ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ആരാധനം ഭഗവത ഈഹമാനാ നിരാശിഷഃ। യേ തു നേച്ഛന്ത്യപി പരം തേ സ്വാര്ഥകുശലാഃ സ്മൃതാഃ

'ആശകൾ ഇല്ലാതെ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നവർ, ഒന്നും ആഗ്രഹിക്കാതിരുന്നാലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ ജ്ഞാനികളാണ്; സ്വാർത്ഥം മാത്രം നോക്കുന്നവർക്ക് അങ്ങനെ പറയാനാവില്ല.'

ആരാധ്യാത്മപ്രദം ദേവം സ്വാത്മാനം ജഗദീശ്വരമ്। കോ വൃണീത ഗുണസ്പര്ശം ബുധഃ സ്യാന്നരകേഽപി യത്

'സ്വാത്മാവിനെയും ലോകാധിപതിയെയും ദൈവത്തെ ആരാധിക്കാമെങ്കിൽ, ജ്ഞാനിയാരാണ് നരകത്തിലേക്കും നയിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളുടെ സ്പർശം തിരഞ്ഞെടുക്കുക?'

തദിദം മമ ദൌര്ജന്യം ബാലിശസ്യ മഹീയസി। ക്ഷന്തുമര്ഹസി മാതസ്ത്വം ദിഷ്ട്യാ ഗര്ഭോ മൃതോത്ഥിതഃ

'അമ്മേ, ഞാൻ ബാലിഷനും ദുഷ്ടനും ആയതിനാൽ ചെയ്ത ഈ വലിയ പാപം നീ ക്ഷമിക്കണം. ഭാഗ്യവശാൽ നിന്റെ ഗർഭം വീണ്ടും ജീവിച്ചു.'

ശ്രീശുക ഉവാച। ഇന്ദ്രസ്തയാഭ്യനുജ്ഞാതഃ ശുദ്ധഭാവേന തുഷ്ടയാ। മരുദ്ഭിഃ സഹ താം നത്വാ ജഗാമ ത്രിദിവം പ്രഭുഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അവളാൽ അനുമതി ലഭിച്ച ഇന്ദ്രൻ, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയോടെ സന്തോഷത്തോടെ, മരുതുകളോടൊപ്പം അവളെ വണങ്ങി സ്വർഗത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

ഏവം തേ സര്വമാഖ്യാതം യന്മാം ത്വം പരിപൃച്ഛസി। മങ്ഗലം മരുതാം ജന്മ കിം ഭൂയഃ കഥയാമി തേ

'നീ എന്നോട് ചോദിച്ച എല്ലാം, മരുതുകളുടെ മംഗളജനനം, ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഇനി എന്ത് പറയണം?'

സൂത ഉവാച । മഹീപതിസ്ത്വഥ തത്കര്മ ഗര്ഹ്യം വിചിന്തയന് നാത്മകൃതം സുദുര്മനാഃ । അഹോ മയാ നീചമനാര്യവത്കൃതം നിരാഗസി ബ്രഹ്മണി ഗൂഢതേജസി

സൂതൻ പറഞ്ഞു: രാജാവ്, താൻ ചെയ്തതല്ലാത്ത ആ അപകീർത്തികരമായ പ്രവൃത്തി ആലോചിച്ച്, 'ഹായ്, പാപമില്ലാത്ത, അദൃശ്യശക്തിയുള്ള ബ്രാഹ്മണനോട് ഞാൻ അനാചാരിയായ പോലെ പെരുമാറി' എന്ന് ദുഃഖത്തോടെ വിചാരിച്ചു.

ധ്രുവം തതോ മേ കൃതദേവഹേലനാദ് ദുരത്യയം വ്യസനം നാതിദീര്ഘാത് । തദസ്തു കാമം ഹ്യഘനിഷ്കൃതായ മേ യഥാ ന കുര്യാം പുനരേവമദ്ധാ

'ദൈവങ്ങളെ അവഗണിച്ചതിനാൽ എനിക്ക് അതികഠിനമായ ഒരു ദുരന്തം ഉടൻ സംഭവിക്കുമെന്നു ഉറപ്പാണ്. അതു വരട്ടെ, എന്റെ പാപം ശുദ്ധീകരിക്കാൻ, ഞാൻ ഇനി ഇങ്ങനെയൊന്നും ചെയ്യാതിരിക്കട്ടെ.'

