ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

സുഖോപവിഷ്ടേഷ്വഥ തേഷു ഭൂയഃ കൃതപ്രണാമഃ സ്വചികീര്ഷിതം യത് । വിജ്ഞാപയാമാസ വിവിക്തചേതാ ഉപസ്ഥിതോഽഗ്രേഽഭിഗൃഹീതപാണിഃ

അവർ എല്ലാവരും സുഖമായി ഇരുന്നപ്പോൾ രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം പ്രണാമം അർപ്പിച്ച്, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയോടെ തന്റെ ആഗ്രഹം നടപ്പാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.

രാജോവാച അഹോ വയം ധന്യതമാ നൃപാണാം മഹത്തമാനുഗ്രഹണീയശീലാഃ । രാജ്ഞാം കുലം ബ്രാഹ്മണപാദശൌചാദ് ദൂരാദ് വിസൃഷ്ടം ബത ഗര്ഹ്യകര്മ

രാജാവ് പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ഞങ്ങൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്, മഹാന്മാർക്ക് ദയയും അനുഗ്രഹവും ലഭിച്ചതുകൊണ്ട്. ബ്രാഹ്മണരുടെ പാദങ്ങൾ അവഗണിച്ചതിനാൽ രാജവംശം അകറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അഹോ, അതൊരു അപകീർത്തികരമായ കാര്യമാണ്.

തസ്യൈവ മേഽഘസ്യ പരാവരേശോ വ്യാസക്തചിത്തസ്യ ഗൃഹേഷ്വഭീക്ഷ്ണമ് । നിര്വേദമൂലോ ദ്വിജശാപരൂപോ യത്ര പ്രസക്തോ ഭയമാശു ധത്തേ

എനിക്ക്, സകലത്തിന്റെയും ഇശ്വരനായ ഭഗവാൻ, വീട്ടുജീവിതത്തിൽ മനസ്സ് അകപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നതു കണ്ടു, ദ്വിജന്മാരുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണർത്തി; കാരണം, അതിൽ ആസ്വാദനം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഉടൻ ഭയം വരും.

തം മോപയാതം പ്രതിയന്തു വിപ്രാ ഗങ്ഗാ ച ദേവീ ധൃതചിത്തമീശേ । ദ്വിജോപസൃഷ്ടഃ കുഹകസ്തക്ഷകോ വാ ദശത്വലം ഗായത വിഷ്ണുഗാഥാഃ

ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ കൂടെ ഇരിക്കണം, എന്റെ മനസ്സ് ഭഗവാനിൽ സ്ഥിരമായി, ഗംഗാദേവിയും കൂടെ. ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം കൊണ്ടോ, ടക്ഷകൻ എന്ന പാമ്പ് കൊണ്ടോ സംഭവിക്കട്ടെ; അതുവരെ, വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വം പാടുക.

പുനശ്ച ഭൂയാദ്‍ഭഗവത്യനന്തേ രതിഃ പ്രസങ്ഗശ്ച തദാശ്രയേഷു । മഹത്സു യാം യാമുപയാമി സൃഷ്ടിം മൈത്ര്യസ്തു സര്വത്ര നമോ ദ്വിജേഭ്യഃ

എനിക്ക് വീണ്ടും അനന്തനായ ഭഗവാനിലേക്കും അവനെ ആശ്രയിക്കുന്നവരിലേക്കും ഭക്തിയും സ്നേഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ. എവിടെയായാലും മഹാന്മാരുടെ ഇടയിൽ ജനിച്ചാൽ എല്ലായിടത്തും സൗഹൃദം നിലനില്ക്കട്ടെ; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

ഇതി സ്മ രാജാധ്യവസായയുക്തഃ പ്രാചീനമൂലേഷു കുശേഷു ധീരഃ । ഉദങ്‌മുഖോ ദക്ഷിണകൂല ആസ്തേ സമുദ്രപത്‍ന്യാഃ സ്വസുതന്യസ്തഭാരഃ

ഇങ്ങനെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ രാജാവ് കുശഗൃഹത്തിന്മേൽ കിഴക്കേ കരയിൽ വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു; ഭാര്യയും മകനും സമുദ്രപുത്രിയോട് ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏവം ച തസ്മിന് നരദേവദേവേ പ്രായോപവിഷ്ടേ ദിവി ദേവസങ്ഘാഃ । പ്രശസ്യ ഭൂമൌ വ്യകിരന് പ്രസൂനൈഃ മുദാ മുഹുര്ദുന്ദുഭയശ്ച നേദുഃ

അങ്ങനെ മനുഷ്യരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും രാജാവ് ഉപവാസം തുടരുമ്പോൾ, ദേവതകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു; അവർ സന്തോഷത്തോടെ ഭൂമിയിൽ പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിച്ചു, ഇടയ്ക്കിടെ ദുന്ദുഭി മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങി.

