ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

മഹര്ഷയോ വൈ സമുപാഗതാ യേ പ്രശസ്യ സാധ്വിത്യനുമോദമാനാഃ । ഊചുഃ പ്രജാനുഗ്രഹശീലസാരാ യദുത്തമശ്ലോകഗുണാഭിരൂപമ്

അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മഹർഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു, നല്ലതാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചു; അവർ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായുള്ള ഈ പ്രവർത്തനം ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ന വാ ഇദം രാജര്ഷിവര്യ ചിത്രം ഭവത്സു കൃഷ്ണം സമനുവ്രതേഷു । യേഽധ്യാസനം രാജകിരീടജുഷ്ടം സദ്യോ ജഹുര്ഭഗവത്പാര്ശ്വകാമാഃ

കൃഷ്ണഭക്തരായ രാജർഷിമാരിൽ ഇതിൽ അതിശയിക്കാനൊന്നുമില്ല; അവർ രാജമകുടം അണിഞ്ഞിരുന്ന സിംഹാസനം ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചു.

സര്വേ വയം താവദിഹാസ്മഹേഽദ്യ കലേവരം യാവദസൌ വിഹായ । ലോകം പരം വിരജസ്കം വിശോകം യാസ്യത്യയം ഭാഗവതപ്രധാനഃ

നാം എല്ലാവരും ഇന്നിവിടെ തന്നെ ഇരിക്കും; അദ്ദേഹം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, ഈ ഭഗവത്ഭക്തപ്രധാനൻ രാഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത പരമലോകം പ്രാപിക്കും.

ആശ്രുത്യ തദ് ഋഷിഗണവചഃ പരീക്ഷിത് സമം മധുച്യുദ് ഗുരു ചാവ്യലീകമ് । ആഭാഷതൈനാനഭിനന്ദ്യ യുക്താന് ശുശ്രൂഷമാണശ്ചരിതാനി വിഷ്ണോഃ

മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പരിചിതനും മധുസൂദനനും ഗുരുവും കുറ്റമില്ലാതെ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

സമാഗതാഃ സര്വത ഏവ സര്വേ വേദാ യഥാ മൂര്തിധരാസ്ത്രിപൃഷ്ഠേ । നേഹാഥവാമുത്ര ച കശ്ചനാര്ഥ ഋതേ പരാനുഗ്രഹമാത്മശീലമ്

എല്ലാവരും എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമാണ് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വേദങ്ങൾ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെവിടെയായാലും, പരമക്ഷേമവും ആത്മസ്വഭാവവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ലക്ഷ്യമില്ല.

തതശ്ച വഃ പൃച്ഛ്യമിമം വിപൃച്ഛേ വിശ്രഭ്യ വിപ്രാ ഇതി കൃത്യതായാമ് । സര്വാത്മനാ മ്രിയമാണൈശ്ച കൃത്യം ശുദ്ധം ച തത്രാമൃശതാഭിയുക്താഃ

അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിശ്വാസത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു, മരണമാസന്നവർക്കു ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന്. അതിനായി, ശുദ്ധമായ കര്‍ത്തവ്യം എന്താണെന്ന് ആലോചിക്കണം.

തത്രാഭവദ് ഭഗവാന് വ്യാസപുത്രോ യദൃച്ഛയാ ഗാമടമാനോഽനപേക്ഷഃ । അലക്ഷ്യലിങ്ഗോ നിജലാഭതുഷ്ടോ വൃതശ്ച ബാലൈരവധൂതവേഷഃ

അപ്പോൾ, വ്യാസപുതനായ ഭഗവാൻ അവിടെ എത്തി. അവൻ യാദൃശ്ചികമായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, ഒന്നും പ്രതീക്ഷിക്കാതെ. അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയാൻ കഴിയാത്തതായിരുന്നു; സ്വയം ലഭിച്ചതിൽ തൃപ്തനായി, കുട്ടികൾ ചുറ്റും, അവജ്ഞാവേഷം ധരിച്ചവനായി.

