ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

യഥോര്ണനാഭിര്ഹൃദയാദൂര്ണാമുദ്വമതേ മുഖാത്। ആകാശാദ്ഘോഷവാന്പ്രാണോ മനസാ സ്പര്ശരൂപിണാ

ഉർണനാഭൻ തന്റെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് വായിലൂടെ ജാലം പുറത്ത് വിടുന്നതുപോലെ, ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ ശബ്ദരൂപത്തിൽ മനസ്സിന്റെ സ്പർശമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

ഛന്ദോമയോഽമൃതമയഃ സഹസ്രപദവീം പ്രഭുഃ। ഓംകാരാദ്വ്യഞ്ജിതസ്പര്ശ സ്വരോഷ്മാന്തസ്ഥഭൂഷിതാമ്

അവൻ തന്നെ ഛന്ദസ്സുകളും അമൃതവും നിറഞ്ഞവനും ആയിരം വഴികളുള്ളവനും ആകുന്നു. ഓംകാരത്തിൽ നിന്ന് ഉച്ചാരണം, സ്വരം, ഉഷ്മം, അന്തസ്ഥം എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് അവൻ ഉള്ളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

വിചിത്രഭാഷാവിതതാം ഛന്ദോഭിശ്ചതുരുത്തരൈഃ। അനന്തപാരാം ബൃഹതീം സൃജത്യാക്ഷിപതേ സ്വയമ്

നാനാതരം ഭാഷകളിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ഈ മഹത്തായ അനന്തമായ വാക്ക്, നാലു അക്ഷരങ്ങൾ വീതം കൂട്ടിച്ചേർത്ത ഛന്ദസ്സുകൾകൊണ്ട്, അവൻ തന്നെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

ഗായത്ര്യുഷ്ണിഗനുഷ്ടുപ്ച ബൃഹതീ പങ്ക്തിരേവ ച। ത്രിഷ്ടുബ്ജഗത്യതിച്ഛന്ദോ ഹ്യത്യഷ്ട്യതിജഗദ്വിരാട്

ഗായത്രീ, ഉഷ്ണിക്, അനുഷ്ടുപ്, ബൃഹതീ, പംക്തി, ത്രിഷ്ടുപ്, ജഗതീ, അതിഛന്ദസ്, അത്യഷ്ടി, അതിജഗത്, വിരാട് — ഇവയാണ് ഛന്ദസ്സുകൾ.

കിം വിധത്തേ കിമാചഷ്ടേ കിമനൂദ്യ വികല്പയേത്। ഇത്യസ്യാ ഹൃദയം ലോകേ നാന്യോ മദ്വേദ കശ്ചന

ഇത് എന്താണ് സ്ഥാപിക്കുന്നത്, എന്താണ് പറയുന്നത്, എന്താണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, എന്താണ് വ്യത്യാസപ്പെടുത്തുന്നത് — ഇതിന്റെ അന്തസ്സു ഞാൻ ഒഴികെ ആരും അറിയുന്നില്ല.

മാം വിധത്തേഽഭിധത്തേ മാം വികല്പ്യാപോഹ്യതേ ത്വഹമ്। ഏതാവാന്സര്വവേദാര്ഥഃ ശബ്ദ ആസ്ഥായ മാം ഭിദാമ് । മായാമാത്രമനൂദ്യാന്തേ പ്രതിഷിധ്യ പ്രസീദതി

ഇത് എന്നെ സ്ഥാപിക്കുന്നു, എന്നെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു, എന്നെ വ്യത്യാസപ്പെടുത്തുന്നു, എന്നെ നിഷേധിക്കുന്നു. ശബ്ദത്തെ ആശ്രയിച്ച്, വേദാർത്ഥം എന്നെ വേർതിരിക്കുന്നു; മായയെ മാത്രം ഉച്ചരിച്ച് അവസാനം അതിനെ നിഷേധിച്ച് ദയയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു.

