ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

നൈവാവിദന് ക്ഷീയമാണം ജലം ഗാധജലേചരാഃ । യഥാഽഽയുരന്വഹം ക്ഷയ്യം നരാ മൂഢാഃ കുടുമ്ബിനഃ

ആഴമുള്ള വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്ന ജീവികൾ വെള്ളം കുറയുന്നത് മനസ്സിലാക്കിയില്ല. അങ്ങനെ തന്നെ, അജ്ഞാനികളായ ഗൃഹസ്ഥർ ഓരോ ദിവസവും ആയുസ്സ് കുറയുന്നതു ശ്രദ്ധിക്കാറില്ല.

ഗാധവാരിചരാസ്താപം അവിന്ദന് ശരദര്കജമ് । യഥാ ദരിദ്രഃ കൃപണഃ കുടുമ്ബ്യവിജിതേന്ദ്രിയഃ

ആഴത്തിലുള്ള വെള്ളത്തിൽ ജീവിക്കുന്നവർ ശരത്കാല സൂര്യന്റെ ചൂട് അനുഭവിച്ചില്ല. അതുപോലെ, ദരിദ്രനും ദയനീയനും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കാത്ത ഗൃഹസ്ഥനും കഷ്ടം മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.

ശനൈഃ ശനൈര്ജഹുഃ പങ്‌കം സ്ഥലാന്യാമം ച വീരുധഃ । യഥാഹംമമതാം ധീരാഃ ശരീരാദിഷ്വനാത്മസു

വൃക്ഷങ്ങൾ മണ്ണും ഉണങ്ങലും പതിയെ ഉപേക്ഷിച്ചു. അതുപോലെ, ധീരന്മാർ ശരീരം മുതലായ സ്വതന്ത്രമല്ലാത്തവയിൽ നിന്നുള്ള 'ഞാൻ' എന്ന ഭാവവും 'എന്റെ' എന്ന ഭാവവും പതിയെ വിട്ടുകളയുന്നു.

നിശ്ചലാമ്ബുരഭൂത് തൂഷ്ണീം സമുദ്രഃ ശരദാഗമേ । ആത്മനി ഉപരതേ സമ്യങ്‌ മുനിര്വ്യുപരതാഗമഃ

ശരത്കാലം എത്തിയപ്പോൾ സമുദ്രം അശാന്തതയും ശബ്ദവും ഇല്ലാതെ നിലച്ചു. അതുപോലെ, എല്ലാ ചലനങ്ങളും അവസാനിച്ചപ്പോൾ ഒരു മുനി ആത്മാവിൽ മുഴുകി നിൽക്കുന്നു.

കേദാരേഭ്യസ്ത്വപോഽഗൃഹ്ണന് കര്ഷകാ ദൃഢസേതുഭിഃ । യഥാ പ്രാണൈഃ സ്രവജ്ജ്ഞാനം തന്നിരോധേന യോഗിനഃ

കർഷകർ ശക്തമായ കരയോടെ വയലുകളിൽ നിന്ന് വെള്ളം എടുത്തു. അതുപോലെ, യോഗികൾ പ്രാണശക്തി നിയന്ത്രിച്ച് ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് തടയുന്നു.

ശരദര്കാംശുജാംസ്താപാന് ഭൂതാനാം ഉഡുപോഽഹരത് । ദേഹാഭിമാനജം ബോധോ മുകുന്ദോ വ്രജയോഷിതാമ്

ശരത്കാല സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ടുള്ള ചൂട് ചന്ദ്രൻ ജീവികളിൽ നിന്ന് നീക്കി. അതുപോലെ, മുകുന്ദൻ വ്രജയുവതികളുടെ ദേഹാഭിമാനത്തിൽ നിന്നുള്ള ദു:ഖം അകറ്റി.

ഖമശോഭത നിര്മേഘം ശരദ് വിമലതാരകമ് । സത്ത്വയുക്തം യഥാ ചിത്തം ശബ്ദബ്രഹ്മാര്ഥദര്ശനമ്

ശരത്കാലത്തിൽ ആകാശം മേഘങ്ങളില്ലാതെ വെടിപ്പും ശുദ്ധമായ നക്ഷത്രങ്ങളാലും ഭംഗിയായി. അതുപോലെ, സത്ത്വഗുണമുള്ള മനസ്സ് ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിന്റെ അർത്ഥം കാണുന്നു.

