ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

പശ്യതൈതാന് മഹാഭാഗാന് പരാര്ഥൈകാന്തജീവിതാന് । വാതവര്ഷാതപഹിമാന് സഹന്തോ വാരയന്തി നഃ

നിങ്ങൾ ഈ മഹാന്മാരെ നോക്കൂ. അവർ മറ്റുള്ളവരുടെ ഭാവിയ്ക്കായി മാത്രം ജീവിക്കുന്നു. കാറ്റും മഴയും ചൂടും തണുപ്പും സഹിച്ച്, നമ്മെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

അഹോ ഏഷാം വരം ജന്മ സര്വ പ്രാണ്യുപജീവനമ് । സുജനസ്യേവ യേഷാം വൈ വിമുഖാ യാന്തി നാര്ഥിനഃ

അവരുടെ ജനനം എത്ര ഭാഗ്യവാന്മാരുടേതാണ്! എല്ലാ ജീവികളും അവരിൽ ആശ്രയിച്ചാണ് ജീവിക്കുന്നത്. നല്ലവരുപോലെ, സഹായം തേടുന്നവരെ അവർ ഒരിക്കലും നിരസിക്കാറില്ല.

പത്രപുഷ്പഫലച്ഛായാ മൂലവല്കലദാരുഭിഃ । ഗന്ധനിര്യാസഭസ്മാസ്ഥി തോക്മൈഃ കാമാന് വിതന്വതേ

ഇലകളും പൂക്കളും പഴങ്ങളും തണലും വേരുകളും തോലും മരവും സുഗന്ധമുള്ള പിണ്ണാക്കും പിഴിയും ചാരവും അസ്ഥികളുംകൊണ്ട് മരങ്ങൾ മനുഷ്യരുടെ ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നു.

ഏതാവത് ജന്മസാഫല്യം ദേഹിനാമിഹ ദേഹിഷു । പ്രാണൈരര്ഥൈര്ധിയാ വാചാ ശ്രേയ ഏവാചരേത് സദാ

ഇഹലോകത്തിലെ ശരീരധാരികൾക്ക് ജനനം ഫലപ്രദമാകുന്നത്, ജീവിതം, സമ്പത്ത്, ബുദ്ധി, വാക്ക് എന്നിവയാൽ എപ്പോഴും പരമോന്നതമായ നല്ലതിനു വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുമ്പോഴാണ്.

ഇതി പ്രവാലസ്തബക ഫലപുഷ്പദലോത്കരൈഃ । തരൂണാം നമ്രശാഖാനാം മധ്യതോ യമുനാം ഗതഃ

ഇങ്ങനെ പുതുതായി വിരിയുന്ന ഇലകളും കായകളും പഴങ്ങളും പൂക്കളും നിറഞ്ഞതും താഴ്ന്ന ശാഖകളുമുള്ള മരങ്ങൾക്കിടയിൽ കടന്ന് യമുനയുടെ നടുവിലേക്ക് കടന്നു.

തത്ര ഗാഃ പായയിത്വാപഃ സുമൃഷ്ടാഃ ശീതലാഃ ശിവാഃ । തതോ നൃപ സ്വയം ഗോപാഃ കാമം സ്വാദു പപുര്ജലമ്

അവിടെ, രാജാവേ, പശുക്കൾക്ക് ശുദ്ധവും തണുത്തതുമായ ശുഭജലമൊഴിച്ച്, പിന്നെ ഗോപന്മാർ സ്വയം തൃപ്തിയായി ആ മധുരജലം കുടിച്ചു.

തസ്യാ ഉപവനേ കാമം ചാരയന്തഃ പശൂന് നൃപ । കൃഷ്ണരാമൌ ഉവുപാഗമ്യ ക്ഷുധാര്താ ഇദമബ്രവന്

അവളുടെ തോട്ടങ്ങളിൽ പശുക്കളെ ഇഷ്ടം പോലെ മേയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, കൃഷ്ണനും രാമനും അടുത്തുവന്നു. വിശപ്പോടെ ഗോപന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു:

വിഷയാഭിനിവേശേന നാത്മാനം യത്സ്മരേത്പുനഃ। ജന്തോര്വൈ കസ്യചിദ്ധേതോര്മൃത്യുരത്യന്തവിസ്മൃതിഃ

ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ മുഴുകിയാൽ, ജീവൻ വീണ്ടും തന്നെ ഓർക്കുന്നില്ല; ഏതെങ്കിലും കാരണത്താൽ, മരണത്തിൽ എല്ലാം മറന്നുപോകുന്നു.