തഥൈവ ഹരിണൈഃ ക്രോഡൈഃ ശ്വാവിത് ഗവയ കുഞ്ജരൈഃ । ഗോപുച്ഛൈഃ ഹരിഭിഃ മര്കൈഃ നകുലൈഃ നാഭിഭിര്വൃതമ്

അത് ഹരിണങ്ങൾ, പന്നികൾ, കാട്ടുനായകൾ, കാളകൾ, കാട്ടുപോത്തുകൾ, ആനകൾ, പശുവിന്റെ വാൽ, കുരങ്ങുകൾ, മംഗൂസ്, പാമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ടു ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

പ്രവിശ്യ തത്തീര്ഥവരം ആദിരാജഃ സഹാത്മജഃ । ദദര്ശ മുനിമാസീനം തസ്മിന് ഹുതഹുതാശനമ്

ആ മഹത്തായ തീർത്ഥത്തിൽ കടന്നെത്തിയ രാജാവ് തന്റെ മക്കളോടൊപ്പം അഗ്നിഹോത്രം നടക്കുന്ന സ്ഥലത്ത് ഇരുന്നിരുന്ന മുനിയെ കണ്ടു.

വിദ്യോതമാനം വപുഷാ തപസി ഉഗ്രയുജാ ചിരമ് । നാതിക്ഷാമം ഭഗവതഃ സ്നിഗ്ധാപാങ്ഗാവലോകനാത് । തദ്വ്യാഹൃതാമൃതകലാ പീയൂഷശ്രവണേന ച

ദീർഘകാലം കഠിനതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന ആ മുനി ദിവ്യമായ രൂപത്തിൽ പ്രകാശിച്ചുനിന്നു. ഭഗവാന്റെ സ്നേഹപൂർവ്വമായ കാഴ്ചയും അമൃതംപോലുള്ള വാക്കുകളും കേട്ടതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അത്ര ക്ഷീണിച്ചിരുന്നില്ല.

പ്രാംശും പദ്മപലാശാക്ഷം ജടിലം ചീരവാസസമ് । ഉപസംശ്രിത്യ മലിനം യഥാര്ഹണം അസംസ്കൃതമ്

അവൻ ഉയരം കൂടിയവനും താമരപ്പൂവിന്റെ ഇലപോലെയുള്ള കണ്ണുകളുള്ളവനും ജടാമുടിയുമുള്ളവനും ചീരം ധരിച്ചവനും യോജ്യമായ വിധത്തിൽ അശുദ്ധനായി അലങ്കാരമില്ലാതെ ഇരുന്നവനും ആയിരുന്നു.

അഥോടജമുപായാതം നൃദേവം പ്രണതം പുരഃ । സപര്യയാ പര്യഗൃഹ്ണാത് പ്രതിനന്ദ്യാനുരൂപയാ

അതിനുശേഷം രാജാവ് അശ്രമത്തിൽ എത്തി മുനിയുടെ മുമ്പിൽ നമസ്കരിച്ചു. മുനി യോജ്യമായ ആദരവോടെ അവനെ സ്വീകരിച്ചു.

ഗൃഹീതാര്ഹണമാസീനം സംയതം പ്രീണയന് മുനിഃ । സ്മരന് ഭഗവദാദേശം ഇത്യാഹ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ

അർഹണ സ്വീകരിച്ച് രാജാവിനെ ഇരുത്തിയ മുനി, ഭഗവാന്റെ കല്പന ഓർത്ത്, മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സന്തോഷം പകർന്നു.

നൂനം ചങ്ക്രമണം ദേവ സതാം സംരക്ഷണായ തേ । വധായ ചാസതാം യസ്ത്വം ഹരേഃ ശക്തിര്ഹി പാലിനീ

ദേവാ, നിന്റെ സഞ്ചാരം സത്പുരുഷന്മാരെ രക്ഷിക്കാനും ദുഷ്ടന്മാരെ നശിപ്പിക്കാനുമാണ്. ഹരിയുടെ രക്ഷാസക്തി നീയാണല്ലോ.

യോഽര്കേന്ദു അഗ്നീന്ദ്രവായൂനാം യമധര്മപ്രചേതസാമ് । രൂപാണി സ്ഥാന ആധത്സേ തസ്മൈ ശുക്ലായ തേ നമഃ

സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, വായു, യമൻ, ധർമ്മൻ, വരുണൻ എന്നിവയുടെ രൂപവും സ്ഥാനവും നീ സ്വീകരിക്കുന്നു. അങ്ങയ്ക്ക്, ശുദ്ധനായവനേ, നമസ്കാരം.