അദ്യൈവ രാജ്യം ബലമൃദ്ധകോശം പ്രകോപിതബ്രഹ്മകുലാനലോ മേ । ദഹത്വഭദ്രസ്യ പുനര്ന മേഽഭൂത് പാപീയസീ ധീര്ദ്വിജദേവഗോഭ്യഃ

'ഇന്ന് തന്നെ, എന്റെ രാജ്യം, ശക്തി, സമ്പത്തുകൾ, കോപിതനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ ക്രോധാഗ്നി ദഹിപ്പിക്കട്ടെ. ഞാൻ ഇനി ബ്രാഹ്മണന്മാരോടോ, ദേവന്മാരോടോ, പശുക്കളോടോ ദുഷ്ടചിന്തകൾ വയ്ക്കരുത്.'

സ ചിന്തയന്നിത്ഥമഥാശൃണോദ് യഥാ മുനേഃ സുതോക്തോ നിര്‌ഋതിസ്തക്ഷകാഖ്യഃ । സ സാധു മേനേ ന ചിരേണ തക്ഷകാ നലം പ്രസക്തസ്യ വിരക്തികാരണമ്

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, മുനിയുടെ മകൻ തക്ഷക എന്ന നാമത്തിൽ മരണശിക്ഷ പ്രഖ്യാപിച്ചതായി അവൻ കേട്ടു. അതിനെ നല്ലതാണെന്ന് വിചാരിച്ചു, കാരണം തക്ഷക ഉടൻ തന്നെ ഈ ആശക്തിയുള്ളവനിൽ വിരക്തി വരുത്തും.

അഥോ വിഹായേമമമും ച ലോകം വിമര്ശിതൌ ഹേയതയാ പുരസ്താത് । കൃഷ്ണാങ്‌ഘ്രിസേവാമധിമന്യമാന ഉപാവിശത് പ്രായമമര്ത്യനദ്യാമ്

അപ്പോൾ, ഈ ലോകവും അന്ത്യലോകവും ഉപേക്ഷിച്ച്, അവയുടെ മൂല്യം മുൻകൂട്ടി വിലയിരുത്തി, കൃഷ്ണന്റെ പാദസേവനത്തിൽ മനസ്സു നിർത്തി, അമരനദിയുടെ തീരത്ത് ഉപവാസം ആരംഭിച്ചു.

യാ വൈ ലസച്ഛ്രീതുലസീവിമിശ്ര കൃഷ്ണാങ്‌ഘ്രിരേണ്വഭ്യധികാമ്ബുനേത്രീ । പുനാതി ലോകാനുഭയത്ര സേശാന് കസ്താം ന സേവേത മരിഷ്യമാണഃ

കൃഷ്ണന്റെ പാദധൂളി കലർന്നതും, ഗംഗയേക്കാൾ വിശുദ്ധിയുള്ളതുമായ ആ നദിയുടെ വെള്ളം, ലോകങ്ങളെയും അവയുടെ അധിപന്മാരെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. മരണം നേരിടുന്നവൻ ആരാണ് അവളെ സേവിക്കാതിരിക്കുന്നത്?

ഇതി വ്യവച്ഛിദ്യ സ പാണ്ഡവേയഃ പ്രായോപവേശം പ്രതി വിഷ്ണുപദ്യാമ് । ദധൌ മുകുന്ദാങ്‌ഘ്രിമനന്യഭാവോ മുനിവ്രതോ മുക്തസമസ്തസങ്ഗഃ

ഇങ്ങനെ തീരുമാനിച്ച പാണ്ഡുവംശജൻ, വിഷ്ണുപദതീരത്ത് പ്രായോപവാസം സ്വീകരിച്ചു. മുകുന്ദന്റെ പാദങ്ങളിൽ മാത്രം മനസ്സു നിർത്തി, മുനിവ്രതം പാലിച്ച്, എല്ലാ ബന്ധങ്ങളും വിട്ട് ഇരുന്നു.