ജന്മ ത്വാത്മതയാ പുംസഃ സര്വഭാവേന ഭൂരിദ। വിഷയസ്വീകൃതിം പ്രാഹുര്യഥാ സ്വപ്നമനോരഥഃ

ജനനം, മനുഷ്യൻ മുഴുവൻ ആത്മാവായി അനുഭവിച്ചാലും, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നതാണെന്ന് പറയുന്നു; അതുപോലെ സ്വപ്നം പോലെയും മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന കാമനകളെപ്പോലെയും.

സ്വപ്നം മനോരഥം ചേത്ഥം പ്രാക്തനം ന സ്മരത്യസൌ। തത്ര പൂര്വമിവാത്മാനമപൂര്വം ചാനുപശ്യതി

സ്വപ്നം അല്ലെങ്കിൽ മനസ്സിൽ തോന്നിയ ആഗ്രഹം മുമ്പ് ഓർക്കാത്തതുപോലെ, അങ്ങനെയുള്ള അവസ്ഥയിൽ, മനുഷ്യൻ തന്നെ പുതുതായി കാണുന്നു, പഴയതുപോലെ അല്ല.

ഇന്ദ്രിയായനസൃഷ്ട്യേദം ത്രൈവിധ്യം ഭാതി വസ്തുനി। ബഹിരന്തര്ഭിദാഹേതുര്ജനോഽസജ്ജനകൃദ്യഥാ

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, അവയുടെ വിഷയങ്ങൾ, മനസ്സ് — ഈ മൂന്നു വകഭേദങ്ങളും വസ്തുവിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; പുറത്തും ഉള്ളിലും ഉള്ള വ്യത്യാസം മനുഷ്യർ സൃഷ്ടിക്കുന്നതാണ്, നല്ലവരും ചീത്തവരും ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികൾപോലെ.

നിത്യദാ ഹ്യങ്ഗ ഭൂതാനി ഭവന്തി ന ഭവന്തി ച। കാലേനാലക്ഷ്യവേഗേന സൂക്ഷ്മത്വാത്തന്ന ദൃശ്യതേ

പ്രിയനേ, എല്ലാ ജീവികളും എപ്പോഴും ഉണ്ടാകുകയും ഇല്ലാതാകുകയും ചെയ്യുന്നു; കാലത്തിന്റെ കാണാനാവാത്ത വേഗം കൊണ്ടും അതിന്റെ സൂക്ഷ്മത കൊണ്ടും ഇത് കാണാൻ കഴിയുന്നില്ല.

യഥാര്ചിഷാം സ്രോതസാം ച ഫലാനാം വാ വനസ്പതേഃ। തഥൈവ സര്വഭൂതാനാം വയോഽവസ്ഥാദയഃ കൃതാഃ

അഗ്നിയുടെ ജ്വാലകൾക്കും നദികളുടെ ഒഴുക്കിനും വൃക്ഷത്തിന്റെ പഴങ്ങൾക്കും ഉള്ളതുപോലെ, എല്ലാ ജീവികളുടെയും പ്രായവും അവസ്ഥകളും നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.

സോഽയം ദീപോഽര്ചിഷാം യദ്വത്സ്രോതസാം തദിദം ജലമ്। സോഽയം പുമാനിതി നൃണാം മൃഷാ ഗീര്ധീര്മൃഷായുഷാമ്

ഈ വിളക്ക് ജ്വാലയാണെന്ന്, ഈ വെള്ളം ഒഴുക്കാണെന്ന്, ഈ മനുഷ്യൻ മനുഷ്യനാണെന്ന് പറയുന്നത്—all ഈ വാക്കുകളും, ദീർഘായുസ്സിന്റെ ധാരണയും, യാഥാർത്ഥ്യമല്ല.

മാ സ്വസ്യ കര്മബീജേന ജായതേ സോഽപ്യയം പുമാന്। മ്രിയതേ വാമരോ ഭ്രാന്ത്യാ യഥാഗ്നിര്ദാരുസംയുതഃ

സ്വന്തം കർമ്മഫലത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ മനുഷ്യൻ ജനിക്കുന്നതോ, മരിക്കുന്നതോ എന്ന് കരുതേണ്ട; അതെല്ലാം ഭ്രമം മാത്രമാണ്, മരത്തിൽ അഗ്നി ഉണ്ടാകുന്നതും അകന്നുപോകുന്നതും പോലെയാണ്.