മഹര്ഷയോ വൈ സമുപാഗതാ യേ പ്രശസ്യ സാധ്വിത്യനുമോദമാനാഃ । ഊചുഃ പ്രജാനുഗ്രഹശീലസാരാ യദുത്തമശ്ലോകഗുണാഭിരൂപമ്

അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മഹർഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു, നല്ലതാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചു; അവർ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായുള്ള ഈ പ്രവർത്തനം ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ന വാ ഇദം രാജര്ഷിവര്യ ചിത്രം ഭവത്സു കൃഷ്ണം സമനുവ്രതേഷു । യേഽധ്യാസനം രാജകിരീടജുഷ്ടം സദ്യോ ജഹുര്ഭഗവത്പാര്ശ്വകാമാഃ

കൃഷ്ണഭക്തരായ രാജർഷിമാരിൽ ഇതിൽ അതിശയിക്കാനൊന്നുമില്ല; അവർ രാജമകുടം അണിഞ്ഞിരുന്ന സിംഹാസനം ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചു.

സര്വേ വയം താവദിഹാസ്മഹേഽദ്യ കലേവരം യാവദസൌ വിഹായ । ലോകം പരം വിരജസ്കം വിശോകം യാസ്യത്യയം ഭാഗവതപ്രധാനഃ

നാം എല്ലാവരും ഇന്നിവിടെ തന്നെ ഇരിക്കും; അദ്ദേഹം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, ഈ ഭഗവത്ഭക്തപ്രധാനൻ രാഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത പരമലോകം പ്രാപിക്കും.

ആശ്രുത്യ തദ് ഋഷിഗണവചഃ പരീക്ഷിത് സമം മധുച്യുദ് ഗുരു ചാവ്യലീകമ് । ആഭാഷതൈനാനഭിനന്ദ്യ യുക്താന് ശുശ്രൂഷമാണശ്ചരിതാനി വിഷ്ണോഃ

മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പരിചിതനും മധുസൂദനനും ഗുരുവും കുറ്റമില്ലാതെ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

സമാഗതാഃ സര്വത ഏവ സര്വേ വേദാ യഥാ മൂര്തിധരാസ്ത്രിപൃഷ്ഠേ । നേഹാഥവാമുത്ര ച കശ്ചനാര്ഥ ഋതേ പരാനുഗ്രഹമാത്മശീലമ്

എല്ലാവരും എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമാണ് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വേദങ്ങൾ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെവിടെയായാലും, പരമക്ഷേമവും ആത്മസ്വഭാവവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ലക്ഷ്യമില്ല.

തതശ്ച വഃ പൃച്ഛ്യമിമം വിപൃച്ഛേ വിശ്രഭ്യ വിപ്രാ ഇതി കൃത്യതായാമ് । സര്വാത്മനാ മ്രിയമാണൈശ്ച കൃത്യം ശുദ്ധം ച തത്രാമൃശതാഭിയുക്താഃ

അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിശ്വാസത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു, മരണമാസന്നവർക്കു ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന്. അതിനായി, ശുദ്ധമായ കര്‍ത്തവ്യം എന്താണെന്ന് ആലോചിക്കണം.

തത്രാഭവദ് ഭഗവാന് വ്യാസപുത്രോ യദൃച്ഛയാ ഗാമടമാനോഽനപേക്ഷഃ । അലക്ഷ്യലിങ്ഗോ നിജലാഭതുഷ്ടോ വൃതശ്ച ബാലൈരവധൂതവേഷഃ

അപ്പോൾ, വ്യാസപുതനായ ഭഗവാൻ അവിടെ എത്തി. അവൻ യാദൃശ്ചികമായി ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു, ഒന്നും പ്രതീക്ഷിക്കാതെ. അവന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ അറിയാൻ കഴിയാത്തതായിരുന്നു; സ്വയം ലഭിച്ചതിൽ തൃപ്തനായി, കുട്ടികൾ ചുറ്റും, അവജ്ഞാവേഷം ധരിച്ചവനായി.