തത്രോപജഗ്മുര്ഭുവനം പുനാനാ മഹാനുഭാവാ മുനയഃ സശിഷ്യാഃ । പ്രായേണ തീര്ഥാഭിഗമാപദേശൈഃ സ്വയം ഹി തീര്ഥാനി പുനന്തി സന്തഃ

അവിടെ ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന മഹാനുഭാവികളായ മഹർഷിമാർ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം എത്തിയപ്പോൾ, ഭൂരിഭാഗവും തീർത്ഥയാത്രയുടെ പേരിലാണ് വന്നത്. കാരണം, സന്മാർഗ്ഗികൾ തന്നെയാണ് തീർത്ഥങ്ങൾക്കും വിശുദ്ധത നൽകുന്നത്.

അത്രിര്വസിഷ്ഠശ്ച്യവനഃ ശരദ്വാന് അരിഷ്ടനേമിര്ഭൃഗുരങ്‌ഗിരാശ്ച । പരാശരോ ഗാധിസുതോഽഥ രാമ ഉതഥ്യ ഇന്ദ്രപ്രമദേധ്മവാഹൌ

അത്രി, വസിഷ്ഠൻ, ച്യവനൻ, ശരദ്വാൻ, അരിഷ്ടനേമി, ഭൃഗു, അങ്കിരാസ്, പരാശരൻ, ഗാധിയുടെ മകൻ, രാമൻ, ഉതത്യൻ, ഇന്ദ്രപ്രമദൻ, ഇട്മവാഹൻ ഇവരും എത്തിയിരുന്നു.

മേധാതിഥിര്ദേവല ആര്ഷ്ടിഷേണോ ഭാരദ്വാജോ ഗൌതമഃ പിപ്പലാദഃ । മൈത്രേയ ഔര്വഃ കവഷഃ കുമ്ഭയോനിഃ ദ്വൈപായനോ ഭഗവാന് നാരദശ്ച

മെധാതിഥി, ദേവലൻ, ആർഷ്ടിഷേണൻ, ഭാരദ്വാജൻ, ഗൗതമൻ, പിപ്പലാദൻ, മൈത്രേയൻ, ഔർവൻ, കവഷൻ, കുംഭയോനി, ദ്വൈപായനൻ, മഹാനായ നാരദൻ ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു.

അന്യേ ച ദേവര്ഷിബ്രഹ്മര്ഷിവര്യാ രാജര്ഷിവര്യാ അരുണാദയശ്ച । നാനാര്ഷേയപ്രവരാന് സമേതാന് അഭ്യര്ച്യ രാജാ ശിരസാ വവന്ദേ

മറ്റു ദേവർഷിമാരും ബ്രഹ്മർഷിമാരും രാജർഷിമാരും അരുണനും കൂട്ടുകാരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. അങ്ങനെ മഹർഷിമാരുടെ സന്തതികളായ മഹാനുഭാവികളെ രാജാവ് ആദരപൂർവ്വം വണങ്ങി, തലകുനിഞ്ഞ് സ്നേഹത്തോടെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.

സുഖോപവിഷ്ടേഷ്വഥ തേഷു ഭൂയഃ കൃതപ്രണാമഃ സ്വചികീര്ഷിതം യത് । വിജ്ഞാപയാമാസ വിവിക്തചേതാ ഉപസ്ഥിതോഽഗ്രേഽഭിഗൃഹീതപാണിഃ

അവർ എല്ലാവരും സുഖമായി ഇരുന്നപ്പോൾ രാജാവ് വിനയപൂർവ്വം പ്രണാമം അർപ്പിച്ച്, മനസ്സിൽ വ്യക്തതയോടെ തന്റെ ആഗ്രഹം നടപ്പാക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച്, ഇരുവരുടെയും മുന്നിൽ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുകയായിരുന്നു.

രാജോവാച അഹോ വയം ധന്യതമാ നൃപാണാം മഹത്തമാനുഗ്രഹണീയശീലാഃ । രാജ്ഞാം കുലം ബ്രാഹ്മണപാദശൌചാദ് ദൂരാദ് വിസൃഷ്ടം ബത ഗര്ഹ്യകര്മ

രാജാവ് പറഞ്ഞു: രാജാക്കന്മാരിൽ ഞങ്ങൾ ഏറ്റവും ഭാഗ്യവാന്മാരാണ്, മഹാന്മാർക്ക് ദയയും അനുഗ്രഹവും ലഭിച്ചതുകൊണ്ട്. ബ്രാഹ്മണരുടെ പാദങ്ങൾ അവഗണിച്ചതിനാൽ രാജവംശം അകറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അഹോ, അതൊരു അപകീർത്തികരമായ കാര്യമാണ്.