അഖണ്ഡമണ്ഡലോ വ്യോമ്നി രരാജോഡുഗണൈഃ ശശീ । യഥാ യദുപതിഃ കൃഷ്ണോ വൃഷ്ണിചക്രാവൃതോ ഭുവി

നക്ഷത്രങ്ങൾ ചുറ്റിയ ചന്ദ്രൻ ആകാശത്ത് അഖണ്ഡമായ വട്ടത്തിൽ തിളങ്ങി. അതുപോലെ, വൃഷ്ണിവംശത്താരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കൃഷ്ണൻ ഭൂമിയിൽ തിളങ്ങുന്നു.

ആശ്ലിഷ്യ സമശീതോഷ്ണം പ്രസൂന വനമാരുതമ് । ജനാസ്താപം ജഹുര്ഗോപ്യോ ന കൃഷ്ണഹൃതചേതസഃ

പൂക്കളുടെ സുഗന്ധവും തണുപ്പും ചൂടും ഒരുപോലെ ഉള്ള കാട്ടുമഴവില്ല് ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ജനങ്ങൾ ദു:ഖം വിട്ടു. എന്നാൽ കൃഷ്ണൻ മനസ്സു കവർന്ന ഗോപികൾക്ക് അങ്ങനെ കഴിഞ്ഞില്ല.

ഗാവോ മൃഗാഃ ഖഗാ നാര്യഃ പുഷ്പിണ്യഃ ശരദാഭവന് । അന്വീയമാനാഃ സ്വവൃഷൈഃ ഫലൈരീശക്രിയാ ഇവ

പശുക്കൾ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, സ്ത്രീകൾ, പൂക്കളുള്ള ചെടികൾ എന്നിവ ശരത്കാലത്ത് സമൃദ്ധിയായി. അവയുടെ സ്വന്തം ആണുകൾ അന്വേഷിച്ചതുപോലെ, ഫലങ്ങൾ ദൈവത്തിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്നു.

ഉദഹൃഷ്യന് വാരിജാനി സൂര്യോത്ഥാനേ കുമുദ്‌ വിനാ । രാജ്ഞാ തു നിര്ഭയാ ലോകാ യഥാ ദസ്യൂന് വിനാ നൃപ

സൂര്യൻ ഉദിച്ചപ്പോൾ താമരകൾ സന്തോഷിച്ചു, എന്നാൽ കുമുദം അങ്ങനെ അല്ല. രാജാവിന്റെ കാലത്ത് ജനങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നതുപോലെ, കള്ളന്മാർ ഉണ്ടായാൽ അങ്ങനെ കഴിയില്ല.

പുരഗ്രാമേഷ്വാഗ്രയണൈഃ ഇന്ദ്രിയൈശ്ച മഹോത്സവൈഃ । ബഭൌ ഭൂഃ പക്വസസ്യാഢ്യാ കലാഭ്യാം നിതരാം ഹരേഃ

നഗരങ്ങളിലും ഗ്രാമങ്ങളിലും ഉത്സവങ്ങളാലും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സന്തോഷിച്ചും, ഹരിയുടെ കലകളാൽ ഭൂമി പാകംവന്ന വിളകളാൽ സമൃദ്ധിയായി തിളങ്ങി.

വണിങ്‌മുനി നൃപസ്നാതാ നിര്ഗമ്യാര്ഥാന് പ്രപേദിരേ । വര്ഷരുദ്ധാ യഥാ സിദ്ധാഃ സ്വപിണ്ഡാന് കാല ആഗതേ

വ്യാപാരികളും മുനികളും രാജാക്കന്മാരും സ്നാനം ചെയ്ത് പുറത്തേക്ക് പോയി തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾ നടത്താൻ തുടങ്ങി. മഴയിൽ തടയപ്പെട്ടിരുന്ന സിദ്ധന്മാർ സമയമെത്തുമ്പോൾ തങ്ങളുടെ ശരീരങ്ങൾ തേടുന്നതുപോലെ.