നിഗൂഢജത്രും പൃഥുതുങ്ഗവക്ഷസം ആവര്തനാഭിം വലിവല്ഗൂദരം ച । ദിഗമ്ബരം വക്ത്രവികീര്ണകേശം പ്രലമ്ബബാഹും സ്വമരോത്തമാഭമ്

ശ്യാമം സദാപീച്യവയോഽങ്ഗലക്ഷ്മ്യാ സ്ത്രീണാം മനോജ്ഞം രുചിരസ്മിതേന । പ്രത്യുത്ഥിതാസ്തേ മുനയഃ സ്വാസനേഭ്യഃ തല്ലക്ഷണജ്ഞാ അപി ഗൂഢവര്ചസമ്

അവന്റെ നിറം കറുപ്പായിരുന്നു; അവന്റെ യൗവനം എപ്പോഴും പുതുമയോടെ തിളങ്ങുന്നു; ശരീരഭാഗങ്ങളില്‍ ശുഭലക്ഷണങ്ങള്‍ കാണാം. മനോഹരമായ പുഞ്ചിരിയോടെ സ്ത്രീകളുടെ മനസ്സിനെ ആകര്‍ഷിക്കുന്നു. അവന്റെ മഹത്വം മറഞ്ഞിരുന്നിട്ടും, അതറിയുന്ന മഹര്‍ഷിമാരും അവനെ ആദരിച്ച് ഇരിപ്പിടങ്ങളില്‍ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് നിന്നു.

സ വിഷ്ണുരാതോഽതിഥയ ആഗതായ തസ്മൈ സപര്യാം ശിരസാഽഽജഹാര । തതോ നിവൃത്താ ഹ്യബുധാഃ സ്ത്രിയോഽര്ഭകാ മഹാസനേ സോപവിവേശ പൂജിതഃ

വിഷ്ണുരാതന്‍ ആ അതിഥിയായ മഹാനെ ആദരപൂര്‍വ്വം തലവാങ്ങി ആരാധിച്ചു. പിന്നെ, അവിടെയുള്ള സ്ത്രീകളും കുട്ടികളും പിന്മാറിയ ശേഷം, ആ മഹാനെ വലിയ ഇരിപ്പിടത്തില്‍ ആദരപൂര്‍വ്വം ഇരുത്തി.

സ സംവൃതസ്തത്ര മഹാന് മഹീയസാം ബ്രഹ്മര്ഷിരാജര്ഷിദേവര്ഷി സങ്ഘൈഃ । വ്യരോചതാലം ഭഗവാന് യഥേന്ദുഃ ഗ്രഹര്ക്ഷതാരാനികരൈഃ പരീതഃ

അവിടെ ബ്രഹ്മര്‍ഷിമാരുടെയും രാജര്‍ഷിമാരുടെയും ദേവര്‍ഷിമാരുടെയും വലിയ കൂട്ടത്തിലൂടെ ആ മഹാനായ മഹര്‍ഷി ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. അവിടുത്തെ പ്രകാശം, ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും ചുറ്റും നില്‍ക്കുമ്പോള്‍ ചന്ദ്രന്‍ തിളങ്ങുന്നതുപോലെയായിരുന്നു.

പ്രശാന്തമാസീനമകുണ്ഠമേധസം മുനിം നൃപോ ഭാഗവതോഽഭ്യുപേത്യ । പ്രണമ്യ മൂര്ധ്നാവഹിതഃ കൃതാഞ്ജലിഃ നത്വാ ഗിരാ സൂനൃതയാന്വപൃച്ഛത്

ശാന്തനും അക്ഷയമായ ജ്ഞാനമുള്ളവനുമായ ആ മഹര്‍ഷിയുടെ സമീപത്ത് ഭക്തനായ രാജാവ് എത്തി. തലവാങ്ങി കയ്യുകൂപ്പി ആദരവോടെ വന്ദിച്ച്, സ്നേഹപൂര്‍വ്വം വാക്കുകള്‍ പറഞ്ഞു ചോദിച്ചു.

പരീക്ഷിദുവാച । അഹോ അദ്യ വയം ബ്രഹ്മന് സത്സേവ്യാഃ ക്ഷത്രബന്ധവഃ । കൃപയാതിഥിരൂപേണ ഭവദ്‌ഭിസ്തീര്ഥകാഃ കൃതാഃ

പരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനേ, ഇന്ന് ഞങ്ങള്‍ കഷ്ട്രിയരായ ഈ കുടുംബം നിങ്ങളെപ്പോലെയുള്ള മഹാന്മാരെ സേവിക്കാന്‍ യോഗ്യരായി. നിങ്ങളുടെ ദയയാല്‍ അതിഥിയായി വന്നതുകൊണ്ട് നമ്മുടെ ദേശം പുണ്യമായിരിക്കുന്നു.

