര്ധീര്മൃഷായുഷാമ്

ഈ വിളക്ക് ജ്വാലയാണെന്ന്, ഈ വെള്ളം ഒഴുക്കാണെന്ന്, ഈ മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനാണെന്ന് പറയുന്നത്—all ഈ വാക്കുകളും, ദീർഘായുസ്സിന്റെ ധാരണയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.

മാ സ്വസ്യ കര്മബീജേന ജായതേ സോഽപ്യയം പുമാന്। മ്രിയതേ വാമരോ ഭ്രാന്ത്യാ യഥാഗ്നിര്ദാരുസംയുതഃ

സ്വന്തം കർമ്മഫലത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നതോ, മരിക്കുന്നതോ എന്ന് കരുതേണ്ട; അതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്, മരത്തിൽ അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നതും അകന്നുപോകുന്നതും പോലെയാണ്.

നിഷേകഗര്ഭജന്മാനി ബാല്യകൌമാരയൌവനമ്। വയോമധ്യം ജരാ മൃത്യുരിത്യവസ്ഥാസ്തനോര്നവ

ഗർഭധാരണ, ഗർഭാവസ്ഥ, ജനനം, ബാല്യം, കൗമാരം, യൗവനം, പ്രായമധ്യാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം — ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ ഒമ്പത് അവസ്ഥകൾ.

ഏതാ മനോരഥമയീര്ഹാന്യസ്യോച്ചാവചാസ്തനൂഃ। ഗുണസങ്ഗാദുപാദത്തേ ക്വചിത്കശ്ചിജ്ജഹാതി ച

ഇവിടെ കാണുന്ന ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ശരീരങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്; ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മകൊണ്ട് ചിലർ അവ സ്വീകരിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ആത്മനഃ പിതൃപുത്രാഭ്യാമനുമേയൌ ഭവാപ്യയൌ। ന ഭവാപ്യയവസ്തൂനാമഭിജ്ഞോ ദ്വയലക്ഷണഃ

ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും പിതാവിനെയും പുത്രനെയും നോക്കി അനുമാനിക്കാം; എന്നാൽ ഉത്ഭവവും ലയവും ഉള്ള വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവൻ ഇരട്ട സ്വഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.

തരോര്ബീജവിപാകാഭ്യാം യോ വിദ്വാഞ്ജന്മസംയമൌ। തരോര്വിലക്ഷണോ ദ്രഷ്ടാ ഏവം ദ്രഷ്ടാ തനോഃ പൃഥക്

വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്തും പഴവും അറിയുന്നവൻ ജനനവും നാശവും തിരിച്ചറിയുന്നു, എന്നാൽ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്; അതുപോലെ ദർശകൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്.

പ്രകൃതേരേവമാത്മാനമവിവിച്യാബുധഃ പുമാന്। തത്ത്വേന സ്പര്ശസമ്മൂഢഃ സംസാരം പ്രതിപദ്യതേ

ഇങ്ങനെ, ആത്മാവിനെയും പ്രകൃതിയെയും വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാത്തവൻ, സ്പർശത്തിൽ ഭ്രമിച്ചാൽ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു.

സത്ത്വസങ്ഗാദൃഷീന്ദേവാന്രജസാസുരമാനുഷാന്। തമസാ ഭൂതതിര്യക്ത്വം ഭ്രാമിതോ യാതി കര്മഭിഃ

സത്ത്വഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ ദേവന്മാരുടെ സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; രാജസഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ അസുരന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; തമോഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ ഭൂതങ്ങളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികള്‍ അനുസരിച്ച് ഇവിടെയും അവിടെയും മനുഷ്യന്‍ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

നൃത്യതോ ഗായതഃ പശ്യന്യഥൈവാനുകരോതി താന്। ഏവം ബുദ്ധിഗുണാന്പശ്യന്നനീഹോഽപ്യനുകാര്യതേ

മറ്റുള്ളവര്‍ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും പാടുന്നതും നോക്കുമ്പോള്‍, നമ്മളും അവരെപ്പോലെ അനുകരിക്കാറുണ്ട്. അങ്ങനെ, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങള്‍ കാണുമ്പോള്‍, ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുന്നവനും അനായാസം അവയെ അനുകരിക്കപ്പെടുന്നു.

