ശ്രീമദ്ഭാഗവതപുരാണമ്

ഇദം മമാചക്ഷ്വ തവാധിമൂലം വസുന്ധരേ യേന വികര്ശിതാസി । കാലേന വാ തേ ബലിനാം ബലീയസാ സുരാര്ചിതം കിം ഹൃതമമ്ബ സൌഭഗമ്

ഭൂമിദേവി, നിന്നെ വേദനിപ്പിച്ച ദുഃഖത്തിന്റെ മൂലകാരണം എന്റോടു പറയൂ. ദേവന്മാർ ആരാധിച്ച നിന്റെ സൗഭാഗ്യം, ഏറ്റവും ശക്തനായ കാലൻ കൊണ്ടു നഷ്ടമായതാണോ?

ധരണ്യുവാച ഭവാന് ഹി വേദ തത്സര്വം യന്മാം ധര്മാനുപൃച്ഛസി । ചതുര്ഭിര്വര്തസേ യേന പാദൈര്ലോകസുഖാവഹൈഃ

ഭൂമി പറഞ്ഞു: ധർമ്മമേ, നീ ചോദിക്കുന്നതെല്ലാം നീയേ അറിയുന്നവയാണ്. ലോകത്തിന് സുഖം നൽകുന്ന നാലു കാലുകളും നീ നിലനിറുത്തുന്നവനല്ലേ.

സത്യം ശൌചം ദയാ ക്ഷാന്തിസ്ത്യാഗഃ സന്തോഷ ആര്ജവമ് । ശമോ ദമസ്തപഃ സാമ്യം തിതിക്ഷോപരതിഃ ശ്രുതമ്

സത്യവും, ശുദ്ധിയും, കരുണയും, ക്ഷമയും, ത്യാഗവും, സന്തോഷവും, നേരുമനസ്സും, മനസ്സിന്റെ ശാന്തിയും, സ്വയംനിയന്ത്രണവും, തപസ്സും, സമത്വവും, സഹിഷ്ണുതയും, വേര്പ്പെടൽ, പഠനം —

ജ്ഞാനം വിരക്തിരൈശ്വര്യം ശൌര്യം തേജോ ബലം സ്മൃതിഃ । സ്വാതന്ത്ര്യം കൌശലം കാന്തിര്ധൈര്യം മാര്ദവമേവ ച

ജ്ഞാനം, വിരക്തി, ഐശ്വര്യം, വീര്യം, തേജസ്, ബലം, ഓർമ്മ, സ്വാതന്ത്ര്യം, കഴിവ്, ഭംഗി, ധൈര്യം, സൗമ്യത —

പ്രാഗല്ഭ്യം പ്രശ്രയഃ ശീലം സഹ ഓജോ ബലം ഭഗഃ । ഗാമ്ഭീര്യം സ്ഥൈര്യമാസ്തിക്യം കീര്തിര്മാനോഽനഹങ്കൃതിഃ

ധൈര്യവും, വിനയവും, നല്ല പെരുമാറ്റവും, സഹനശക്തിയും, ഊർജ്ജവും, ബലവും, സമ്പത്തും, ആഴവും, സ്ഥിരതയും, ആസ്തികത്വം, കീർത്തി, മാന്യത, അഹങ്കാരമില്ലായ്മ —

ഏതേ ചാന്യേ ച ഭഗവന്നിത്യാ യത്ര മഹാഗുണാഃ । പ്രാര്ഥ്യാ മഹത്ത്വമിച്ഛദ്ഭിര്ന വിയന്തി സ്മ കര്ഹിചിത്

ഭഗവാനേ, ഈ മഹത്തായ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം എന്നും നിനക്കുണ്ട്; മഹത്വം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ഇവയെ തേടുന്നു, അവ നിനക്കിൽ ഒരിക്കലും കുറയുന്നില്ല.

തേനാഹം ഗുണപാത്രേണ ശ്രീനിവാസേന സാമ്പ്രതമ് । ശോചാമി രഹിതം ലോകം പാപ്മനാ കലിനേക്ഷിതമ്

അതിനാലാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ ദുഃഖിക്കുന്നത്, എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെയും നിധിയായ ശ്രീനിവാസൻ ഇല്ലാതായ ഈ ലോകം, കലിയുഗത്തിന്റെ പാപഭാവം കൊണ്ടു ബാധിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

ആത്മാനം ചാനുശോചാമി ഭവന്തം ചാമരോത്തമമ് । ദേവാന് പിതൄനൃഷീന് സാധൂന് സര്വാന് വര്ണാംസ്തഥാശ്രമാന്

ഞാൻ എന്റെതന്നെയും, ഭവാൻ എന്ന രാജശ്രേഷ്ഠന്റെതന്നെയും, ദേവന്മാരുടെയും പിതാക്കളുടെയും ഋഷിമാരുടെയും സന്മാർഗ്ഗികളുടെയും, എല്ലാ വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെയും ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു.