നിഗൂഢജത്രും പൃഥുതുങ്ഗവക്ഷസം ആവര്തനാഭിം വലിവല്ഗൂദരം ച । ദിഗമ്ബരം വക്ത്രവികീര്ണകേശം പ്രലമ്ബബാഹും സ്വമരോത്തമാഭമ്

ശ്യാമം സദാപീച്യവയോഽങ്ഗലക്ഷ്മ്യാ സ്ത്രീണാം മനോജ്ഞം രുചിരസ്മിതേന । പ്രത്യുത്ഥിതാസ്തേ മുനയഃ സ്വാസനേഭ്യഃ തല്ലക്ഷണജ്ഞാ അപി ഗൂഢവര്ചസമ്

അവന്റെ നിറം കറുപ്പായിരുന്നു; അവന്റെ യൗവനം എപ്പോഴും പുതുമയോടെ തിളങ്ങുന്നു; ശരീരഭാഗങ്ങളില്‍ ശുഭലക്ഷണങ്ങള്‍ കാണാം. മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ ആകര്‍ഷിക്കുന്നു. അവന്റെ മഹത്വം മറഞ്ഞിരുന്നിട്ടും, അതറിയുന്ന മഹര്‍ഷിമാരും അവനെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളില്‍ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു.

സ വിഷ്ണുരാതോഽതിഥയ ആഗതായ തസ്മൈ സപര്യാം ശിരസാഽഽജഹാര । തതോ നിവൃത്താ ഹ്യബുധാഃ സ്ത്രിയോഽര്ഭകാ മഹാസനേ സോപവിവേശ പൂജിതഃ

വിഷ്ണുരാതന്‍ ആ അതിഥിയായ മഹാനെ ആദരപൂര്‍വ്വം തലവാങ്ങി ആരാധിച്ചു. പിന്നെ, അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പിന്മാറിയ ശേഷം, ആ മഹാനെ വലിയ ഇരിപ്പിടത്തില്‍ ആദരപൂര്‍വ്വം ഇരുത്തി.

സ സംവൃതസ്തത്ര മഹാന് മഹീയസാം ബ്രഹ്മര്ഷിരാജര്ഷിദേവര്ഷി സങ്ഘൈഃ । വ്യരോചതാലം ഭഗവാന് യഥേന്ദുഃ ഗ്രഹര്ക്ഷതാരാനികരൈഃ പരീതഃ

അവിടെ ബ്രഹ്മര്‍ഷിമാരുടെയും രാജര്‍ഷിമാരുടെയും ദേവര്‍ഷിമാരുടെയും വലിയ കൂട്ടത്തിലൂടെ ആ മഹാനായ മഹര്‍ഷി ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അവിടുത്തെ പ്രകാശം, ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ചുറ്റും നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ ചന്ദ്രന്‍ തിളങ്ങുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.

പ്രശാന്തമാസീനമകുണ്ഠമേധസം മുനിം നൃപോ ഭാഗവതോഽഭ്യുപേത്യ । പ്രണമ്യ മൂര്ധ്നാവഹിതഃ കൃതാഞ്ജലിഃ നത്വാ ഗിരാ സൂനൃതയാന്വപൃച്ഛത്

ശാന്തനും അക്ഷയമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനുമായ ആ മഹര്‍ഷിയുടെ സമീപത്ത് ഭക്തനായ രാജാവ് എത്തി. തലവാങ്ങി കയ്യുകൂപ്പി ആദരവോടെ വന്ദിച്ച്, സ്നേഹപൂര്‍വ്വം വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞു ചോദിച്ചു.

പരീക്ഷിദുവാച । അഹോ അദ്യ വയം ബ്രഹ്മന് സത്സേവ്യാഃ ക്ഷത്രബന്ധവഃ । കൃപയാതിഥിരൂപേണ ഭവദ്‌ഭിസ്തീര്ഥകാഃ കൃതാഃ

പരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഇന്ന് ഞങ്ങള്‍ കഷ്ട്രിയരായ ഈ കുടുംബം നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മഹാന്മാരെ സേവിക്കാന്‍ യോഗ്യരായി. നിങ്ങളുടെ ദയയാല്‍ അതിഥിയായി വന്നതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ദേശം പുണ്യമായിരിക്കുന്നു.

യേഷാം സംസ്മരണാത് പുംസാം സദ്യഃ ശുദ്ധ്യന്തി വൈ ഗൃഹാഃ । കിം പുനര്ദര്ശനസ്പര്ശ പാദശൌചാസനാദിഭിഃ

നിങ്ങളെ ഓര്‍ക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ മനുഷ്യരുടെ വീടുകള്‍ ഉടന്‍ ശുദ്ധിയാകും. പിന്നെ നിങ്ങളെ കാണുന്നത്, സ്പര്‍ശിക്കുന്നത്, പാദം കഴുകുന്നത്, ഇരിപ്പിടം നല്‍കുന്നത്—ഇതൊക്കെയാണെങ്കില്‍ എത്ര വലിയ ഫലമാകും!