തേഭ്യഃ സോഽസൃജത്സ്വീയം പുരം പുരുഷമാത്മവാന് । താന് ദൃഷ്ട്വാ യേ പുരാ സൃഷ്ടാഃ പ്രശശംസുഃ പ്രജാപതിമ്

അവർക്കായി ആത്മാവിൽ സ്ഥിരനായവൻ തന്റെ സ്വന്തം നഗരംയും ജനങ്ങളെയും സൃഷ്ടിച്ചു. മുമ്പ് സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ സൃഷ്ടികർത്താവിനെ പുകഴ്ത്തി.

അഹോ ഏതത് ജഗത്സ്രഷ്ടഃ സുകൃതം ബത തേ കൃതമ് । പ്രതിഷ്ഠിതാഃ ക്രിയാ യസ്മിന് സാകം അന്നമദാമ ഹേ

അയ്യോ, ലോകത്തെ സൃഷ്ടിച്ചവനേ, നിന്റെ പ്രവൃത്തി എത്ര ഉത്തമം! എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും നിന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; നമുക്ക് ഒരുമിച്ച് അന്നം കഴിക്കാം.

തപസാ വിദ്യയാ യുക്തോ യോഗേന സുസമാധിനാ । ഋഷീന് ഋഷിഃ ഹൃഷീകേശഃ സസര്ജാഭിമതാഃ പ്രജാഃ

തപസ്സും ജ്ഞാനവും യോഗവും സമാധിയുമായി സമ്പന്നനായ ഹൃഷീകേശൻ, മുനികളിൽ പ്രധാനനായവൻ, ആഗ്രഹിച്ച ജനങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു.

തേഭ്യശ്ചൈകൈകശഃ സ്വസ്യ ദേഹസ്യാംശമദാദജഃ । യത്തത് സമാധിയോഗര്ദ്ധി തപോവിദ്യാവിരക്തിമത്

അവനവർക്കും അജൻ തന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം വീതം നൽകി; അതെന്താണെന്നാൽ, ധ്യാനവും യോഗവും austerity-യും ജ്ഞാനവും വിരക്തിയും എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഐശ്വര്യങ്ങൾ.

വേണുഗീതമ് - ഭഗവതോ മധുരം വേണുനാദം ആകര്ണ്യ ഗോപീഭിഃ തദ്‌ഗുണഗാനമ് ശ്രീശുക ഉവാച । ( അനുഷ്ടുപ് ) ഇത്ഥം ശരത് സ്വച്ഛജലം പദ്മാകരസുഗന്ധിനാ । ന്യവിശദ് വായുനാ വാതം സ ഗോഗോപാലകോഽച്യുതഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെയിരിക്കെ, ശരദ്കാലത്ത്, സുതാരമായ വെള്ളവും പൂക്കുന്ന താമരകളുടെ സുഗന്ധവും നിറഞ്ഞപ്പോൾ, അച്യുതൻ പശുക്കളോടും ഗോപകുമാരന്മാരോടും കൂടി, കാറ്റ് തഴുകുന്ന കാടിലേക്ക് കയറി.

( പുഷ്പിതാഗ്രാ ) കുസുമിതവനരാജിശുഷ്മിഭൃങ്‌ഗ ദ്വിജകുലഘുഷ്ടസരഃസരിന്മഹീധ്രമ് । മധുപതിരവഗാഹ്യ ചാരയന് ഗാഃ സഹപശുപാലബലശ്ചുകൂജ വേണുമ്

പൂക്കളാൽ നിറഞ്ഞ കാടുകളിൽ, തേനീച്ചകളുടെ മുരളിയും പക്ഷികളുടെ ഗാനം നിറഞ്ഞ തടാകങ്ങളും നദികളും ഉള്ളിടത്ത്, തേനീച്ചകളുടെ നാഥൻ തന്റെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം പശുക്കളെ മേയിച്ച് കൊണ്ടു കയറി, വെണു വായിച്ച് ആസ്വദിച്ചു.

( അനുഷ്ടുപ് ) തദ് വ്രജസ്ത്രിയ ആശ്രുത്യ വേണുഗീതം സ്മരോദയമ് । കാശ്ചിത് പരോക്ഷം കൃഷ്ണസ്യ സ്വസഖീഭ്യോഽന്വവര്ണയന്

വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ആ വെണുവിന്റെ ഗാനം കേട്ടപ്പോൾ, അതു പ്രേമം ഉണർത്തുന്നതായിരുന്നു; അവരിൽ ചിലർ കൃഷ്ണൻ കാണാതെ, ആ അനുഭവം കൂട്ടുകാരിയോട് വിവരിച്ചു.