ന യദാ രഥമാസ്ഥായ ജൈത്രം മണിഗണാര്പിതമ് । വിസ്ഫൂര്ജത് ചണ്ഡകോദണ്ഡോ രഥേന ത്രാസയന് അഘാന്

നീ രത്നങ്ങൾകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ജയരഥത്തിൽ കയറി, ഭയങ്കരമായ വില്ലുമായി ദുഷ്ടരെ ഭയപ്പെടുത്തുമ്പോൾ, അവർക്കു ഭയമാണ്.

സ്വസൈന്യചരണക്ഷുണ്ണം വേപയന് മണ്ഡലം ഭുവഃ । വികര്ഷന് ബൃഹതീം സേനാം പര്യടസി അംശുമാനിവ

നിന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ കാലടികൾ ഭൂമിയെ ചവിട്ടി, അതിന്റെ വട്ടം കുലുക്കി, വലിയ സൈന്യത്തെ നയിച്ച് നീ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യനെപ്പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

തദൈവ സേതവഃ സര്വേ വര്ണാശ്രമനിബന്ധനാഃ । ഭഗവദ് രചിതാ രാജന് ഭിദ്യേരന് ബത ദസ്യുഭിഃ

അന്നേരം തന്നെ, രാജാവേ, ഭഗവാൻ സൃഷ്ടിച്ച വർണ്ണാശ്രമങ്ങളാൽ നിശ്ചയിച്ചിരുന്ന എല്ലാ അതിരുകളും കള്ളന്മാർ തകർക്കും.

അധര്മശ്ച സമേധേത ലോലുപൈര്വ്യങ്കുശൈര്നൃഭിഃ । ശയാനേ ത്വയി ലോകോഽയം ദസ്യുഗ്രസ്തോ വിനങ്ക്ഷ്യതി

അധർമ്മം, അത്യന്തം ലോഭികളും നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവരുമായ മനുഷ്യർ കൊണ്ടു വളരുകയും, നീ വിശ്രമിച്ചാൽ ഈ ലോകം കള്ളന്മാരാൽ പിടിക്കപ്പെടുകയും നശിച്ചുപോകുകയും ചെയ്യും.

അഥാപി പൃച്ഛേ ത്വാം വീര യദര്ഥം ത്വം ഇഹാഗതഃ । തദ്വയം നിര്വ്യലീകേന പ്രതിപദ്യാമഹേ ഹൃദാ

എങ്കിലും, വീരാ, നീ ഇവിടേക്ക് വന്നതെന്തിനാണെന്ന് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ സത്യസന്ധമായ മനസ്സോടെ അതനുസരിച്ച് പെരുമാറാം.

ചീരഹരണലീലാ - ശ്രീശുക ഉവാച - ( അനുഷ്ടുപ് ) ഹേമന്തേ പ്രഥമേ മാസി നന്ദവ്രജകുമാരികാഃ । ചേരുര്ഹവിഷ്യം ഭുഞ്ജാനാഃ കാത്യായന്യര്ചനവ്രതമ്

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: ശീതകാലത്തിന്റെ ആദ്യമാസത്തിൽ, നന്ദന്റെ വൃന്ദാവനത്തിലെ ബാലികമാർ കാറ്റ്യായനിയെ ആരാധിക്കുന്ന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു, ലഘു ഭക്ഷണം മാത്രം കഴിച്ചു.

ആപ്ലുത്യാമ്ഭസി കാലിന്ദ്യാ ജലാന്തേ ചോദിതേഽരുണേ । കൃത്വാ പ്രതികൃതിം ദേവീം ആനര്ചുഃ നൃപ സൈകതീമ്

അരുണോദയത്തിൽ, കാളിന്ദി നദിയിൽ കുളിച്ച്, മണൽകൊണ്ട് ദേവിയുടെ രൂപം തീർത്ത്, അവർ അതു നദീതീരത്ത് ആരാധിച്ചു, രാജാവേ.

ഗന്ധൈര്മാല്യൈഃ സുരഭിഭിഃ ബലിഭിര്ധൂപദീപകൈഃ । ഉച്ചാവചൈശ്ചോപഹാരൈഃ പ്രവാലഫല തണ്ഡുലൈഃ

സുഗന്ധമുള്ള പുഷ്പമാലകൾ, ചന്ദനം, ബലികൾ, ധൂപം, ദീപം, വലിയതും ചെറുതുമായ പലവിധ സമ്മാനങ്ങൾ, ഇലകളും പഴങ്ങളും അരിയുംകൊണ്ട് അവർ ദേവിയെ പൂജിച്ചു.