യഥാമ്ഭസാ പ്രചലതാ തരവോഽപി ചലാ ഇവ। ചക്ഷുഷാ ഭ്രാമ്യമാണേന ദൃശ്യതേ ഭ്രമതീവ ഭൂഃ

നദിയില്‍ വെള്ളം ഒഴുകുമ്പോള്‍ മരങ്ങള്‍ നീങ്ങുന്നുവെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെയും, കണ്ണ് ചുറ്റുമ്പോള്‍ ഭൂമി തന്നെ ചുറ്റുന്നു എന്ന് കാണുന്നതുപോലെയും, നമ്മുടെ ബോധവും പലപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

യഥാ മനോരഥധിയോ വിഷയാനുഭവോ മൃഷാ। സ്വപ്നദൃഷ്ടാശ്ച ദാശാര്ഹ തഥാ സംസാര ആത്മനഃ

മനസ്സിന്റെ ആലോചനയില്‍ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള്‍ അനുഭവപ്പെടുന്നതും, സ്വപ്നത്തില്‍ കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങളും, എല്ലാം പൊള്ളയായതാണല്ലോ ദാശാര്‍ഹ; അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാവിന് ഈ ലോകജീവിതവും യാഥാര്‍ത്ഥ്യമല്ല.

അര്ഥേ ഹ്യവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ। ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ

വിഷയം യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തില്‍ ഇല്ലെങ്കിലും, ലോകചക്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല; വിഷയങ്ങളില്‍ ചിന്തിക്കുന്നവന് സ്വപ്നത്തില്‍ എങ്ങനെയോ ദു:ഖം വരുന്നതുപോലെ തന്നെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിലും ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു.

തസ്മാദുദ്ധവ മാ ഭുങ്ക്ഷ്വ വിഷയാനസദിന്ദ്രിയൈഃ। ആത്മാഗ്രഹണനിര്ഭാതം പശ്യ വൈകല്പികം ഭ്രമമ്

അതുകൊണ്ട്, ഉദ്ധവാ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളാല്‍ വിഷയസുഖങ്ങളില്‍ ആസ്വദിക്കരുത്. ആത്മാവിനെ പിടിച്ചുപിടിക്കുന്നതില്‍ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം കാണുക, അതൊരു മായയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.

ക്ഷിപ്തോഽവമാനിതോഽസദ്ഭിഃ പ്രലബ്ധോഽസൂയിതോഽഥ വാ। താഡിതഃ സന്നിരുദ്ധോ വാ വൃത്ത്യാ വാ പരിഹാപിതഃ

ദുഷ്ടന്മാര്‍ പുറത്താക്കുകയോ അപമാനിക്കുകയോ പരിഹസിക്കുകയോ അസൂയ കാണിക്കുകയോ അടിക്കുകയോ തടയുകയോ ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്താലും —

നിഷ്ഠ്യുതോ മൂത്രിതോ വാജ്ഞൈര്ബഹുധൈവം പ്രകമ്പിതഃ। ശ്രേയസ്കാമഃ കൃച്ഛ്രഗത ആത്മനാത്മാനമുദ്ധരേത്

അജ്ഞന്മാര്‍ തുപ്പുകയോ മൂത്രം ഒഴിക്കുകയോ പലവിധം ഉപദ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താലും, നല്ലത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്‍ എത്ര കഷ്ടതയിലായാലും തന്റെ ആത്മാവിനാല്‍ തന്നെ ഉയരേണ്ടതാണു.

ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച। യഥൈവമനുബുധ്യേയം വദ നോ വദതാം വര

ശ്രീ ഉദ്ധവന് പറഞ്ഞു: ഇതെങ്ങനെ ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കും, വാചാലന്മാരില്‍ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, ദയവായി ഞങ്ങള്‍ക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.

സുദുഃസഹമിമം മന്യ ആത്മന്യസദതിക്രമമ്। വിദുഷാമപി വിശ്വാത്മന്പ്രകൃതിര്ഹി ബലീയസീ। ഋതേ ത്വദ്ധര്മനിരതാന്ശാന്താസ്തേ ചരണാലയാന്

ഈ അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത ആത്മാവിനെതിരായ അതിക്രമം, വിശ്വാത്മാവേ, ജ്ഞാനികള്‍ക്കു പോലും അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണെന്ന് ഞാന്‍ കരുതുന്നു; പ്രകൃതിക്ക് വലിയ ശക്തിയാണല്ലോ. നിങ്ങളുടെ ധര്‍മ്മത്തില്‍ നിലകൊള്ളുന്ന, ശാന്തരായ, നിങ്ങളുടെ പാദസേവനത്തില്‍ അഭയം പ്രാപിച്ചവരെ ഒഴികെ.