നിഷേകഗര്ഭജന്മാനി ബാല്യകൌമാരയൌവനമ്। വയോമധ്യം ജരാ മൃത്യുരിത്യവസ്ഥാസ്തനോര്നവ

ഗർഭധാരണ, ഗർഭാവസ്ഥ, ജനനം, ബാല്യം, കൗമാരം, യൗവനം, പ്രായമധ്യാവസ്ഥ, വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം — ഇതാണ് ശരീരത്തിന്റെ ഒമ്പത് അവസ്ഥകൾ.

ഏതാ മനോരഥമയീര്ഹാന്യസ്യോച്ചാവചാസ്തനൂഃ। ഗുണസങ്ഗാദുപാദത്തേ ക്വചിത്കശ്ചിജ്ജഹാതി ച

ഇവിടെ കാണുന്ന ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ശരീരങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിൽ തോന്നുന്ന ആഗ്രഹങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവയാണ്; ഗുണങ്ങളുടെ കൂട്ടായ്മകൊണ്ട് ചിലർ അവ സ്വീകരിക്കുകയും, ചിലപ്പോൾ ഉപേക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ആത്മനഃ പിതൃപുത്രാഭ്യാമനുമേയൌ ഭവാപ്യയൌ। ന ഭവാപ്യയവസ്തൂനാമഭിജ്ഞോ ദ്വയലക്ഷണഃ

ആത്മാവിന്റെ ഉത്ഭവവും ലയവും പിതാവിനെയും പുത്രനെയും നോക്കി അനുമാനിക്കാം; എന്നാൽ ഉത്ഭവവും ലയവും ഉള്ള വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം അറിയുന്നവൻ ഇരട്ട സ്വഭാവം സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.

തരോര്ബീജവിപാകാഭ്യാം യോ വിദ്വാഞ്ജന്മസംയമൌ। തരോര്വിലക്ഷണോ ദ്രഷ്ടാ ഏവം ദ്രഷ്ടാ തനോഃ പൃഥക്

വൃക്ഷത്തിന്റെ വിത്തും പഴവും അറിയുന്നവൻ ജനനവും നാശവും തിരിച്ചറിയുന്നു, എന്നാൽ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്; അതുപോലെ ദർശകൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേറെയാണ്.

പ്രകൃതേരേവമാത്മാനമവിവിച്യാബുധഃ പുമാന്। തത്ത്വേന സ്പര്ശസമ്മൂഢഃ സംസാരം പ്രതിപദ്യതേ

ഇങ്ങനെ, ആത്മാവിനെയും പ്രകൃതിയെയും വേർതിരിച്ച് മനസ്സിലാക്കാത്തവൻ, സ്പർശത്തിൽ ഭ്രമിച്ചാൽ, ജന്മമരണചക്രത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു.

സത്ത്വസങ്ഗാദൃഷീന്ദേവാന്രജസാസുരമാനുഷാന്। തമസാ ഭൂതതിര്യക്ത്വം ഭ്രാമിതോ യാതി കര്മഭിഃ

സത്ത്വഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ ദേവന്മാരുടെ സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്; രാജസഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ അസുരന്മാരുടെയും മനുഷ്യരുടെയും സ്ഥിതിയിലേക്കാണ് പോകുന്നത്; തമോഗുണം കൂടുമ്പോള്‍ ഭൂതങ്ങളുടെയും മൃഗങ്ങളുടെയും നിലയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തികള്‍ അനുസരിച്ച് ഇവിടെയും അവിടെയും മനുഷ്യന്‍ അലഞ്ഞുതിരിയുന്നു.

നൃത്യതോ ഗായതഃ പശ്യന്യഥൈവാനുകരോതി താന്। ഏവം ബുദ്ധിഗുണാന്പശ്യന്നനീഹോഽപ്യനുകാര്യതേ

മറ്റുള്ളവര്‍ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും പാടുന്നതും നോക്കുമ്പോള്‍, നമ്മളും അവരെപ്പോലെ അനുകരിക്കാറുണ്ട്. അങ്ങനെ, ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങള്‍ കാണുമ്പോള്‍, ഒന്നും ചെയ്യാതെ ഇരിക്കുന്നവനും അനായാസം അവയെ അനുകരിക്കപ്പെടുന്നു.