കാത്യായനി മഹാമായേ മഹായോഗിന്യധീശ്വരി । നന്ദഗോപസുതം ദേവി പതിം മേ കുരു തേ നമഃ । ഇതി മന്ത്രം ജപന്ത്യസ്താഃ പൂജാം ചക്രുഃ കുമാരികാഃ

‘കാറ്റ്യായനി, മഹാശക്തിയേ, മഹായോഗിനിയേ, സർവ്വാധിപതിയേ, നന്ദഗോപന്റെ മകനെ എനിക്ക് ഭർത്താവാക്കണമേ; നിനക്കു വന്ദനം’ എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ചുകൊണ്ട് ആ ബാലികമാർ ദേവിയെ ആരാധിച്ചു.

ഏവം മാസം വ്രതം ചേരുഃ കുമാര്യഃ കൃഷ്ണചേതസഃ । ഭദ്രകാലീം സമാനര്ചുഃ ഭൂയാന്നന്ദസുതഃ പതിഃ

ഇങ്ങനെ, കൃഷ്ണനിൽ മനസ്സു നിക്ഷേപിച്ച ബാലികമാർ ഒരു മാസം വ്രതം പാലിച്ചു, ഭദ്രകാളിയെ ആരാധിച്ചു, നന്ദന്റെ മകൻ ഭർത്താവാകണമെന്നാഗ്രഹത്തോടെ.

ഊഷസ്യുത്ഥായ ഗോത്രൈഃ സ്വൈരന്യോന്യാ ബദ്ധബാഹവഃ । കൃഷ്ണം ഉച്ചൈര്ജഗുര്യാന്ത്യഃ കാലിന്ദ്യാം സ്നാതുമന്വഹമ്

പ്രഭാതത്തിൽ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റു, കൈകൈകോർത്ത്, അവർ കാളിന്ദിയിലേക്കു കുളിക്കാന്പോകുമ്പോൾ കൃഷ്ണനെ ഉച്ചത്തിൽ പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നത്.

നദ്യാഃ കദാചിദാഗത്യ തീരേ നിക്ഷിപ്യ പൂര്വവത് । വാസാംസി കൃഷ്ണം ഗായന്ത്യോ വിജഹ്രുഃ സലിലേ മുദാ

ഒരു ദിവസം, അവർ നദീതീരത്ത് എത്തി, മുമ്പുപോലെ വസ്ത്രങ്ങൾ അവിടെ വെച്ചു, കൃഷ്ണനെ പാടിക്കൊണ്ട് സന്തോഷത്തോടെ വെള്ളത്തിൽ കളിച്ചു.

ഭഗവാന് തദഭിപ്രേത്യ കൃഷ്ണോ യോഗേശ്വരേശ്വരഃ । വയസ്യൈരാവൃതസ്തത്ര ഗതസ്തത്കര്മസിദ്ധയേ

അവരുടെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം മനസ്സിലാക്കി, യോഗികളിൽ പ്രധാനനായ കൃഷ്ണൻ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം അവിടേക്ക് വന്നു, അവരുടെ മോഹം നിറവേറ്റാൻ.

താസാം വാസാംസ്യുപാദായ നീപമാരുഹ്യ സത്വരഃ । ഹസദ്‌ഭിഃ പ്രഹസന് ബാലൈഃ പരിഹാസമുവാച ഹ

വേഗത്തിൽ അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുത്ത്, കദംബമരത്തിലേയ്ക്ക് കയറി, പക്കൽ കുട്ടികളുമായി ചിരിച്ചും കളിച്ചും അവരെ പരിഹസിച്ചു.

അത്രാഗത്യാബലാഃ കാമം സ്വം സ്വം വാസഃ പ്രഗൃഹ്യതാമ് । സത്യം ബ്രവാണി നോ നര്മ യദ്യൂയം വ്രതകര്ശിതാഃ

ഇവിടെ വന്ന്, ഓരോരുത്തിയും തങ്ങളുടെ വസ്ത്രം എടുക്കൂ; ഞാൻ സത്യമാണ് പറയുന്നത്, കളിയല്ല, നിങ്ങൾ വ്രതത്തിൽ ക്ഷീണിച്ചവരാണെങ്കിൽ.