ബ്രഹ്മാദയോ ബഹുതിഥം യദപാങ്ഗമോക്ഷ കാമാസ്തപഃ സമചരന് ഭഗവത്പ്രപന്നാഃ । സാ ശ്രീഃ സ്വവാസമരവിന്ദവനം വിഹായ യത്പാദസൌഭഗമലം ഭജതേഽനുരക്താ

ബ്രഹ്മാദികൾ പോലും ഭഗവാന്റെ ഒരു കണികാവലോകനം നേടാൻ തീവ്രമായ തപസ്സുകൾ ചെയ്തു. എന്നാൽ ശ്രീദേവി തന്റെ സ്വസ്ഥലമായ താമരവനവും ഉപേക്ഷിച്ച്, ഭഗവാന്റെ പാദധൂളിയിൽ അനുരാഗത്തോടെ ഭക്തിപൂർവ്വം ശിരസ്നമിക്കുന്നു.

* തസ്യാഹമബ്ജകുലിശാങ്കുശകേതുകേതൈഃ ശ്രീമത്പദൈര്ഭഗവതഃ സമലങ്കൃതാങ്ഗീ । ത്രീനത്യരോച ഉപലഭ്യ തതോ വിഭൂതിം ലോകാന് സ മാം വ്യസൃജദുത്സ്മയതീം തദന്തേ

ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ താമര, വജ്രം, അങ്കുശം, പതാക തുടങ്ങിയ ചിഹ്നങ്ങൾകൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഞാൻ, അത്തരം മഹിമ ലഭിച്ചിട്ടും ഭഗവാന്റെ അനുകൂല്യം നേടാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അവസാനം അവൻ എന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചു, ലോകങ്ങളും എന്നെ അവഗണിച്ചു.

* യോ വൈ മമാതിഭരമാസുരവംശരാജ്ഞാമ് അക്ഷൌഹിണീശതമപാനുദദാത്മതന്ത്രഃ । ത്വാം ദുഃസ്ഥമൂനപദമാത്മനി പൌരുഷേണ സമ്പാദയന് യദുഷു രമ്യമബിഭ്രദങ്ഗമ്

അസുരവംശരാജാക്കന്മാരുടെ നൂറുകൂട്ടം സൈന്യങ്ങൾ കൊണ്ട് ഭൂമിയിൽ ഉണ്ടായ അത്യന്തഭാരം തന്റെ ശക്തിയാൽ നീക്കിയവൻ, തളർന്ന നിലയിലായിരുന്ന നിന്നെ ശക്തിയോടെ നിലനിര്‍ത്തി, യദുകുലത്തിൽ മനോഹരമായ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ച് അവരെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

* കാ വാ സഹേത വിരഹം പുരുഷോത്തമസ്യ പ്രേമാവലോകരുചിരസ്മിതവല്ഗുജല്പൈഃ । സ്ഥൈര്യം സമാനമഹരന്മധുമാനിനീനാം രോമോത്സവോ മമ യദങ്ഘ്രിവിടങ്കിതായാഃ

പരമപുരുഷനോടു വേർപാട് സഹിക്കാൻ ആര്ക്ക് കഴിയും? അവന്റെ പ്രേമപൂർണ്ണമായ കാഴ്ചകളും, പ്രകാശമുള്ള പുഞ്ചിരിയും, മധുരമായ വാക്കുകളും, തേനീച്ചകളുടേയും സ്ഥിരത കവർന്നെടുക്കുന്നു. അവന്റെ പാദചിഹ്നങ്ങൾകൊണ്ടു അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട എന്റെ ശരീരത്തിൽ പോലും ആനന്ദം നിറയുന്നു.

* തയോരേവം കഥയതോഃ പൃഥിവീധര്മയോസ്തദാ । പരീക്ഷിന്നാമ രാജര്ഷിഃ പ്രാപ്തഃ പ്രാചീം സരസ്വതീമ്

ഇങ്ങനെ ഭൂമിയും ധർമ്മനും സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, രാജർഷിയായ പരിചിത്ത് പൂർവദിശയിലുള്ള സർസ്വതീനദിയുടെ തീരത്ത് എത്തി.