സാന്നിധ്യാത്തേ മഹായോഗിന് പാതകാനി മഹാന്ത്യപി । സദ്യോ നശ്യന്തി വൈ പുംസാം വിഷ്ണോരിവ സുരേതരാഃ

മഹായോഗിയേ, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു പോലും വലിയ പാപങ്ങള്‍ ഉടന്‍ നശിക്കുന്നു; വിഷ്ണു ദാനവരെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

അപി മേ ഭഗവാന് പ്രീതഃ കൃഷ്ണഃ പാണ്ഡുസുതപ്രിയഃ । പൈതൃഷ്വസേയപ്രീത്യര്ഥം തദ്‍ഗോത്രസ്യാത്തബാന്ധവഃ

പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്‍ എന്ന ഭഗവാന്‍ എന്നില്‍ പ്രസന്നനാകട്ടെ. തന്റെ പിതൃസഹോദരിയുടെ കുടുംബത്തെ സ്നേഹിച്ച് അവന്‍ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

അന്യഥാ തേഽവ്യക്തഗതേഃ ദര്ശനം നഃ കഥം നൃണാമ് । നിതരാം മ്രിയമാണാനാം സംസിദ്ധസ്യ വനീയസഃ

അല്ലെങ്കില്‍, അവ്യക്തമായ മനസ്സുള്ള, വനം വസിക്കുന്ന, സിദ്ധനായ നിങ്ങളെ, മരണത്തോട് നേരിടുന്ന നമ്മളെപ്പോലെയുള്ള മനുഷ്യര്‍ക്ക് എങ്ങനെ കാണാന്‍ സാധിക്കും?

അതഃ പൃച്ഛാമി സംസിദ്ധിം യോഗിനാം പരമം ഗുരുമ് । പുരുഷസ്യേഹ യത്കാര്യം മ്രിയമാണസ്യ സര്വഥാ

അതുകൊണ്ട്, മഹായോഗിമാരുടെ പരമഗുരുവേ, മരണസമീപം വന്നപ്പോള്‍ മനുഷ്യന്‍ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് ഞാന്‍ ചോദിക്കുന്നു.

യച്ഛ്രോതവ്യമഥോ ജപ്യം യത്കര്തവ്യം നൃഭിഃ പ്രഭോ । സ്മര്തവ്യം ഭജനീയം വാ ബ്രൂഹി യദ്വാ വിപര്യയമ്

പ്രഭുവേ, മനുഷ്യര്‍ എന്ത് കേള്‍ക്കണം, ജപിക്കണം, ചെയ്യണം, ഓര്‍ക്കണം, ഭജിക്കണം, അല്ലെങ്കില്‍ ഇതിന് വിപരീതമായി എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതും ദയവായി പറയണം.

നൂനം ഭഗവതോ ബ്രഹ്മന് ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനാമ് । ന ലക്ഷ്യതേ ഹ്യവസ്ഥാനം അപി ഗോദോഹനം ക്വചിത്

ബ്രാഹ്മണനേ, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ഗൃഹസ്ഥരുടെ വീടുകളില്‍ കാണപ്പെടുന്നില്ല; പശുവിനെ പാല്‍കടയ്ക്കുന്ന സമയത്തുപോലും.

സൂത ഉവാച । ഏവമാഭാഷിതഃ പൃഷ്ടഃ സ രാജ്ഞാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ । പ്രത്യഭാഷത ധര്മജ്ഞോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂര്‍വ്വമായ വാക്കുകള്‍ കേട്ട ശേഷം, ധര്‍മ്മത്തെ അറിയുന്ന ബാദരായണിയുടെ പുത്രന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു.

ശ്രീര്ഗുണാ നൈരപേക്ഷ്യാദ്യാഃ സുഖം ദുഃഖസുഖാത്യയഃ। ദുഃഖം കാമസുഖാപേക്ഷാ പണ്ഡിതോ ബന്ധമോക്ഷവിത്

ശ്രീയുടെ ഗുണങ്ങള്‍ സ്വതന്ത്രതയും മറ്റും ആണ്; സന്തോഷം ദുഃഖവും സുഖവും അവസാനിക്കുന്നതിലാണ്. ദുഃഖം സുഖത്തിനുള്ള ആഗ്രഹത്തില്‍ നിന്നാണ് വരുന്നത്. പണ്ഡിതന്‍ ബന്ധവും മോക്ഷവും അറിയുന്നവനാണ്.