യേഷാം സംസ്മരണാത് പുംസാം സദ്യഃ ശുദ്ധ്യന്തി വൈ ഗൃഹാഃ । കിം പുനര്ദര്ശനസ്പര്ശ പാദശൌചാസനാദിഭിഃ

നിങ്ങളെ ഓര്‍ക്കുന്നതു കൊണ്ടു തന്നെ മനുഷ്യരുടെ വീടുകള്‍ ഉടന്‍ ശുദ്ധിയാകും. പിന്നെ നിങ്ങളെ കാണുന്നത്, സ്പര്‍ശിക്കുന്നത്, പാദം കഴുകുന്നത്, ഇരിപ്പിടം നല്‍കുന്നത്—ഇതൊക്കെയാണെങ്കില്‍ എത്ര വലിയ ഫലമാകും!

സാന്നിധ്യാത്തേ മഹായോഗിന് പാതകാനി മഹാന്ത്യപി । സദ്യോ നശ്യന്തി വൈ പുംസാം വിഷ്ണോരിവ സുരേതരാഃ

മഹായോഗിയേ, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം കൊണ്ടു പോലും വലിയ പാപങ്ങള്‍ ഉടന്‍ നശിക്കുന്നു; വിഷ്ണു ദാനവരെ നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

അപി മേ ഭഗവാന് പ്രീതഃ കൃഷ്ണഃ പാണ്ഡുസുതപ്രിയഃ । പൈതൃഷ്വസേയപ്രീത്യര്ഥം തദ്‍ഗോത്രസ്യാത്തബാന്ധവഃ

പാണ്ഡുവിന്റെ പുത്രന്മാരെ സ്നേഹിക്കുന്ന കൃഷ്ണന്‍ എന്ന ഭഗവാന്‍ എന്നില്‍ പ്രസന്നനാകട്ടെ. തന്റെ പിതൃസഹോദരിയുടെ കുടുംബത്തെ സ്നേഹിച്ച് അവന്‍ സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

അന്യഥാ തേഽവ്യക്തഗതേഃ ദര്ശനം നഃ കഥം നൃണാമ് । നിതരാം മ്രിയമാണാനാം സംസിദ്ധസ്യ വനീയസഃ

അല്ലെങ്കില്‍, അവ്യക്തമായ മനസ്സുള്ള, വനം വസിക്കുന്ന, സിദ്ധനായ നിങ്ങളെ, മരണത്തോട് നേരിടുന്ന നമ്മളെപ്പോലെയുള്ള മനുഷ്യര്‍ക്ക് എങ്ങനെ കാണാന്‍ സാധിക്കും?

അതഃ പൃച്ഛാമി സംസിദ്ധിം യോഗിനാം പരമം ഗുരുമ് । പുരുഷസ്യേഹ യത്കാര്യം മ്രിയമാണസ്യ സര്വഥാ

അതുകൊണ്ട്, മഹായോഗിമാരുടെ പരമഗുരുവേ, മരണസമീപം വന്നപ്പോള്‍ മനുഷ്യന്‍ ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് ഞാന്‍ ചോദിക്കുന്നു.

യച്ഛ്രോതവ്യമഥോ ജപ്യം യത്കര്തവ്യം നൃഭിഃ പ്രഭോ । സ്മര്തവ്യം ഭജനീയം വാ ബ്രൂഹി യദ്വാ വിപര്യയമ്

പ്രഭുവേ, മനുഷ്യര്‍ എന്ത് കേള്‍ക്കണം, ജപിക്കണം, ചെയ്യണം, ഓര്‍ക്കണം, ഭജിക്കണം, അല്ലെങ്കില്‍ ഇതിന് വിപരീതമായി എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കില്‍ അതും ദയവായി പറയണം.

നൂനം ഭഗവതോ ബ്രഹ്മന് ഗൃഹേഷു ഗൃഹമേധിനാമ് । ന ലക്ഷ്യതേ ഹ്യവസ്ഥാനം അപി ഗോദോഹനം ക്വചിത്

ബ്രാഹ്മണനേ, ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം ഗൃഹസ്ഥരുടെ വീടുകളില്‍ കാണപ്പെടുന്നില്ല; പശുവിനെ പാല്‍കടയ്ക്കുന്ന സമയത്തുപോലും.

സൂത ഉവാച । ഏവമാഭാഷിതഃ പൃഷ്ടഃ സ രാജ്ഞാ ശ്ലക്ഷ്ണയാ ഗിരാ । പ്രത്യഭാഷത ധര്മജ്ഞോ ഭഗവാന് ബാദരായണിഃ

സൂതന്‍ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ രാജാവിന്റെ സ്നേഹപൂര്‍വ്വമായ വാക്കുകള്‍ കേട്ട ശേഷം, ധര്‍മ്മത്തെ അറിയുന്ന ബാദരായണിയുടെ പുത്രന്‍ മറുപടി പറഞ്ഞു.