( അനുഷ്ടുപ് ) നമസ്തുഭ്യം ഭഗവതേ പുരുഷായ മഹാത്മനേ । ഭൂതാവാസായ ഭൂതായ പരായ പരമാത്മനേ

നിനക്കു വന്ദനം, ഭഗവാനേ, മഹാത്മാവേ, എല്ലാ ജീവികളുടെ ആധാരമായവനേ, സകലത്തിന്റെയും കാരണമായ പരമാത്മാവേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

ജ്ഞാനവിജ്ഞാനനിധയേ ബ്രഹ്മണേഽനന്തശക്തയേ । അഗുണായാവികാരായ നമസ്തേഽപ്രാകൃതായ ച

ജ്ഞാനവും വിവേകവും നിറഞ്ഞവനേ, പരബ്രഹ്മവുമായ അനന്തശക്തിയുള്ളവനേ, ഗുണാതീതനേ, മാറ്റമില്ലാത്തവനേ, പ്രകൃതിക്കതീതനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

കാലായ കാലനാഭായ കാലാവയവസാക്ഷിണേ । വിശ്വായ തദുപദ്രഷ്ട്രേ തത്കര്ത്രേ വിശ്വഹേതവേ

കാലമായവനേ, കാലത്തിന്റെ മൂലമായവനേ, കാലത്തിന്റെ വിഭജനം കാണുന്നവനേ, ഈ വിശ്വമായവനേ, അതിന്റെ സാക്ഷിയായവനേ, സൃഷ്ടാവായവനേ, കാരണം തന്നവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

ഭൂതമാത്രേന്ദ്രിയപ്രാണ മനോബുദ്ധ്യാശയാത്മനേ । ത്രിഗുണേനാഭിമാനേന ഗൂഢസ്വാത്മാനുഭൂതയേ

ഭൂതങ്ങൾക്കും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും പ്രാണനും മനസ്സിനും ബുദ്ധിക്കും ആന്തരികവൃത്തികൾക്കും ആധാരമായ ആത്മാവേ, മൂന്നു ഗുണങ്ങളോടുള്ള ഐക്യത്തിൽ മറഞ്ഞു, അകത്തുതന്നെ അനുഭവപ്പെടുന്നവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

നമോഽനന്തായ സൂക്ഷ്മായ കൂടസ്ഥായ വിപശ്ചിതേ । നാനാവാദാനുരോധായ വാച്യവാചക ശക്തയേ

അനന്തനേ, സൂക്ഷ്മനേ, അചഞ്ചലനേ, സർവ്വജ്ഞനേ, വിവിധ വാദങ്ങളെ അംഗീകരിക്കുന്നവനേ, പറയപ്പെടുന്നതിലും അപ്രകൃതമായതിലും ശക്തിയുള്ളവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

നമഃ പ്രമാണമൂലായ കവയേ ശാസ്ത്രയോനയേ । പ്രവൃത്തായ നിവൃത്തായ നിഗമായ നമോ നമഃ

സകല പ്രമാണങ്ങളുടെ മൂലമായവനേ, മഹാകവിയായവനേ, ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഉത്ഭവമായവനേ, പ്രവൃത്തിയും നിർവൃത്തിയും ആയവനേ,Nigamമായ വേദമായവനേ, വീണ്ടും വീണ്ടും നിനക്ക് വന്ദനം.

നമഃ കൃഷ്ണായ രാമായ വസുദേവസുതായ ച । പ്രദ്യുമ്നായാനിരുദ്ധായ സാത്വതാം പതയേ നമഃ

കൃഷ്ണനേ, രാമനേ, വസുദേവപുത്രനേ, പ്രദ്യുമ്നനേ, അനിരുദ്ധനേ, സാത്വതരുടെ നാഥനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

നമോ ഗുണപ്രദീപായ ഗുണാത്മച്ഛാദനായ ച । ഗുണവൃത്ത്യുപലക്ഷ്യായ ഗുണദ്രഷ്ടേ സ്വസംവിദേ

ഗുണങ്ങളുടെ പ്രകാശമായവനേ, ഗുണങ്ങളാൽ സ്വയം മറയ്ക്കുന്നവനേ, ഗുണങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനംകൊണ്ടു അറിയപ്പെടുന്നവനേ, ഗുണങ്ങളെ കാണുന്നവനേ, ആന്തരികചൈതന്യമായവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

അവ്യാകൃതവിഹാരായ സര്വവ്യാകൃതസിദ്ധയേ । ഹൃഷീകേശ നമസ്തേഽസ്തു മുനയേ മൌനശീലിനേ

അവ്യാകൃതമായതിൽ ക്രീഡിക്കുന്നവനേ, സകല വ്യാകൃതങ്ങളെയും സിദ്ധിയിലേക്കു നയിക്കുന്നവനേ, ഹൃഷീകേശനേ, മൗനവ്രതം പാലിക്കുന്ന മുനിയായവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

പരാവരഗതിജ്ഞായ സര്വാധ്യക്ഷായ തേ നമഃ । അവിശ്വായ ച വിശ്വായ തദ്ദ്രഷ്ടേഽസ്യ ച ഹേതവേ

ഉയർന്നതും താഴ്ന്നതുമായ ഗതികൾ അറിയുന്നവനേ, എല്ലാറ്റിനും മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നവനേ, അവ്യക്തവും വ്യക്തവുമായവനേ, ഇതെല്ലാം കാണുന്നവനും ഇതിന്റെ കാരണവുമാവുന്നവനേ, നിനക്ക് വന്ദനം.