മൂര്ഖോ ദേഹാദ്യഹംബുദ്ധിഃ പന്ഥാ മന്നിഗമഃ സ്മൃതഃ। ഉത്പഥശ്ചിത്തവിക്ഷേപഃ സ്വര്ഗഃ സത്ത്വഗുണോദയഃ

മൂഢന്‍ ശരീരത്തോടും മറ്റുമായി തന്നെ ഐക്യപ്പെടുത്തുന്നു; എന്റെ മാര്‍ഗം വേദം എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. മനസ്സിന്റെ ചിതറല്‍ തെറ്റായ വഴിയാണ്; സ്വര്‍ഗം സത്ത്വഗുണം ഉയര്‍ന്നപ്പോഴാണ്.

നരകസ്തമഉന്നാഹോ ബന്ധുര്ഗുരുരഹം സഖേ। ഗൃഹം ശരീരം മാനുഷ്യം ഗുണാഢ്യോ ഹ്യാഢ്യ ഉച്യതേ

നരകം അന്ധകാരവും അഹങ്കാരവുമാണ്; സ്നേഹിതനും ഗുരുവും ആത്മാവും ഒരുപോലെയാണ്. ഗൃഹം ശരീരമാണ്; മനുഷ്യരാശി ഗുണസമ്പന്നതയാണ്; ഗുണങ്ങള്‍ ഉള്ളവന്‍ യഥാര്‍ത്ഥത്തില്‍ സമ്പന്നനാണ്.

ദരിദ്രോ യസ്ത്വസന്തുഷ്ടഃ കൃപണോ യോഽജിതേന്ദ്രിയഃ। ഗുണേഷ്വസക്തധീരീശോ ഗുണസങ്ഗോ വിപര്യയഃ

സന്തോഷം ഇല്ലാത്തവനാണ് ദരിദ്രൻ; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിക്കാത്തവനാണ് ദയനീയൻ. ഗുണങ്ങളിൽ മനസ്സ് അകറ്റിയവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ സ്വാമി; ഗുണങ്ങളിൽ ആസക്തി പുലർത്തുന്നത് അതിന്റെ വിപരീതമാണ്.

ഏത ഉദ്ധവ തേ പ്രശ്നാഃ സര്വേ സാധു നിരൂപിതാഃ। കിം വര്ണിതേന ബഹുനാ ലക്ഷണം ഗുണദോഷയോഃ। ഗുണദോഷദൃശിര്ദോഷോ ഗുണസ്തൂഭയവര്ജിതഃ

ഉദ്ധവാ, നിന്റെ എല്ലാ ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഉത്തരം നന്നായി നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഗുണവും ദോഷവും വിശദമായി പറയേണ്ടതെന്ത്? ഗുണത്തിൽ ദോഷം കാണുന്നത് ദോഷമാണ്; ഗുണം എന്നത് ഇരുവിധ ദോഷങ്ങളും ഇല്ലാത്തതാണ്.

പ്രാവൃഡ്വര്ണനം ശരദ്‌വര്ണനം ച - ശ്രീശുക ഉവാച । ( അനുഷ്ടുപ് ) തയോസ്തദദ്‍ഭുതം കര്മ ദാവാഗ്നേര്മോക്ഷമാത്മനഃ । ഗോപാഃ സ്ത്രീഭ്യഃ സമാചഖ്യുഃ പ്രലമ്ബവധമേവ ച

ശുകൻ പറഞ്ഞു: കൃഷ്ണനും ബാലരാമനും കാട്ടുതീ അണച്ചു, പ്രലമ്പനെ സംഹരിച്ചു എന്നിങ്ങനെ ആ ഇരുവരുടെയും അത്ഭുതകരമായ പ്രവൃത്തികൾ ഗോവാളന്മാർ സ്ത്രീകൾക്ക് പറഞ്ഞു.

ഗോപവൃദ്ധാശ്ച ഗോപ്യശ്ച തദുപാകര്ണ്യ വിസ്മിതാഃ । മേനിരേ ദേവപ്രവരൌ കൃഷ്ണരാമൌ വ്രജം ഗതൌ

അത് കേട്ടപ്പോൾ മുതിർന്ന ഗോവാളരും സ്ത്രീകളും അത്ഭുതപ്പെട്ടു; കൃഷ്ണനും രാമനും വ്രജത്തിലേക്ക് വന്നവരാണ് ദേവന്മാരിൽ പ്രധാനരെന്ന് അവർ കരുതിച്ചു.