ബൃഹസ്പതിര്ബ്രഹ്മവാദേ ആത്മവത്ത്വേ സ്വയം ഹരിഃ । ഭക്ത്യാ ഗോഗുരുവിപ്രേഷു വിഷ്വക്സേനാനുവര്തിഷു

ബ്രഹ്മവാദത്തില്‍ ബൃഹസ്പതി, ആത്മാവിന്റെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തില്‍ സ്വയം ഹരിയും, പശുക്കളോടും ഗുരുക്കളോടും ബ്രാഹ്മണന്മാരോടും ഭക്തിയോടെ പെരുമാറുന്ന വിശ്വക്സേനന്റെ വഴിയാണ് പിന്തുടരുന്നത്.

കീര്ത്യോര്ധ്വഗീതയാ പുമ്ഭിഃ ത്രൈലോക്യേ തത്ര തത്ര ഹ । പ്രവിഷ്ടഃ കര്ണരന്ധ്രേഷു സ്ത്രീണാം രാമഃ സതാമിവ

കീർത്തിയും ഗാനം കൊണ്ടും, മൂന്നുലോകത്തുമുള്ള പുരുഷന്മാര്‍ ഇവിടെ അവിടെ സ്ത്രീകളുടെ ചെവികൊണ്ടു കടന്നു പോകുന്നു; അതുപോലെ തന്നെയാണ് രാമന്‍ സത്സംഗതിയില്‍ പ്രവേശിക്കുന്നത്.

അന്നയാഞ്ചാമിഷേണ യജ്ഞപത്‍നീഷു അനുഗ്രഹഃ - ശ്രീഗോപ ഊചുഃ - ( അനുഷ്ടുപ് ) രാമ രാമ മഹാബാഹോ കൃഷ്ണ ദുഷ്ടനിബര്ഹണ । ഏഷാ വൈ ബാധതേ ക്ഷുത് നഃ തച്ഛാന്തിം കര്തുമര്ഹഥഃ

യാഗത്തില്‍ അർപ്പിച്ച ഭക്ഷണത്തിലൂടെ യജമാനന്മാരുടെ ഭാര്യമാരിൽ ദയയും അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാകുന്നു. ഗോപന്മാര്‍ പറഞ്ഞു: രാമാ രാമാ, മഹാബാഹുവേ, കൃഷ്ണാ, ദുഷ്ടന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവനേ, ഈ വിശപ്പാണ് ഞങ്ങളെ കഷ്ടപ്പെടുത്തുന്നത്; ദയവായി അതിന് പരിഹാരം കാണണം.

ശ്രീശുക ഉവാച - ഇതി വിജ്ഞാപിതോ ഗോപൈഃ ഭഗവാന് ദേവകീസുതഃ । ഭക്തായാ വിപ്രഭാര്യായാഃ പ്രസീദന് ഇദമബ്രവീത്

ശ്രീ ശുകന് പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ഗോപന്മാര്‍ അപേക്ഷിച്ചപ്പോള്‍, ദേവകിയുടെ പുത്രനായ ഭഗവാന്‍ ഭക്തയായ ബ്രാഹ്മണഭാര്യക്ക് ദയചൂണ്ടി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

പ്രയാത ദേവയജനം ബ്രാഹ്മണാ ബ്രഹ്മവാദിനഃ । സത്രം ആങ്‌ഗിരസം നാമ ഹ്യാസതേ സ്വര്ഗകാമ്യയാ

നിങ്ങള്‍ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളായ ബ്രാഹ്മണന്മാര്‍ സ്വര്‍ഗ്ഗം ആഗ്രഹിച്ച് ആംഗിരസ യാഗം നടത്തുന്ന യാഗശാലയിലേക്കു പോകൂ.