തസ്യൈവ മേഽഘസ്യ പരാവരേശോ വ്യാസക്തചിത്തസ്യ ഗൃഹേഷ്വഭീക്ഷ്ണമ് । നിര്വേദമൂലോ ദ്വിജശാപരൂപോ യത്ര പ്രസക്തോ ഭയമാശു ധത്തേ

എനിക്ക്, സകലത്തിന്റെയും ഇശ്വരനായ ഭഗവാൻ, വീട്ടുജീവിതത്തിൽ മനസ്സ് അകപ്പെട്ടു കിടക്കുന്നതു കണ്ടു, ദ്വിജന്മാരുടെ വാക്കുകളിൽ നിന്ന് വിരക്തി ഉണർത്തി; കാരണം, അതിൽ ആസ്വാദനം ഉണ്ടെങ്കിൽ ഉടൻ ഭയം വരും.

തം മോപയാതം പ്രതിയന്തു വിപ്രാ ഗങ്ഗാ ച ദേവീ ധൃതചിത്തമീശേ । ദ്വിജോപസൃഷ്ടഃ കുഹകസ്തക്ഷകോ വാ ദശത്വലം ഗായത വിഷ്ണുഗാഥാഃ

ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നതിൽ നിങ്ങൾ കൂടെ ഇരിക്കണം, എന്റെ മനസ്സ് ഭഗവാനിൽ സ്ഥിരമായി, ഗംഗാദേവിയും കൂടെ. ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപം കൊണ്ടോ, ടക്ഷകൻ എന്ന പാമ്പ് കൊണ്ടോ സംഭവിക്കട്ടെ; അതുവരെ, വിഷ്ണുവിന്റെ മഹത്വം പാടുക.

പുനശ്ച ഭൂയാദ്‍ഭഗവത്യനന്തേ രതിഃ പ്രസങ്ഗശ്ച തദാശ്രയേഷു । മഹത്സു യാം യാമുപയാമി സൃഷ്ടിം മൈത്ര്യസ്തു സര്വത്ര നമോ ദ്വിജേഭ്യഃ

എനിക്ക് വീണ്ടും അനന്തനായ ഭഗവാനിലേക്കും അവനെ ആശ്രയിക്കുന്നവരിലേക്കും ഭക്തിയും സ്നേഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ. എവിടെയായാലും മഹാന്മാരുടെ ഇടയിൽ ജനിച്ചാൽ എല്ലായിടത്തും സൗഹൃദം നിലനില്ക്കട്ടെ; ബ്രാഹ്മണന്മാരെ ഞാൻ വന്ദിക്കുന്നു.

ഇതി സ്മ രാജാധ്യവസായയുക്തഃ പ്രാചീനമൂലേഷു കുശേഷു ധീരഃ । ഉദങ്‌മുഖോ ദക്ഷിണകൂല ആസ്തേ സമുദ്രപത്‍ന്യാഃ സ്വസുതന്യസ്തഭാരഃ

ഇങ്ങനെ ഉറച്ച മനസ്സോടെ രാജാവ് കുശഗൃഹത്തിന്മേൽ കിഴക്കേ കരയിൽ വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഇരുന്നു; ഭാര്യയും മകനും സമുദ്രപുത്രിയോട് ഏൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

ഏവം ച തസ്മിന് നരദേവദേവേ പ്രായോപവിഷ്ടേ ദിവി ദേവസങ്ഘാഃ । പ്രശസ്യ ഭൂമൌ വ്യകിരന് പ്രസൂനൈഃ മുദാ മുഹുര്ദുന്ദുഭയശ്ച നേദുഃ

അങ്ങനെ മനുഷ്യരുടെയും ദേവന്മാരുടെയും രാജാവ് ഉപവാസം തുടരുമ്പോൾ, ദേവതകൾ ആകാശത്തിൽ നിന്നു അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു; അവർ സന്തോഷത്തോടെ ഭൂമിയിൽ പുഷ്പങ്ങൾ ചിതറിച്ചു, ഇടയ്ക്കിടെ ദുന്ദുഭി മൃദംഗങ്ങൾ മുഴങ്ങി.