( മിശ്ര ) ത്വം ഹ്യസ്യ ജന്മസ്ഥിതിസംയമാന് പ്രഭോ ഗുണൈരനീഹോഽകൃത കാലശക്തിധൃക് । തത്തത് സ്വഭാവാന് പ്രതിബോധയന് സതഃ സമീക്ഷയാമോഘവിഹാര ഈഹസേ

പ്രഭുവേ, നീ ഗുണങ്ങളിൽ ആസക്തിയില്ലാതിരുന്നിട്ടും, ഈ ലോകത്തിന്റെ ജനനം, നിലനിൽപ്പ്, ലയങ്ങൾ എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നു. കാലശക്തിയെ നിലനിർത്തി, ജീവികളിൽ വിവിധ സ്വഭാവങ്ങൾ ഉണർത്തി, അശേഷമായ കാഴ്ചകൊണ്ട് അത്ഭുതമായ ലീലകൾ നടത്തുന്നു.

( ഇംദ്രവംശാ ) തസ്യൈവ തേഽമൂസ്തനവസ്ത്രിലോക്യാം ശാന്താ അശാന്താ ഉത മൂഢയോനയഃ । ശാന്താഃ പ്രിയാസ്തേ ഹ്യധുനാവിതും സതാം സ്ഥാതുശ്ച തേ ധര്മപരീപ്സയേഹതഃ

മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും നിന്റെ ഈ ശരീരങ്ങൾ — ചിലത് ശാന്തമായവ, ചിലത് അശാന്തമായവ, ചിലത് അജ്ഞതയിൽ ജനിച്ചവ — എല്ലാം നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവയാണ്, ഇന്ദ്രവംശജാ. അതിൽ ശാന്തരായവരാണ് നിനക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയം, കാരണം ഇപ്പോൾ നീ ധർമ്മം നിലനിറുത്താൻ സന്മാർഗ്ഗികളായവരെ രക്ഷിക്കാനും സംരക്ഷിക്കാനും ശ്രമിക്കുന്നു.

( അനുഷ്ടുപ് ) അപരാധഃ സകൃദ് ഭര്ത്രാ സോഢവ്യഃ സ്വപ്രജാകൃതഃ । ക്ഷന്തുമര്ഹസി ശാന്താത്മമ് മൂഢസ്യ ത്വാമജാനതഃ

ഭരണാധികാരിക്ക് തന്റെ ജനങ്ങൾ ചെയ്ത ഒരു തെറ്റ് ക്ഷമിക്കേണ്ടതാണ്; അജ്ഞതയിൽ നിന്നു നിന്നോട് തെറ്റു ചെയ്തവനെ ശാന്തമായ മനസ്സോടെ നീ ക്ഷമിക്കണം.

അനുഗൃഹ്ണീഷ്വ ഭഗവന് പ്രാണാംസ്ത്യജതി പന്നഗഃ । സ്ത്രീണാം നഃ സാധുശോച്യാനാം പതിഃ പ്രാണഃ പ്രദീയതാമ്

ദയയോടെ ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ, പ്രഭോ. പാമ്പ് ജീവൻ വിടുകയാണ്; ഞങ്ങൾ സ്ത്രീകൾക്ക് ഭർത്താവാണ് ജീവൻ. ദയയ്ക്ക് അർഹരായ ഞങ്ങളെ അവനു തിരികെ നൽകണമേ.

വിധേഹി തേ കിങ്‌കരീണാം അനുഷ്ഠേയം തവാജ്ഞയാ । യച്ഛ്രദ്ധയാനുതിഷ്ഠന് വൈ മുച്യതേ സര്വതോ ഭയാത്

നാം നിന്റെ ദാസിമാർക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് എന്താണെന്ന് നീ കല്പിക്കണം; വിശ്വാസത്തോടെ അതു അനുഷ്ഠിച്ചാൽ എല്ലാ ഭയങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.

ശ്രീശുക ഉവാച । ഇത്ഥം സ നാഗപത്‍നീഭിഃ ഭഗവാന് സമഭിഷ്ടുതഃ । മൂര്ച്ഛിതം ഭഗ്നശിരസം വിസസര്ജാങ്‌ഘ്രികുട്ടനൈഃ

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പാമ്പിന്റെ ഭാര്യമാർ ഭഗവാനെ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, അവൻ ബോധംകെട്ട് തല പൊട്ടിയിരുന്ന പാമ്പിനെ കാൽകൊണ്ടു ചവിട്ടൽ അവസാനിപ്പിച്ച് വിട്ടയച്ചു.