തത്ര ഗത്വൌദനം ഗോപാ യാചതാസ്മദ് വിസര്ജിതാഃ । കീര്തയന്തോ ഭഗവത ആര്യസ്യ മമ ചാഭിധാമ്

അവിടെ ചെന്നു, ഞങ്ങളുടെ പേരില്‍ അയച്ച ഉപ്പുമാവു ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് ചോദിക്കൂ; ഭഗവാന്റെ, മഹാനായവന്റെ, എന്റെ പേരുകളും പറയൂ.

ഇത്യാദിഷ്ടാ ഭഗവതാ ഗത്വാ യാചന്ത തേ തഥാ । കൃതാഞ്ജലിപുടാ വിപ്രാന് ദണ്ഡവത് പതിതാ ഭുവി

ഭഗവാന്‍ ഇങ്ങനെ നിര്‍ദേശിച്ചതനുസരിച്ച്, അവർ ചെന്നു, കൈകൂപ്പി, ഭൂമിയില്‍ വീണു നമസ്കരിച്ച്, ബ്രാഹ്മണന്മാരോട് അപേക്ഷിച്ചു.

ഹേ ഭൂമിദേവാഃ ശ്രൃണുത കൃഷ്ണസ്യാദേശകാരിണഃ । പ്രാപ്താഞ്ജാനീത ഭദ്രം വോ ഗോപാന് നോ രാമചോദിതാന്

ഭൂമിയിലെ ദേവന്മാരേ, കേള്‍ക്കൂ; കൃഷ്ണന്റെ ആജ്ഞയനുസരിച്ച് വന്നവരാണ് ഞങ്ങള്‍. രാമന്‍ അയച്ച ഗോപന്മാരാണെന്ന് അറിയൂ; നിങ്ങള്‍ക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.

( മിശ്ര ) ഗാശ്ചാരയതൌ അവിദൂര ഓദനം രാമാച്യുതൌ വോ ലഷതോ ബുഭുക്ഷിതൌ । തയോര്ദ്വിജാ ഓദനമര്ഥിനോര്യദി ശ്രദ്ധാ ച വോ യച്ഛത ധര്മവിത്തമാഃ

ധർമ്മത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരേ, രാമനും അച്യുതനും ഇവിടെ നിന്ന് അകലെ അല്ലാത്തിടത്ത് പശുക്കളെ മേയിച്ചു, വിശപ്പോടെ നിങ്ങൾക്കു ഭക്ഷണം ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾക്ക് വിശ്വാസം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവർ ആഗ്രഹിക്കുന്ന പാചക ചെയ്ത അരി അവർക്കു നൽകൂ.

( അനുഷ്ടുപ് ) ദീക്ഷായാഃ പശുസംസ്ഥായാഃ സൌത്രാമണ്യാശ്ച സത്തമാഃ । അന്യത്ര ദീക്ഷിതസ്യാപി നാന്നമശ്നന് ഹി ദുഷ്യതി

ഉത്തമന്മാരേ, മൃഗയാഗത്തിനോ സൌത്രാമണി യാഗത്തിനോ ദീക്ഷയെടുക്കുമ്പോൾ ഒഴികെ, ദീക്ഷയുള്ളവർക്കും ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ ദോഷമൊന്നുമില്ല.

ഇതി തേ ഭഗവദ് യാച്ഞാം ശൃണ്വന്തോഽപി ന ശുശ്രുവുഃ । ക്ഷുദ്രാശാ ഭൂരികര്മാണോ ബാലിശാ വൃദ്ധമാനിനഃ

ഭഗവാന്റെ ഈ അപേക്ഷ അവർ കേട്ടെങ്കിലും, അവർ ശ്രദ്ധിച്ചില്ല—ചെറിയ ആഗ്രഹങ്ങളുള്ളവർ, അനവധി കർമ്മങ്ങളിൽ മുഴുകിയവർ, ബാലിശരും പ്രായം കൊണ്ടു അഭിമാനവും ഉള്ളവർ.

ദേശഃ കാലഃ പൃഥഗ് ദ്രവ്യം മംത്രതംത്രര്ത്വിജോഽഗ്നയഃ । ദേവതാ യജമാനശ്ച ക്രതുര്ധര്മശ്ച യന്മയഃ

സ്ഥലം, സമയം, വേറിട്ട വസ്തുക്കൾ, മന്ത്രങ്ങൾ, ആചാരങ്ങൾ, യാജകർ, അഗ്നികൾ, ദേവതകൾ, യജമാനൻ, യാഗം, ധർമ്മം—ഇവയെല്ലാം അവനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.