തദ് വര്ണയിതുമാരബ്ധാഃ സ്മരന്ത്യഃ കൃഷ്ണചേഷ്ടിതമ് । നാശകന് സ്മരവേഗേന വിക്ഷിപ്തമനസോ നൃപ

അവർ കൃഷ്ണന്റെ കൃത്യങ്ങൾ ഓർത്ത് അതു വിവരിക്കാൻ തുടങ്ങി; രാജാവേ, പ്രേമത്തിന്റെ ആവേശത്തിൽ മനസ്സു അലയുകയും, അവർക്കു തുടർന്നു പറയാൻ കഴിയാതിരിക്കുകയും ചെയ്തു.

( മംദാക്രാംതാ ) ബര്ഹാപീഡം നടവരവപുഃ കര്ണയോഃ കര്ണികാരം । ബിഭ്രദ് വാസഃ കനകകപിശം വൈജയന്തീം ച മാലാമ് । രന്ധ്രാന് വേണോരധരസുധയാപൂരയന് ഗോപവൃന്ദൈഃ । വൃന്ദാരണ്യം സ്വപദരമണം പ്രാവിശദ് ഗീതകീര്തിഃ

തലയിൽ മയില്പീലി, നൃത്തശൈലിയുള്ള രൂപം, ചെവിയിൽ കർണികാരപൂ, പൊന്നുപോലെയുള്ള വസ്ത്രം, വൈജയന്തിമാല, വെണുവിന്റെ രന്ധ്രങ്ങളിൽ അധരസുതയാൽ സംഗീതം നിറച്ച്, ഗോപകുമാരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ, തന്റെ കാൽപ്പാടുകൾ കൊണ്ടും ഗാനശബ്ദം കൊണ്ടും വൃന്ദാവനത്തെ ആനന്ദകരമാക്കി കയറി.

( അനുഷ്ടുപ് ) ഇതി വേണുരവം രാജന് സര്വഭൂതമനോഹരമ് । ശ്രുത്വാ വ്രജസ്ത്രിയഃ സര്വാ വര്ണയന്ത്യോഽഭിരേഭിരേ

രാജാവേ, ആ വെണുവിന്റെ ശബ്ദം എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളെയും ആകർഷിച്ചു; വ്രജത്തിലെ സ്ത്രീകൾ അതു കേട്ട് വിവരിച്ചുകൊണ്ട് അതിൽ മുഴുകി.

ശ്രീഗോപ്യ ഊചുഃ । ( വസംതതിലകാ ) അക്ഷണ്വതാം ഫലമിദം ന പരം വിദാമഃ സഖ്യഃ പശൂനനു വിവേശയതോര്വയസ്യൈഃ । വക്ത്രം വ്രജേശസുതയോരനവേണുജുഷ്ടം യൈര്വാ നിപീതമനുരക്ത-കടാക്ഷമോക്ഷമ്

ഗോപികൾ പറഞ്ഞു: സഖികളേ, കണ്ണുകൾക്ക് ഇതിൽ വലിയ ഫലം വേറില്ല; വ്രജപതിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം പശുക്കളെ മേയിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതും, അവരുടെ മുഖത്ത് വെണുവിന്റെ അലങ്കാരവും പ്രേമപൂർണ്ണമായ കാഴ്ചകളും കാണുന്നതാണ് ഏറ്റവും വലിയ ഭാഗ്യം.

ചൂതപ്രവാലബര്ഹസ്തബക് ഉത്പലാബ്ജ മാലാനുപൃക്തപരിധാന വിചിത്രവേശൌ । മധ്യേ വിരേജതുരലം പശുപാലഗോഷ്ഠ്യാം രങ്‌ഗേ യഥാ നടവരൌ ക്വ ച ഗായമാനൌ

മാവിൻ തണ്ടുകളും ഇളം ഇലകളും മയില്പീലികളും താമരയും കുമുദവും ചേർത്തമാലകളും ധരിച്ച്, കാട്ടുപൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ച്, പശുപാലരുടെ കൂട്ടത്തിൽ നടന്മാരെപ്പോലെ, പാട്ടുപാടിക്കൊണ്ട് ഇരുവരും മധ്യത്തിൽ പ്രകാശിച്ചു.