മഹര്ഷയോ വൈ സമുപാഗതാ യേ പ്രശസ്യ സാധ്വിത്യനുമോദമാനാഃ । ഊചുഃ പ്രജാനുഗ്രഹശീലസാരാ യദുത്തമശ്ലോകഗുണാഭിരൂപമ്

അവിടെ എത്തിയിരുന്ന മഹർഷിമാർ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു, നല്ലതാണെന്ന് അംഗീകരിച്ചു; അവർ പറഞ്ഞു: ജനങ്ങളുടെ ക്ഷേമത്തിനായുള്ള ഈ പ്രവർത്തനം ഉത്തമശ്ലോകനായ ഭഗവാന്റെ ഗുണങ്ങൾ കൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ന വാ ഇദം രാജര്ഷിവര്യ ചിത്രം ഭവത്സു കൃഷ്ണം സമനുവ്രതേഷു । യേഽധ്യാസനം രാജകിരീടജുഷ്ടം സദ്യോ ജഹുര്ഭഗവത്പാര്ശ്വകാമാഃ

കൃഷ്ണഭക്തരായ രാജർഷിമാരിൽ ഇതിൽ അതിശയിക്കാനൊന്നുമില്ല; അവർ രാജമകുടം അണിഞ്ഞിരുന്ന സിംഹാസനം ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ച് ഭഗവാന്റെ സാന്നിധ്യം മാത്രം ആഗ്രഹിച്ചു.

സര്വേ വയം താവദിഹാസ്മഹേഽദ്യ കലേവരം യാവദസൌ വിഹായ । ലോകം പരം വിരജസ്കം വിശോകം യാസ്യത്യയം ഭാഗവതപ്രധാനഃ

നാം എല്ലാവരും ഇന്നിവിടെ തന്നെ ഇരിക്കും; അദ്ദേഹം ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച ശേഷം, ഈ ഭഗവത്ഭക്തപ്രധാനൻ രാഗവും ദുഃഖവും ഇല്ലാത്ത പരമലോകം പ്രാപിക്കും.

ആശ്രുത്യ തദ് ഋഷിഗണവചഃ പരീക്ഷിത് സമം മധുച്യുദ് ഗുരു ചാവ്യലീകമ് । ആഭാഷതൈനാനഭിനന്ദ്യ യുക്താന് ശുശ്രൂഷമാണശ്ചരിതാനി വിഷ്ണോഃ

മഹർഷിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, പരിചിതനും മധുസൂദനനും ഗുരുവും കുറ്റമില്ലാതെ അവരെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു; വിഷ്ണുവിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹത്തോടെ സംസാരിച്ചു.

സമാഗതാഃ സര്വത ഏവ സര്വേ വേദാ യഥാ മൂര്തിധരാസ്ത്രിപൃഷ്ഠേ । നേഹാഥവാമുത്ര ച കശ്ചനാര്ഥ ഋതേ പരാനുഗ്രഹമാത്മശീലമ്

എല്ലാവരും എല്ലാ ദിക്കുകളിൽ നിന്നുമാണ് ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നത്, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും വേദങ്ങൾ രൂപം എടുക്കുന്നതുപോലെ. ഇവിടെ അല്ലെങ്കിൽ മറ്റെവിടെയായാലും, പരമക്ഷേമവും ആത്മസ്വഭാവവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും ലക്ഷ്യമില്ല.

തതശ്ച വഃ പൃച്ഛ്യമിമം വിപൃച്ഛേ വിശ്രഭ്യ വിപ്രാ ഇതി കൃത്യതായാമ് । സര്വാത്മനാ മ്രിയമാണൈശ്ച കൃത്യം ശുദ്ധം ച തത്രാമൃശതാഭിയുക്താഃ

അതിനാൽ, ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിശ്വാസത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു, മരണമാസന്നവർക്കു ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന്. അതിനായി, ശുദ്ധമായ കര്‍ത്തവ്യം എന്താണെന്ന് ആലോചിക്കണം.