യഥാമ്ഭസാ പ്രചലതാ തരവോഽപി ചലാ ഇവ। ചക്ഷുഷാ ഭ്രാമ്യമാണേന ദൃശ്യതേ ഭ്രമതീവ ഭൂഃ

നദിയില്‍ വെള്ളം ഒഴുകുമ്പോള്‍ മരങ്ങള്‍ നീങ്ങുന്നുവെന്നു തോന്നുന്നതുപോലെയും, കണ്ണ് ചുറ്റുമ്പോള്‍ ഭൂമി തന്നെ ചുറ്റുന്നു എന്ന് കാണുന്നതുപോലെയും, നമ്മുടെ ബോധവും പലപ്പോഴും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

യഥാ മനോരഥധിയോ വിഷയാനുഭവോ മൃഷാ। സ്വപ്നദൃഷ്ടാശ്ച ദാശാര്ഹ തഥാ സംസാര ആത്മനഃ

മനസ്സിന്റെ ആലോചനയില്‍ ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള്‍ അനുഭവപ്പെടുന്നതും, സ്വപ്നത്തില്‍ കാണുന്ന ദൃശ്യങ്ങളും, എല്ലാം പൊള്ളയായതാണല്ലോ ദാശാര്‍ഹ; അതുപോലെ തന്നെ ആത്മാവിന് ഈ ലോകജീവിതവും യാഥാര്‍ത്ഥ്യമല്ല.

അര്ഥേ ഹ്യവിദ്യമാനേഽപി സംസൃതിര്ന നിവര്തതേ। ധ്യായതോ വിഷയാനസ്യ സ്വപ്നേഽനര്ഥാഗമോ യഥാ

വിഷയം യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തില്‍ ഇല്ലെങ്കിലും, ലോകചക്രം അവസാനിക്കുന്നില്ല; വിഷയങ്ങളില്‍ ചിന്തിക്കുന്നവന് സ്വപ്നത്തില്‍ എങ്ങനെയോ ദു:ഖം വരുന്നതുപോലെ തന്നെ യാഥാര്‍ത്ഥ്യത്തിലും ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു.

തസ്മാദുദ്ധവ മാ ഭുങ്ക്ഷ്വ വിഷയാനസദിന്ദ്രിയൈഃ। ആത്മാഗ്രഹണനിര്ഭാതം പശ്യ വൈകല്പികം ഭ്രമമ്

അതുകൊണ്ട്, ഉദ്ധവാ, വിശ്വാസമില്ലാത്ത ഇന്ദ്രിയങ്ങളാല്‍ വിഷയസുഖങ്ങളില്‍ ആസ്വദിക്കരുത്. ആത്മാവിനെ പിടിച്ചുപിടിക്കുന്നതില്‍ നിന്നുണ്ടാകുന്ന ഭ്രമം കാണുക, അതൊരു മായയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.

ക്ഷിപ്തോഽവമാനിതോഽസദ്ഭിഃ പ്രലബ്ധോഽസൂയിതോഽഥ വാ। താഡിതഃ സന്നിരുദ്ധോ വാ വൃത്ത്യാ വാ പരിഹാപിതഃ

ദുഷ്ടന്മാര്‍ പുറത്താക്കുകയോ അപമാനിക്കുകയോ പരിഹസിക്കുകയോ അസൂയ കാണിക്കുകയോ അടിക്കുകയോ തടയുകയോ ഉപജീവനം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയോ ചെയ്താലും —

നിഷ്ഠ്യുതോ മൂത്രിതോ വാജ്ഞൈര്ബഹുധൈവം പ്രകമ്പിതഃ। ശ്രേയസ്കാമഃ കൃച്ഛ്രഗത ആത്മനാത്മാനമുദ്ധരേത്

അജ്ഞന്മാര്‍ തുപ്പുകയോ മൂത്രം ഒഴിക്കുകയോ പലവിധം ഉപദ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താലും, നല്ലത് ആഗ്രഹിക്കുന്നവന്‍ എത്ര കഷ്ടതയിലായാലും തന്റെ ആത്മാവിനാല്‍ തന്നെ ഉയരേണ്ടതാണു.

ശ്രീഉദ്ധവ ഉവാച। യഥൈവമനുബുധ്യേയം വദ നോ വദതാം വര

ശ്രീ ഉദ്ധവന് പറഞ്ഞു: ഇതെങ്ങനെ ഞാന്‍ മനസ്സിലാക്കും, വാചാലന്മാരില്‍ ശ്രേഷ്ഠനായോനേ, ദയവായി ഞങ്ങള്‍ക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.