ഗോപ്യഃ കിമാചരദയം കുശലം സ്മ വേണുഃ ദാമോദരാധരസുധാമപി ഗോപികാനാമ് । ഭുങ്‌ക്തേ സ്വയം യദവശിഷ്ടരസം ഹ്രദിന്യോ ഹൃഷ്യത്ത്വചോഽശ്രു മുമുചുസ്തരവോ യഥാഽഽര്യാഃ

സഖികളേ, ഈ വെണുവിന് എന്ത് ഭാഗ്യമാണ്! ദാമോദരന്റെ അധരസുതയേത് ഗോപികൾക്കും ആഗ്രഹമുള്ളത്, അതു വെണു മാത്രം ആസ്വദിക്കുന്നു; അവശിഷ്ടമായ രസം നദികൾക്ക് ലഭിക്കുമ്പോൾ അവ സന്തോഷത്തോടെ വിറയച്ചു, മരങ്ങൾ മുതിർന്നവരെപ്പോലെ കണ്ണുനീർ ചിന്തി.

വൃന്ദാവനം സഖി ഭുവോ വിതനോതി കീര്തിം യദ് ദേവകീസുതപദാമ്ബു ജലബ്ധലക്ഷ്മി । ഗോവിന്ദവേണുമനു മത്തമയൂരനൃത്യം പ്രേക്ഷ്യാദ്രിസാന്വവരതാന്യസമസ്തസത്ത്വമ്

സഖിയേ, വൃന്ദാവനം ഭൂമിയിൽ പ്രശസ്തി നേടിയിരിക്കുന്നു; കാരണം, ദേവകിയുടെ പുത്രന്റെ കാൽജലം അതിനെ അനുഗ്രഹിച്ചു. ഗോവിന്ദൻ വെണു വായിക്കുന്നതും, മയിലുകൾ അതിൽ ആഹ്ലാദത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്യുന്നതും, മലകളിൽ എല്ലാ ജീവികളും അതു കണ്ട് നിശ്ചലരാവുന്നതും കാണാം.

ധന്യാഃ സ്മ മൂഢമതയോഽപി ഹരിണ്യ ഏതാ യാ നന്ദനന്ദനമുപാത്ത വിചിത്രവേശമ് । ആകര്ണ്യ വേണുരണിതം സഹകൃഷ്ണസാരാഃ പൂജാം ദധുര്വിരചിതാം പ്രണയാവലോകൈഃ

സത്യമായും, ഈ ലളിതമായ മനസ്സുള്ള മൃഗങ്ങൾ പോലും ഭാഗ്യവതികളാണ്; നന്ദന്റെ പുത്രനെ അത്ഭുതമായ വേഷത്തിൽ കണ്ട്, കൃഷ്ണസാരങ്ങളോടൊപ്പം വെണുവിന്റെ ശബ്ദം കേട്ട്, പ്രേമപൂർണ്ണമായ കാഴ്ചകൊണ്ട് പൂജ അർപ്പിക്കുന്നു.

കൃഷ്ണം നിരീക്ഷ്യ വനിതോത്സവരൂപശീലം ശ്രുത്വാ ച തത്ക്വണിതവേണു വിവിക്തഗീതമ് । ദേവ്യോ വിമാനഗതയഃ സ്മരനുന്നസാരാ ഭ്രശ്യത് പ്രസൂനകബരാ മുമുഹുര്വിനീവ്യഃ

കൃഷ്ണനെ, കണ്ണുകൾക്ക് ഉത്സവമായ രൂപവും ശീലവും ഉള്ളവനെ കണ്ട്, വെണുവിന്റെ മധുരമായ ഒറ്റപ്പെട്ട ഗാനശബ്ദം കേട്ട്, ദേവതകൾ ആകാശവിമാനങ്ങളിൽ പ്രേമത്തിൽ മനസ്സു അലഞ്ഞു, പൂമാലകൾ വീണു, വസ്ത്രങ്ങൾ അഴുകി, അവർ മയങ്ങി.